Karpathos (Dodekanez)
Olympos na Karpathos
| Typ | wies, folklor, droga motocyklowa |
|---|---|
| Czas | pół dnia + nocleg |
| Wstęp | bez opłat |
| Mieszkańcy | ok. 200 (2021), w 1947 r. ok. 1200 |
| Dziedzictwo | Glendi z Olymposu na krajowej liście dziedzictwa niematerialnego |
| Wydarzenia | Wielkanoc (procesja we wtorek), 15 sierpnia, św. Jan w Vroukoundzie 28–31 sierpnia (główny dzień 29 sierpnia) |
Rys historyczny
Olympos przykleja się do grzbietu góry na północy Karpathos, nad morzem z obu stron. Przez stulecia był odcięty od reszty wyspy: z południa można było dotrzeć tylko łodzią do portu w Diafani albo górskimi ścieżkami. Droga z południa dotarła tu dopiero w latach 70.–80. XX w., a długo była szutrowa [do sprawdzenia]. Izolacja zakonserwowała to, czego gdzie indziej już nie ma. Nazwa pochodzi od góry, na której leży wioska, a miejscowi mówią o niej „Elympos”. W pobliżu, koło Avlony, leżało starożytne doryckie miasto Vrykous, jedno z trzech miast antycznej Karpathos.
Najsłynniejszy jest tutejszy układ rodzinny. Najstarsza córka, kanakara, dziedziczyła cały majątek matki, przede wszystkim ziemię i dom jako posag, a najstarszy syn majątek ojca. Najstarsza córka dostawała też imię babki ze strony matki, a nie ojca, jak w reszcie Grecji. Młodsze siostry często zostawały bez posagu i niezamężne, a młodsi synowie emigrowali. Od lat 60. XX w. wielu mieszkańców wyjechało, zwłaszcza do Baltimore w USA: w 1947 r. wioska liczyła ok. 1200 osób, w 2021 r. ok. 200, a na stałe mieszka jeszcze mniej.
Starsze kobiety wciąż noszą na co dzień strój kavai: tunikę, ciemną suknię wierzchnią, fartuch i chustę na głowie; odświętna wersja ma haftowaną suknię i brokatowy fartuch. Miejscowa gwara uchodzi za najbardziej archaiczną odmianę dialektu Karpathos (np. dawne z brzmi tu jak dz), choć nazywanie jej „homerycką” to przesada. Na grzbiecie nad wioską stoją dziesiątki kamiennych wiatraków, wpisanych na listę zabytków, a cała wioska jest chronionym tradycyjnym osiedlem od 1978 r. Muzyka to lira, lutnia laouto i dudy tsambouna, a podczas biesiady (glendi) śpiewa się improwizowane dwuwiersze, mantinades, w odpowiedzi jeden drugiemu. Glendi z Olymposu jest wpisane na grecką krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Najlepszy moment na odwiedziny to święta. W Wielki Piątek kobiety stroją epitafion kwiatami i zdjęciami bliskich zmarłych, a we wtorek po Wielkanocy ikony niesie się w procesji z kościoła na cmentarz, przy udziale kobiet w odświętnych strojach; ksiądz modli się przy każdym grobie, a rodziny częstują domowymi ciastami i świeżą myzithrą „na odpuszczenie win” zmarłych. 15 sierpnia, na Zaśnięcie Matki Bożej, wieś świętuje z muzyką i tańcami, a pod koniec sierpnia (główny dzień 29 sierpnia) odbywa się święto św. Jana w Vroukoundzie, w kaplicy nad morzem na północy; biesiady z muzyką trwają jeszcze dwa dni po nim, do 31 sierpnia. Góry północnej Karpathos to też ostoja przyrody: żyje tu m.in. endemiczna salamandra Lyciasalamandra helverseni, występująca tylko na Karpathos i kilku sąsiednich wysepkach. Żyje wśród wapiennych skał i zarośli, z dala od wody: rodzi od razu w pełni rozwinięte młode na lądzie.
Na miejscu
- Górska droga z Pigadii na północ grzbietem wyspy, z widokami na dwa morza: najlepszy odcinek motocyklowy Karpathos.
- Spacer główną uliczką do kamiennych wiatraków i głównego kościoła wioski.
- Wieczór i poranek w wiosce, gdy wycieczki z Diafani już odpłynęły.
Praktycznie. W sezonie w dzień przyjeżdżają wycieczki z portu w Diafani, dlatego warto przenocować i zobaczyć wioskę wieczorem i rano. Prom z Rodos, Pireusu (kilkanaście godzin) albo z Krety (kilka godzin) [do sprawdzenia]. Fotografując kobiety w strojach, pytaj o zgodę; grafika z Instagrama wyglądała na wygenerowaną.
Źródła: en.wikipedia.org/wiki/Olympos,_Karpathos, el.wikipedia.org/wiki/Όλυμπος_Καρπάθου, ayla.culture.gr/catalogue/olympitiko-glenti/, newlinesmag.com/photo-essays/in-a-greek-villa..., journals.openedition.org/ceb/19648, www.nationalgeographic.com/photo-of-the-day/m..., en.wikipedia.org/wiki/Lyciasalamandra_helverseni, uicnmed.org/web2007/cd_rep_amp/materials/amph..., www.tovima.gr/2018/04/06/vimagazino/prosdokwn..., opuculuk.opoudjis.net/2023/05/14/olympos-karp...
35.74077, 27.17304 (osm:node/272248352)