Piotryseusztrasy i przewodniki motocyklowe

← Grecja 2027 – z Podziemia na Olimp

15

Mesenia/Arkadia (Peloponez) · dzień D5 · opcja

Świątynia Apollina Epikuriosa w Bassaj (Vasses)

Świątynia Apollina Epikuriosa w Bassaj (Vasses)
Fot. Mark Landon (photographed in 1982; digitized in 2021), CC0, Wikimedia Commons
Typantyk, unesco, gory
Czas1 h + dojazd
Wstęppłatny [do sprawdzenia]
UNESCOod 1986 r., pierwszy wpis z Grecji
Wys.ok. 1130 m
Budowaok. 450–400 r. p.n.e.
Namiot ochronnyod 1987 r.

Kotilion leży mniej więcej czterdzieści stadiów od miasta; jest na nim miejsce zwane Bassaj i świątynia Apollina Epikuriosa, cała z kamienia, łącznie z dachem.
Spośród świątyń na Peloponezie tę, po świątyni w Tegei, ceniłoby się najwyżej za piękno kamienia i harmonię budowli.
Przydomek dostał Apollo za to, że przyszedł z pomocą w morowej zarazie, tak jak u Ateńczyków nazwano go Aleksikakos, Odwracający Zło, bo i od nich odwrócił chorobę.
Także u Figalijczyków położył jej kres w czasie wojny Peloponezyjczyków z Ateńczykami, a nie kiedy indziej.
Świadczą o tym oba przydomki Apollina, które znaczą mniej więcej to samo, i Iktinos, architekt świątyni w Figalii, rówieśnik Peryklesa, który zbudował Ateńczykom tak zwany Partenon.

— Pauzaniasz, „Wędrówka po Helladzie” VIII 41.7–9 · przekład własny · tekst oryginalny

ἀπέχει δὲ τῆς πόλεως ἐς τεσσαράκοντα τὸ Κωτίλιον μάλιστα σταδίους: ἐν δὲ [τῷ] αὐτῷ χωρίον τέ ἐστι καλούμενον Βᾶσσαι καὶ ὁ ναὸς τοῦ Ἀπόλλωνος τοῦ Ἐπικουρίου, λίθου καὶ αὐτὸς ὄροφος.
ναῶν δὲ ὅσοι Πελοποννησίοις εἰσί, μετά γε τὸν ἐν Τεγέᾳ προτιμῷτο οὗτος ἂν τοῦ λίθου τε ἐς κάλλος καὶ τῆς ἁρμονίας ἕνεκα. τὸ δὲ ὄνομα ἐγένετο τῷ Ἀπόλλωνι ἐπικουρήσαντι ἐπὶ νόσῳ λοιμώδει, καθότι καὶ παρὰ Ἀθηναίοις ἐπωνυμίαν ἔλαβεν Ἀλεξίκακος ἀποτρέψας καὶ τούτοις τὴν νόσον.
ἔπαυσε δὲ ὑπὸ τὸν Πελοποννησίων καὶ Ἀθηναίων πόλεμον καὶ τοὺς Φιγαλέας καὶ οὐκ ἐν ἑτέρῳ καιρῷ: μαρτύρια δὲ αἵ τε ἐπικλήσεις ἀμφότεραι τοῦ Ἀπόλλωνος ἐοικός τι ὑποσημαίνουσαι καὶ Ἰκτῖνος ὁ ἀρχιτέκτων τοῦ ἐν Φιγαλίᾳ ναοῦ γεγονὼς τῇ ἡλικίᾳ κατὰ Περικλέα καὶ Ἀθηναίοις τὸν Παρθενῶνα καλούμενον κατασκευάσας.

Rys historyczny

Świątynia stoi samotnie na zboczu góry Kotilion, na wysokości ok. 1130 m, wśród skał i karłowatych dębów, daleko od jakiegokolwiek miasta. Zbudowali ją w drugiej połowie V w. p.n.e. mieszkańcy pobliskiej Figalii. Według Pausaniasza, podróżnika z II w. n.e., nadali Apollinowi przydomek Epikurios, „Wspomożyciel”, bo uratował ich przed zarazą. Ten sam Pausaniasz przypisał projekt Iktinosowi, architektowi Partenonu, choć dziś wielu badaczy w to wątpi.

Bassaj to świątynia pełna nietypowych rozwiązań. Z powodu stromego terenu ustawiono ją na osi północ–południe, a nie, jak zwykle, wschód–zachód. Z zewnątrz ma kolumny doryckie z miejscowego szarego wapienia, w środku jońskie półkolumny, a pośrodku cella stała jedna kolumna z kapitelem korynckim: najstarszym takim znalezionym do dziś. Wnętrze otaczał marmurowy fryz z walkami Greków z Amazonkami i Lapitów z Centaurami.

Przez stulecia o świątyni pamiętali tylko pasterze. Dla Europy odkrył ją w 1765 r. francuski architekt Joachim Bocher. W 1811–1812 r. grupa podróżników, m.in. Anglik Charles Cockerell (1788–1863), wywiozła 23 płyty fryzu na Zakintos, a w 1815 r. kupiło je na aukcji British Museum, gdzie są do dziś. Cockerell został potem jednym z czołowych architektów brytyjskich i profesorem architektury Akademii Królewskiej; w budynku Ashmolean Museum w Oksfordzie (1839–1845) nawiązał do porządku jońskiego i fryzu z Bassaj, a samo wywiezienie fryzu bywa dziś nazywane grabieżą zabytków. Odległość od cywilizacji uchroniła budowlę przed zniszczeniem, ale nie przed mrozem, wiatrem i trzęsieniami ziemi. Od 1987 r. świątynię przykrywa wielki biały namiot, pod którym trwa wieloletnia konserwacja. W 1986 r. Bassaj zostało pierwszym obiektem z Grecji wpisanym na listę UNESCO.

Najbliższe miasteczko, Andritsaina, ma niespodziewany skarb: Bibliotekę Nikolopoulosa, założoną w 1840 r. z daru uczonego Agathofrona Nikolopoulosa, którego rodzina pochodziła stąd. W kamiennym górskim miasteczku leżą rękopisy z XVI i XVII w., dokumenty z greckiej wojny o niepodległość i zbiory folklorystyczne, razem ponad 40 tys. tomów. Według miejscowej tradycji nazwa miasta pochodzi od żony kreteńskiego pasterza Andrikosa, która prowadziła zajazd na szlaku przez góry.

Na miejscu

Praktycznie. W planie oznaczona „raczej nie”: dzień D5 z promem przypływającym do Patras ok. południa jest najciaśniejszy, a objazd przez góry zajmuje kilka godzin. Namiot zasłania sylwetkę świątyni, więc zdjęcia z kolumnami na tle nieba są archiwalne; w środku bywa duszno, ale na tej wysokości jest chłodniej niż na wybrzeżu.

Źródła: pl.wikipedia.org/wiki/Świątynia_Apollina_Epik..., en.wikipedia.org/wiki/Temple_of_Apollo_at_Bassae, en.wikipedia.org/wiki/Andritsaina, en.wikipedia.org/wiki/Charles_Robert_Cockerell, arthistorians.info/?p=818

37.42965, 21.90039 (wikidata:Q38278862)

Pokaż na mapie OpenStreetMap · Plik punktu w repozytorium