Rumunia (Hunedoara) · dzień R3
Densuș: kościół św. Mikołaja
| Typ | romanskie, rzymskie, ciaglosc kultu |
|---|---|
| Czas | 30 min |
| Wstęp | [do sprawdzenia] |
| Budowa | XIII w. (ostatnia tercja wg archeologów), plan ok. 6 × 6 m |
| Freski | 1443 r., malarz Ștefan |
| Zabytek | od 1870 r.; na wstępnej liście UNESCO od 1991 r. |
| Geopark | Kraina Hațeg, Światowy Geopark UNESCO od 2015 r. |
Rys historyczny
Kościółek w Densuș wygląda, jakby złożono go z cudzych klocków, i tak właśnie powstał. Jego budowniczowie mieli pod ręką ruiny Ulpii Traiany Sarmizegetusy, rzymskiej stolicy Dacji leżącej kilka kilometrów dalej. Wzięli stamtąd ciosy, kolumny, postumenty, płyty marmuru i dachówki. Cztery filary podtrzymujące niską, krępą wieżę to rzymskie ołtarze ustawione po dwa jeden na drugim. W murach można wypatrzyć fragmenty inskrypcji i płaskorzeźb, a na dachu siedzą dwa kamienne lwy. Kilka kolumn na zewnątrz niczego nie podpiera, wmurowano je chyba dla ozdoby.
Wiek i pochodzenie kościoła długo budziły spory. W 1775 r. austriacki oficer Sylvester Joseph von Hohenhausen uznał go za grobowiec rzymskiego wodza Longinusa z II w., później zamieniony na kościół. Inni widzieli w nim dacką świątynię Zalmoksisa, a potem rzymską świątynię Marsa. Badacze odrzucają dziś te teorie. Według archeologów kościół zbudowali w XIII w. miejscowi bojarzy z rodu Mușina jako kaplicę przy swoim dworze. W 1360 r. dokumenty wspominają tutejszego kapłana o imieniu Dalc. Mimo to to wciąż jeden z najstarszych murowanych kościołów prawosławnych w Rumunii, wpisany na listę zabytków już w 1870 r. Pewne jest za to, że kamień pogańskich ołtarzy dźwiga tu chrześcijańską wieżę, tak jak na Tajnaronie kaplicę złożono z ruin świątyni Posejdona.
Wnętrze jest ciasne i ciemne, ale z resztkami fresków z 1443 r. Jedna z inskrypcji mówi, że malował je niejaki Ștefan z pomocnikami. W latach 1566–1720 kościół należał do kalwinów, którzy zamalowali freski wapnem, więc zachowały się tylko częściowo. Ciekawostką jest wizerunek Chrystusa w stroju rumuńskiego chłopa. Kościół ma dwa wezwania, św. Mikołaja i proroka Jeremiasza. Pod koniec XIX w. był tak zniszczony, że kamienny dach zastąpiono gontem.
Densuș leży w Krainie Hațeg (Țara Hațegului), kotlinie, która ma też drugą, znacznie starszą historię. W 1895 r. Ilona, siostra miejscowego barona Franza Nopcsy (1877–1933), znalazła w rodzinnym majątku kości dinozaurów. Nopcsa został paleontologiem, jednym z pierwszych, którzy próbowali odczytać ze skamieniałości, jak dawne zwierzęta żyły, a nie tylko jak wyglądały. Zauważył, że tutejsze dinozaury z końca kredy były wyraźnie mniejsze od krewnych z innych kontynentów. Wyjaśnił to tym, że Hațeg był wtedy wyspą, a ograniczone zasoby wysp z pokolenia na pokolenie zmniejszały zwierzęta. Ta „reguła wysp” jest dziś powszechnie przyjęta, a jeden z karłowatych zauropodów nosi nazwę Magyarosaurus. Sam Nopcsa był postacią jak z powieści: uczył się dialektów albańskich, przemycał broń dla albańskich powstańców, a w czasie wojen bałkańskich zgłosił swoją kandydaturę na tron nowej Albanii. Był jednym z najlepszych znawców tego kraju w swoich czasach: wykonał pierwszą mapę geologiczną północnej Albanii i opublikował o niej ponad 50 prac naukowych. Od 2005 r. okolica jest geoparkiem, a od 2015 r. Światowym Geoparkiem UNESCO.
Na miejscu
- Obejście kościoła dookoła: szukanie rzymskich ołtarzy, inskrypcji i lwów na dachu.
- Wnętrze z freskami, o ile jest otwarte (klucz bywa u opiekuna) [do sprawdzenia].
- Cmentarzyk i dzwonnica, w tle grzbiety gór Retezat.
Praktycznie. Densuș leży kilkanaście kilometrów od Hațeg, przy bocznej drodze od DN68. Najlepiej połączyć go z Ulpią Traianą, bo dzieli je kilka kilometrów. Godziny otwarcia wnętrza są nieregularne, zewnętrzna bryła jest i tak najciekawsza [do sprawdzenia].
Źródła: pl.wikipedia.org/wiki/Cerkiew_w_Densuș, en.wikipedia.org/wiki/Densuș_Church, en.wikipedia.org/wiki/Hațeg_Country_Dinosaurs_Geopark, en.wikipedia.org/wiki/Franz_Nopcsa_von_Felső-Szilvás
45.58250, 22.80528 (wikidata:Q834592)