Pieria (Macedonia) · D10
Dion: święte miasto Zeusa u stóp Olimpu
| Typ | antyk, sanktuarium, mitologia, muzeum |
|---|---|
| Czas | 1,5–2 h |
| Wstęp | płatny, osobno lub łącznie z muzeum [do sprawdzenia] |
| Muzeum | od 1983 r. |
| Hydraulis | organy wodne odkryte w 1992 r. |
| Wydarzenia | Festiwal Olimpu w teatrze hellenistycznym, lipiec–sierpień |
Gdy przeszło dni dwanaście, nieśmiertelne bogi,
W niedostępne Olimpu wracaią się progi:
Jowisz przodkuie wszystkim do górnéy stolicy.
Tetys pomna synowi danéy obietnicy,
Zostawia oyca, rzuca niezgłębione morze,
I do nieba o rannéy dostaie się porze.
Saturnid, który grzmiące pioruny zapala,
Na wierzchołku Olimpu, był od bogów zdala.— Homer, „Iliada” I 493–499 · przeł. Franciszek Ksawery Dmochowski (1804)
Rys historyczny
Nazwa pochodzi od Zeusa (w dopełniaczu Dios). Dion było świętym miastem Macedończyków, położonym tam, gdzie spod Olimpu, siedziby bogów, wypływają strumienie ku morzu. Pierwszy raz wspomina je Tukidydes przy okazji przemarszu spartańskiego wodza Brazydasa w 424 r. p.n.e. Pod koniec V w. p.n.e. król Archelaos (panował 413–399 p.n.e.) ustanowił tu dziewięciodniowe igrzyska na cześć Zeusa i Muz, macedońską odpowiedź na Olimpię. Ściągał na swój dwór greckich artystów, m.in. malarza Zeuksisa i tragika Eurypidesa (ok. 480–406 p.n.e.). Według tradycji Eurypides napisał w Macedonii „Bachantki”, tragedię o Dionizosie, nagrodzoną już po śmierci autora. Przez przeróbki Seneki to właśnie jego sztuki najmocniej wpłynęły na odrodzenie tragedii w renesansowej Europie.
Najważniejsze chwile miasto przeżyło za Filipa II (382–336 p.n.e.) i jego syna Aleksandra Wielkiego (356–323 p.n.e.), którego podboje rozniosły grecki język i kulturę od Egiptu po Indus, a jego śmierć otwiera epokę hellenistyczną. W 334 r. p.n.e. Aleksander zgromadził tu armię i złożył ofiary przed wyprawą do Azji. Po zwycięstwie nad Granikiem zamówił u Lizypa, nadwornego rzeźbiarza, brązową grupę 25 konnych towarzyszy, którzy polegli w bitwie, i ustawił ją w Dion. Po podboju Macedonii rzymski wódz Metellus wywiózł posągi do Rzymu. W 219 r. p.n.e. sanktuarium spustoszyli Etolowie, a Filip V je odbudował. W 169 r. p.n.e. miasto zajęli Rzymianie, a Oktawian założył tu kolonię Colonia Iulia Augusta Diensis. W IV–V w. Dion było siedzibą biskupa, potem opustoszało po trzęsieniach ziemi i powodziach. Wieś obok nazywała się Malathria i dopiero w 1961 r. wróciła do starożytnej nazwy.
Ruiny rozpoznał w 1806 r. angielski podróżnik William Martin Leake. Systematyczne wykopaliska trwają od 1928 r., a od 1973 r. prowadził je Dimitrios Pandermalis. W 1978 r. odkryto sanktuarium bóstw egipskich: Izydy, Serapisa i Anubisa. Czczono tu zwłaszcza Izydę Lochię, opiekunkę położnic. Źródlana woda wciąż zalewa dno świątyń, więc posągi przeglądają się w niej jak w lustrze. 19 sierpnia 1992 r. w dawnym warsztacie naprzeciw willi Dionizosa znaleziono rurki i płyty z brązu. Okazało się, że to hydraulis, organy, w których ciśnienie powietrza regulowała woda. To najstarszy zachowany instrument tego rodzaju, a jego działającą rekonstrukcję ukończono w 1999 r. W 2006 r. z miejskiego muru wydobyto posąg Hery sprzed ok. 2200 lat, wmurowany jako zwykły kamień budowlany.
Dion różni się od suchych, kamienistych stanowisk południa. To park w podmokłym lesie, z płatanami, trzcinami, kanałami pełnymi żab i widokiem na masyw Olimpu. Od 1972 r. odbywa się tu Festiwal Olimpu (pierwszy rok jako Festiwal Muz), a w lipcu i sierpniu w teatrze hellenistycznym na ok. 4000 widzów grane są tragedie i koncerty. W muzeum we wsi, otwartym w 1983 r., są posągi z sanktuarium Izydy, szczątki hydraulisu i znaleziska z okolicznych nekropoli, także z Leibethry.
Na miejscu
- Park archeologiczny: główna ulica, termy, sanktuaria Demeter, Zeusa Hypsistosa i Izydy nad wodą.
- Muzeum we wsi Dion: hydraulis, posągi bóstw, mozaika z willi Dionizosa w osobnym pawilonie [do sprawdzenia].
- Wieczorny spektakl w teatrze hellenistycznym, jeśli termin Festiwalu Olimpu pasuje.
Praktycznie. Ok. 10 km od Litochoro, parking przy wejściu na stanowisko, muzeum kilkaset metrów dalej we wsi. Teren jest podmokły, więc wieczorem przydaje się środek na komary. Najprzyjemniej rano albo późnym popołudniem, gdy cienie drzew leżą na wodzie.
Źródła: en.wikipedia.org/wiki/Dion,_Pieria, en.wikipedia.org/wiki/Archelaus_I_of_Macedon, en.wikipedia.org/wiki/Euripides, en.wikipedia.org/wiki/Alexander_the_Great
40.17580, 22.49131 (osm:way/249176654)