Wyspy Jońskie (Itaka) · dzień D4
Grota Loizosa, zatoka Polis (Stavros)
| Typ | antyk, kult herosa, mitologia |
|---|---|
| Czas | 1 h z muzeum |
| Wstęp | grota zamknięta; muzeum w Stavros [do sprawdzenia] |
| Odkrycie | 1868, Dimitrios Loizos |
| Wykopaliska | Brytyjska Szkoła w Atenach, lata 30. XX w. |
| Znaleziska | zbiory archeologiczne w Stavros |
Rys historyczny
Zatoka Polis („miasto”) to głęboka, spokojna zatoka na zachodnim brzegu północnej Itaki, pod wioską Stavros, patrząca na Kefalonię. Jej nazwa sugeruje, że kiedyś stało tu miasto, a część badaczy, już od brytyjskiego topografa Williama Leake'a (1777–1860) w 1835 r., szukała w okolicy stolicy Odyseusza. Na brzegu zatoki była jaskinia, częściowo pod wodą. W 1868 r. Itakijczyk Dimitrios Loizos znalazł w niej starożytne przedmioty: nóż, miecz i monety. Według miejscowej opowieści dorobił się na ich sprzedaży, a grota do dziś nosi jego nazwisko.
W latach 30. XX w. jaskinię przebadali archeolodzy z Brytyjskiej Szkoły w Atenach, Walter Heurtley i Sylvia Benton (1887–1985). Znaleźli warstwy z ceramiką i darami od epoki mykeńskiej aż po I w. n.e., czyli ślady kultu trwającego ponad tysiąc lat. Najcenniejsze okazały się fragmenty około tuzina trójnogów z brązu z epoki geometrycznej (IX–VIII w. p.n.e.). Trudno o lepsze skojarzenie: w XIII księdze „Odysei” król Feaków Alkinoos i jego dwunastu możnych obdarowują Odyseusza właśnie trójnogami z brązu, które bohater chowa w grocie po powrocie na Itakę. Wśród znalezisk były też skorupy z dedykacjami dla Hery, Ateny i Artemidy oraz fragment glinianej maski teatralnej z II w. p.n.e. z napisem ΕΥΧΗΝ ΟΔΥΣΣΕΙ, „ślubowanie dla Odyseusza”.
Ten napis to najmocniejszy dowód, że w czasach hellenistycznych Itakijczycy czcili Odyseusza jako herosa, czyli świętego przodka i opiekuna wyspy. Archeolodzy oceniają to jednak ostrożnie. Napis jest wiele wieków młodszy od Homera i pokazuje, w co wierzyli mieszkańcy, a nie że Odyseusz istniał. Nie wiadomo też, czy trójnogi złożono tu dlatego, że ludzie znali już opowieść o Odyseuszu, czy raczej opowieść wzięła się z takich zwyczajów. Część badaczy umieszcza heroon Odyseusza gdzie indziej, np. przy „Szkole Homera” w Agios Athanasios. Samej groty już nie ma: zniszczyło ją trzęsienie ziemi w 1953 r., zostały tylko fragmenty pod wodą.
Na miejscu
- Zbiory archeologiczne w Stavros: jednoizbowy budynek z lat 30. XX w. na wzgórzu Pilikata, ze znaleziskami z groty Loizosa (m.in. fragmenty trójnogów i maska z napisem [do sprawdzenia, co jest w Stavros, a co w Vathy]) i z mykeńskiej osady.
- Wzgórze Pilikata: jeden z kandydatów na pałac Odyseusza (popierany przez Heurtleya), z widokiem na zatoki północnej Itaki i Kefalonię.
- Zjazd ze Stavros nad zatokę Polis, kamienista plaża i kąpiel; ścieżka i tablica przy miejscu groty.
Praktycznie. Nocleg D4 w Stavros, wiosce zamiast portowego Vathy. Na miejscu groty nie ma czego oglądać, więc najważniejsze jest muzeum w Stavros [godziny do sprawdzenia].
Źródła: en.wikipedia.org/wiki/Ithaca_(island), en.wikipedia.org/wiki/William_Martin_Leake, en.wikipedia.org/wiki/Sylvia_Benton
38.43992, 20.63790 (osm:way/1171907877)