W XIII księdze „Odysei” Feakowie przywożą śpiącego Odyseusza na Itakę po dwudziestu latach tułaczki. Zostawiają go na brzegu zatoki Forkysa, a obok, w świętej grocie nimf, składają jego skarby: trójnogi, kotły, złoto i szaty. Homer opisuje grotę z detalami: są w niej kamienne dzbany, w których pszczoły zbierają miód, kamienne krosna, na których nimfy tkają purpurowe tkaniny, i dwa wejścia. Północnym wchodzą ludzie, południowym tylko bogowie. Odyseusz budzi się we mgle i nie poznaje ojczyzny. Atena, najpierw w przebraniu młodego pasterza, mówi mu, że jest na Itace, rozprasza mgłę i pomaga ukryć dary w grocie. W III w. n.e. filozof Porfiriusz (ok. 234 – ok. 305), uczeń Plotyna i wydawca jego „Ennead”, napisał całą rozprawę „O grocie nimf”, w której czytał ten opis jako alegorię duszy schodzącej na ziemię i wracającej do bogów. Jego krótki wstęp do logiki, „Isagoge”, w łacińskim przekładzie Boecjusza był przez całe średniowiecze podręcznikiem europejskich szkół, a „drzewo Porfiriusza” do dziś służy za wzór klasyfikacji pojęć.

Od XIX w. mieszkańcy i badacze wskazywali na Itace miejsca z „Odysei”, a za zatokę Forkysa uznano zatokę Dexia przy Vathy. Grota Marmarospilia („marmurowa jaskinia”) leży ok. 2,5 km nad nią, na wysokości ok. 180 m. Ma wąskie wejście od północy i otwór w stropie od południa, co pasuje do homeryckich „dwóch bram”. W latach 1998–2002 kopał tu Sarantis Symeonoglou i dotarł do głębokości ok. 36 m. Pod warstwą gruzu z zawalonego stropu znalazł figurki nimf i Pana, czyli ślad prawdziwego kultu, oraz głębszą komorę z kośćmi zwierząt. Część znalezisk trafiła do muzeum w Vathy, ale pełne wyniki nigdy nie zostały opublikowane.

Ocena archeologów jest ostrożna. Kult nimf w jaskini jest pewny, ale nie dowodzi, że Homer myślał o tej właśnie grocie. Opis z „Odysei” jest literacki, a jaskiń z kultem nimf było w Grecji wiele. Część badaczy łączy homerycką grotę raczej z jaskinią Loizosa w zatoce Polis, gdzie znaleziono trójnogi z brązu [do sprawdzenia]. Po wykopaliskach Marmarospilia została zamknięta, bo prace i późniejsze kradzieże nacieków zrobiły ją niebezpieczną. Lokalny serwis turystyczny wprost odradza wchodzenie do środka.