Na grzbiecie Therapne, po drugiej stronie Eurotasu niż Sparta, stoi masywny kamienny taras widoczny z daleka. Spartanie wierzyli, że tu pochowano Menelaosa, króla Sparty, i jego żonę Helenę, tę samą, o którą wybuchła wojna trojańska. Według „Odysei” Menelaos po powrocie spod Troi żył z odzyskaną Heleną w Sparcie w bogactwie i spokoju, a po śmierci miał trafić na Pola Elizejskie zamiast do Hadesu. Pausanias w II w. n.e. widział w Therapne świątynię Menelaosa i słyszał, że oboje leżą tu w grobie. Retor Izokrates pisał, że w Therapne składa się im ofiary nie jak herosom, lecz jak bogom. Kult należał pierwotnie do Heleny, a Menelaosa dołączono do niej później jako męża. Jej postać przeszła potem przez całą literaturę Europy: Eurypides w „Helenie” (412 r. p.n.e.) przeniósł ją na czas wojny do Egiptu, a pod Troję posłał tylko jej widmo z chmury, Christopher Marlowe w „Doktorze Fauście” każe bohaterowi zapytać, czy to ta twarz, która wysłała w morze tysiąc okrętów. Od tamtej pory imię Heleny jest skrótem piękności, o którą toczy się wojna.

Pod sanktuarium kryje się coś starszego. Około 1450 r. p.n.e. na wzgórzu stanęła mykeńska rezydencja z megaronem, czyli główną salą z paleniskiem; wkrótce zniszczyło ją prawdopodobnie trzęsienie ziemi. Mieszkała tu elita nosząca złotą biżuterię i handlująca daleko za morzem. Czy to był pałac historycznego Menelaosa, nie wiadomo, ale wielu archeologów sądzi, że Homer mógł mieć na myśli właśnie to miejsce. Po upadku kultury mykeńskiej Spartanie zbudowali swoje miasto w dolinie, a na ruinach na wzgórzu pod koniec VIII w. p.n.e. urządzili sanktuarium przodków. Dzisiejszy taras pochodzi z V w. p.n.e.

O tym, czyje to miejsce, rozstrzygnęły wykopaliska. Ludwig Ross rozpoznał tu w 1834 r. grób herosa, Brytyjska Szkoła w Atenach kopała w latach 1909–1910, a od lat 70. XX w. Hector Catling. Znaleziono brązowy flakonik z VII w. p.n.e. z napisem, że niejaki Deinis ofiarował go Helenie, i kamienną stelę z dedykacją dla Menelaosa, a do tego prawie 6000 ołowianych figurek wotywnych, w tym żołnierzy. Herodot zapisał piękną legendę o tutejszym kulcie: niania brzydkiej dziewczynki z zamożnej spartańskiej rodziny nosiła ją codziennie do sanktuarium Heleny i modliła się przed posągiem. Pewnego dnia nieznajoma kobieta pogłaskała dziecko po głowie i zapowiedziała, że będzie najpiękniejszą kobietą w Sparcie. Tak się stało, a dziewczyna po latach została żoną króla Aristona i matką króla Demaratosa.

Sparta, w której wypada nocleg, ma też współczesną legendę. Od 1983 r. pod koniec września odbywa się tu Spartathlon, ultramaraton z Aten do Sparty na dystansie 246 km. Bieg nawiązuje do posłańca Fejdippidesa, który według Herodota przed bitwą pod Maratonem w 490 r. p.n.e. dobiegł z Aten do Sparty już następnego dnia, by prosić o pomoc. Biegacze startują u stóp Akropolu, mają 36 godzin, a metą jest pomnik Leonidasa na końcu głównej ulicy Sparty.