Rumunia (Hunedoara) · dzień R3 · opcja
Sarmizegetusa Regia
| Typ | dackie, sanktuarium, unesco |
|---|---|
| Czas | pół dnia |
| Wstęp | płatny [do sprawdzenia]; w 2026 r. prace konserwatorskie, w sierpniu 2026 otwarte tylko w soboty i niedziele 9–20 (stan na 2026-08, źródło: Agerpres); wcześniej zamknięte w poniedziałki (stan na 2023-09, źródło: G4Media) [do sprawdzenia] |
| UNESCO | od 1999 r. (twierdze dackie w Górach Orasztie) |
| Wys. | ok. 1000–1200 m (źródła podają różnie) |
| Twierdza | ok. 3 ha na pięciu tarasach, mur dacki |
| Dojście | od parkingu na końcu DJ705A ok. 1–2 km pod górę |
Decebal zaś, gdy jego stolica i cały kraj były już zajęte,
a jemu samemu groziło pojmanie, odebrał sobie życie,
a jego głowę zawieziono do Rzymu.
Tak Dacja stała się poddaną Rzymian,
a Trajan założył w niej miasta.
Odnaleziono też skarby Decebala,
choć ukryte były pod rzeką Sargetią, płynącą obok jego pałacu.— Kasjusz Dion, „Historia rzymska” LXVIII 14, 3–4 · przekład własny · tekst oryginalny
Δεκέβαλος δέ, ὡς καὶ τὸ βασίλειον αὐτοῦ καὶ ἡ χώρα κατείληπτο σύμπασα
καὶ αὐτὸς ἐκινδύνευεν ἁλῶναι, διεχρήσατο ἑαυτόν,
καὶ ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ ἐς τὴν Ῥώμην ἀπεκομίσθη·
καὶ οὕτως ἡ Δακία Ῥωμαίων ὑπήκοος ἐγένετο,
καὶ πόλεις ἐν αὐτῇ ὁ Τραϊανὸς κατῴκισεν.
εὑρέθησαν δὲ καὶ οἱ τοῦ Δεκεβάλου θησαυροί,
καίτοι ὑπὸ τὸν ποταμὸν τὸν Σαργετίαν τὸν παρὰ τοῖς βασιλείοις αὐτοῦ κεκρυμμένοι.
Rys historyczny
Wysoko w Górach Orasztie, wśród bukowych lasów, leżało polityczne i religijne serce królestwa Daków. Stolicę przeniósł tu pod koniec panowania król Burebista (zm. 44 p.n.e., panował od ok. 82 lub ok. 61 p.n.e.; źródła podają różnie). Był pierwszym władcą, który zjednoczył Daków i Getów w państwo sięgające od środkowego Dunaju po greckie miasta nad Morzem Czarnym. W wojnie domowej poparł Pompejusza, a Juliusz Cezar planował przeciw niemu wyprawę, którą przerwało zabójstwo dyktatora. Sam Burebista zginął wkrótce potem w spisku dackich możnych. Największy rozkwit stolica przeżyła za Decebala, który w latach 87–106 n.e. stawiał czoło Rzymowi. Na pięciu sztucznych tarasach zbudowano twierdzę o powierzchni ok. 3 ha. Jej mury wznoszono techniką zwaną murus dacicus: dwie ściany z ciosów wapiennych połączone drewnianymi belkami, z wypełnieniem z ziemi i kamieni. Na zboczach poniżej stały domy, warsztaty i kuźnie. Bogatsze domy miały bieżącą wodę doprowadzaną ceramicznymi rurami. Wśród znalezisk jest naczynie z wytłoczonym napisem „DECEBALVS PER SCORILO” i zestaw instrumentów lekarskich.
Około 100 m od bramy twierdzy brukowana droga prowadziła na taras sakralny. Stały tu prostokątne świątynie z rzędów kamiennych podstaw dawnych drewnianych kolumn oraz dwa okrągłe sanktuaria. Duże sanktuarium okrągłe, z kręgami słupów z andezytu i drewna, bywa porównywane do Stonehenge i odczytywane jako kalendarz. Obok leży „Słońce z andezytu”, okrągły kamienny bruk z promieniami, który mógł służyć jako ołtarz albo zegar słoneczny. Według Herodota Getowie i Dakowie czcili Zalmoksisa, który obiecywał, że po śmierci nie umrą, lecz przejdą do miejsca wiecznego szczęścia. Co pięć lat mieli wysyłać do niego posłańca, rzucając wybranego młodzieńca na włócznie. Grecy twierdzili, że Zalmoksis był niewolnikiem Pitagorasa, a Dakom pokazał się po trzech latach ukrycia w podziemnej komnacie.
Koniec przyszedł w drugiej wojnie dackiej. W 106 r. legiony cesarza Trajana (53–117, panował od 98 r.) oblegały stolicę, odcięły jej wodę i zdobyły ją. Decebal uciekł w góry i, osaczony przez rzymską jazdę, odebrał sobie życie, żeby nie iść w triumfie do Rzymu. Zdradzony przez swojego powiernika Bicilisa, Rzymianie odnaleźli też królewski skarb ukryty w korycie rzeki Sargetia. Sanktuaria zostały zburzone, a na ruinach osiadł rzymski garnizon. Wojnę opowiada płaskorzeźba na Kolumnie Trajana w Rzymie. Dla Rumunów Decebal jest bohaterem narodowym i symbolem oporu wobec imperium. Razem z Trajanem bywa nazywany „ojcem narodu”, bo rumuńska tradycja historyczna wywodzi naród z połączenia Daków z rzymskimi osadnikami. W czasach Ceaușescu władze uczciły z pompą 2050. rocznicę „scentralizowanego państwa” Burebisty (1980).
Historia nie skończyła się na Rzymianach. Po 1990 r. okolicę plądrowali poszukiwacze skarbów z wykrywaczami metali. Nielegalnie wywieziono za granicę m.in. złote spiralne bransolety i złote monety z napisem KOSON. Część bransolet Rumunia odzyskała i pokazuje je dziś w Muzeum Historii Narodowej w Bukareszcie. W 2011 r. budowa parkingu bez nadzoru archeologów uszkodziła mur twierdzy, dlatego stanowisko jest dziś pilnowane całą dobę. Dla wielu Rumunów to miejsce niemal święte, które przyciąga też miłośników ezoteryki i romantycznych teorii o dackich korzeniach narodu.
Na miejscu
- Spacer od kasy przez bramę twierdzy i brukowaną drogę na taras sakralny.
- Sanktuaria okrągłe i prostokątne oraz Słońce z andezytu, najlepiej rano, gdy w lesie jest chłodno i pusto.
- Dojazd doliną potoku Grădiștea (DJ705A): wąska asfaltowa droga wśród lasów, po drodze ruiny innych dackich twierdz, Costești i Blidaru [do sprawdzenia].
Praktycznie. Z Hațeg to ok. 55 km w jedną stronę (ok. 1 h 10 min) bocznymi drogami przez Călan i Boșorod albo dłużej przez Orăștie i Costești; ostatni odcinek DJ705A jest wąski i śliski po deszczu, a z parkingu idzie się jeszcze ok. 1–2 km pod górę [do sprawdzenia]. Przed wyjazdem sprawdź dni otwarcia, bo w 2026 r. z powodu prac konserwatorskich stanowisko bywało otwarte tylko w weekendy, a wcześniej było zamknięte w poniedziałki. Wstęp płatny, w 2023 r. tylko gotówką [do sprawdzenia]. W obecnym planie R3 (z Băile Herculane do Oradei) na wypad brakuje czasu, więc to opcja na dodatkowy nocleg w Krainie Hațeg.
Źródła: pl.wikipedia.org/wiki/Sarmizegetusa_Regia, en.wikipedia.org/wiki/Sarmizegetusa_Regia, en.wikipedia.org/wiki/Burebista, en.wikipedia.org/wiki/Decebalus
45.62278, 23.31028 (wikidata:Q739802)