Nazwa znaczy „Gorące Bramy”. Pochodzi od siarkowych źródeł, które do dziś biją u stóp gór Kallidromo. W starożytności między stromym zboczem a wodami Zatoki Malijskiej zostawał tu tylko wąski pas lądu, miejscami tak ciasny, że mieścił jeden wóz. Była to jedyna wygodna droga z północy do środkowej Grecji. Od tamtej pory rzeka Sperchios nanosiła muł, a gorące wody osadzały trawertyn, więc brzeg odsunął się nawet o 9 km. Pole bitwy leży dziś pod mniej więcej 20 m osadów, a zamiast przesmyku widać szeroką równinę z polami.

Latem 480 r. p.n.e. (dokładna data jest sporna, od lipca do września) przez przełęcz chciała przejść armia perskiego króla Kserksesa. Drogę zablokował spartański król Leonidas, panujący od ok. 489 r. p.n.e., syn króla Anaksandridasa i mąż Gorgo. Miał 300 Spartiatów, ok. 700 Tespijczyków, 400 Tebańczyków i oddziały innych miast, razem kilka tysięcy ludzi. Obrońcy odbudowali dawny mur Fokejczyków w najwęższym miejscu i przez dwa dni odpierali kolejne ataki, także elitarnych „Nieśmiertelnych”. Wtedy miejscowy Efialtes z Trachis pokazał Persom ścieżkę Anopaja przez góry na tyły Greków. Do dziś słowo efialtis znaczy po grecku „koszmar”. Leonidas odesłał większość sojuszników, a sam ze Spartiatami i Tespijczykami walczył do końca. W tych samych dniach grecka flota biła się z Persami pod Artemizjon.

Wokół bitwy narosły słynne zdania. Wezwany do złożenia broni Leonidas miał odpowiedzieć molon labe, czyli „przyjdź i weź”. Gdy ktoś straszył, że perskie strzały zasłonią słońce, Spartiata Dienekes odparł podobno, że tym lepiej, bo będą walczyć w cieniu. Na grobie poległych wyryto epigramat przypisywany Simonidesowi, w którym zmarli proszą przechodnia, by przekazał Sparcie, że leżą tu posłuszni jej prawom. Oryginalna płyta zaginęła, nową ustawiono w 1955 r. na wzgórzu Kolonos. To właśnie tu w 1939 r. archeolog Spyridon Marinatos znalazł mnóstwo perskich grotów z brązu, co potwierdziło miejsce ostatniej walki. Marinatos (1901–1974) od 1967 r. odkopywał potem minojskie miasto Akrotiri na Santorynie. Samą bitwę znamy przede wszystkim z „Dziejów” Herodota (ok. 484 – ok. 425 p.n.e.), którego Cyceron nazwał ojcem historii. To dzięki niemu Leonidas i jego trzystu stali się symbolem ofiary za wolność: Spartanie czcili króla jako herosa jeszcze w II w. n.e., a jego postać wraca do dziś w powieściach, komiksach i filmach.

Przesmyk bronił Grecji jeszcze wiele razy. W 279 r. p.n.e. zatrzymał na chwilę Galów Brennusa, w 191 r. p.n.e. Rzymianie pokonali tu Antiocha III, obchodząc obrońców tą samą górską ścieżką. 22 kwietnia 1821 r. przy moście Alamana na Sperchiosie, w pobliżu Termopil, Atanasios Diakos (1788–1821) z garstką ludzi stawił czoło wielokrotnie liczniejszej armii tureckiej. Schwytany, odrzucił ofertę stopnia oficerskiego w zamian za przejście na islam („Urodziłem się Grekiem i umrę jako Grek”) i zginął wbity na pal w Lamii. Grecy porównują jego ostatnią walkę z obroną Leonidasa. W kwietniu 1941 r. oddziały brytyjskie, australijskie i nowozelandzkie osłaniały tu odwrót przed Niemcami. Pomnik z brązowym Leonidasem i napisem ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ odsłonięto w 1955 r. Po bokach stoją marmurowe postacie, które uosabiają górę Tajget i rzekę Eurotas, czyli krajobraz rodzinnej Sparty.