Lakonia (Mani) · dzień D6
Vathia
| Typ | wies, wieze |
|---|---|
| Czas | 30 min |
| Wstęp | bez opłat |
| Zabudowa | wieże mieszkalne z XVIII–XIX w. |
| Region | Mani Wewnętrzne (Mesa Mani) |
| Wydarzenia | 17 marca: rocznica powstania Maniotów w Areopoli (1821) |
Rys historyczny
Vathia to kilkadziesiąt kamiennych wież stłoczonych na grzbiecie wzgórza nad morzem, w najsurowszej części półwyspu, Mani Wewnętrznym. Z daleka wygląda jak średniowieczne miasteczko z Toskanii przeniesione na spaloną słońcem skałę. Wieże są wysokie i wąskie, z małymi oknami i wejściami, a stawiano je głównie w XVIII i XIX w. Mani nazywano kiedyś „Mainą o wielu wieżach” i Vathia jest jednym z najlepiej zachowanych przykładów takiej wsi. Po II wojnie światowej młodzi wyjechali do Aten, Ameryki i Australii, a wieś niemal się wyludniła. W latach 80. część wież odnowiono i zamieniono na pensjonaty [do sprawdzenia], ale wiele nadal stoi pustych. Brytyjski pisarz Patrick Leigh Fermor (1915–2011), który w 1951 r. przemierzał Mani z żoną Joan, opisał tutejsze wieże i wendety w książce „Mani” (1958), od której zaczęła się sława regionu wśród podróżników (badacze, którzy powtórzyli jego trasę, zauważają, że miejscami ją ubarwił). Fermor, bohater kreteńskiego ruchu oporu (w 1944 r. uprowadził z wyspy niemieckiego generała Kreipego) i jeden z najbardziej cenionych pisarzy podróżniczych XX w., osiadł potem na Mani, w Kardamyli.
Wieże nie broniły przed obcym najeźdźcą, tylko przed sąsiadami. Społeczeństwo Mani było zbudowane z rodów liczonych po mieczu. Silne rody, megalogenites, miały najlepszą ziemię i najwyższe wieże, słabsze im podlegały. Spór o ziemię albo zniewaga honoru mogły rozpocząć wendetę, którą Manioci nazywali gdikiomos. Decydowała o niej narada rodu, a jej celem bywało wybicie mężczyzn z drugiej rodziny. Strony zamykały się w wieżach i strzelały do siebie z okien, a reszta wsi siedziała w domach, żeby nie wejść w drogę. Wendeta mogła trwać latami, aż jeden ród wyginął albo się wyniósł. Na żniwa, święta albo czas zagrożenia ze strony Turków ogłaszano rozejm, trevę. Najdłuższą ogłosił ród Mavromichalisów w marcu 1821 r., gdy Manioci ruszyli na wojnę z Imperium Osmańskim. Na jego czele stał Petros Mavromichalis (1765–1848), zwany Petrobejem, który 17 marca 1821 r. podniósł w Areopoli sztandar powstania, a w 1823 r. stanął na czele rządu powstańczej Grecji. Ten sam ród pokazał jednak, że prawo zemsty przetrwało wojnę: gdy Joanis Kapodistrias (1776–1831), pierwszy przywódca niepodległej Grecji, kazał uwięzić Petrobeja, jego brat Konstandinos i syn Jeorjos zabili Kapodistriasa w 1831 r. przed kościołem św. Spirydona w Nafplio. Wendety przetrwały jeszcze długo w niepodległej Grecji.
Z wendetą łączyła się sztuka, którą Mani słynie do dziś: mirologia, czyli lamenty żałobne. Śpiewały je kobiety nad zmarłym, improwizując wiersze, które opowiadały jego życie, a gdy zginął z ręki wroga, wzywały krewnych do zemsty. Badacze widzą w nich dalekie echo antycznych trenów, jakie zawodziły kobiety w „Iliadzie” nad Hektorem. W Vathii warto przypomnieć sobie, że w tych samych wieżach, które dziś fotografuje się w zachodzącym słońcu, kobiety przez pokolenia opłakiwały synów i mężów.
Na miejscu
- Najlepszy widok na całą wieś z zakrętów drogi przed nią, najładniej w ciepłym świetle późnego popołudnia.
- Krótki spacer kamiennymi uliczkami między wieżami, z widokiem na zatoki poniżej.
- Po drodze z Areopoli kolejne wieżowe wioski Mani Wewnętrznego i małe bizantyjskie kościoły przy drodze.
Praktycznie. Vathia leży przy drodze na Tajnaron, więc postój to tylko zatrzymanie motocykla na poboczu. Najładniejsza jest z daleka; w środku część wież to ruiny, nie wchodź do opuszczonych budynków. W wiosce nie ma stacji paliw ani pewnego sklepu, tankuj w Areopoli.
Źródła: en.wikipedia.org/wiki/Vatheia, en.wikipedia.org/wiki/Mani_Peninsula, www.cambridge.org/core/blog/2023/07/20/tracin..., en.wikipedia.org/wiki/Patrick_Leigh_Fermor, www.atlasobscura.com/places/vatheia, en.wikipedia.org/wiki/Petros_Mavromichalis, en.wikipedia.org/wiki/Ioannis_Kapodistrias
36.45349, 22.46684 (osm:node/3797228621)