Między Karpatami a Bałkanami Dunaj przecina góry przełomem długim na ok. 134 km, zwanym Żelazną Bramą. Najwęższe miejsce to Kazany (Cazanele Mari i Cazanele Mici): rzeka zwęża się tu do ok. 150 m i ma do 53 m głębokości, a wapienne ściany wyrastają prosto z wody. Dawniej był to postrach żeglarzy, pełen raf i wirów. Od 1972 r. tamę Żelazna Brama I spiętrzyła rzekę o ok. 35 m. Woda zalała starą Orszowę i wyspę Ada Kaleh, turecką enklawę z meczetem, słynną z fig i rachatłukum. Oba brzegi są dziś parkami narodowymi, rumuńskim Porțile de Fier i serbskim Đerdap.

Na rumuńskim brzegu, przy ujściu potoku Mraconia, z wody patrzy na Dunaj ogromna kamienna twarz Decebala, ostatniego króla Daków (panował 87–106 n.e.), który dwa razy stawił czoło Rzymowi. W Rumunii jest bohaterem narodowym, a razem ze swoim pogromcą, cesarzem Trajanem, bywa nazywany „ojcem narodu rumuńskiego”, bo według rumuńskiej tradycji historycznej naród powstał z połączenia Daków z rzymskimi osadnikami. Obaj patrzyli kiedyś wspólnie z rumuńskich banknotów. W samej rzeźbie nie ma jednak nic starożytnego. Skałę kupił w 1992 r. rumuński biznesmen Iosif Constantin Drăgan, a dwunastu rzeźbiarzy pod kierunkiem Florina Cotarcei pracowało nad nią w latach 1994–2004. Przez pierwsze sześć lat skałę kształtowano dynamitem, potem przez cztery lata dłutowano detale. Twarz ma ok. 55 m wysokości, a pod brodą wykuto napis „DECEBALUS REX – DRAGAN FECIT” („Król Decebal – zrobił Drăgan”). Drăgan proponował podobno Serbom, żeby naprzeciwko wykuli cesarza Trajana, ale odmówili.

Prawdziwy Rzym jest po drugiej stronie rzeki. W latach 98–100 n.e. legioniści cesarza Trajana (53–117, panował od 98 r.), za którego rządów imperium osiągnęło największy zasięg w dziejach, wykuli w serbskiej skale drogę wzdłuż Dunaju. Część biegła po drewnianych pomostach wpuszczonych w otwory w ścianie nad wodą. Ukończenie drogi upamiętnia Tabula Traiana: tablica szeroka na ok. 4 m, z dwoma skrzydlatymi geniuszami, delfinami i orłem. Inskrypcja chwali cesarza za to, że „przekuł góry i wzniósł wsporniki”, czyli belki, na których drewniana część drogi wisiała nad wodą (łacińskie „anconibus sublatis” bywa też czytane jako „usunąwszy belki”). Tą drogą Rzymianie ruszyli na Dację w wojnach 101–102 i 105–106, w drugiej z nich przez most pod Drobetą (dziś Drobeta-Turnu Severin). Zbudował go w latach 103–105 Apolodor z Damaszku, nadworny architekt Trajana: drewniane łuki na dwudziestu murowanych filarach, ok. 1135 m długości. Przez ponad tysiąc lat nikt nie zbudował dłuższego mostu łukowego. Ten sam Apolodor zaprojektował w Rzymie Forum Trajana i Kolumnę Trajana, na której płaskorzeźby opowiadają wojny dackie. Przed napełnieniem zbiornika tablicę wycięto razem z kawałkiem drogi jako blok ważący ok. 350 t i podniesiono o 22 m. Pracowali przy tym specjaliści firmy Venčac, którzy wcześniej przenosili świątynię w Abu Simbel.

W górach nad przełomem żyje mało znana mniejszość. W rumuńskim Banacie jest sześć wsi z czeską większością: Eibenthal w gminie Dubova nad Kazanami oraz Sfânta Elena, Gârnic, Bigăr, Ravensca i Șumița. Czesi przybyli tu w trzech falach, w 1823, 1827 i 1862 r., sprowadzeni przez Habsburgów, którzy chcieli zaludnić puste pogranicze, wykarczować lasy i mieć ludzi do jego obrony. W spisie z 2002 r. Czechów w całej Rumunii było niecałe 4 tys., a w gminie Dubova stanowią ok. 37–40% mieszkańców [do sprawdzenia].