Salamanka jest miastem uniwersyteckim od ośmiu wieków. Król Leónu Alfons IX założył tu szkołę w 1218 r. W 1254 r. Alfons X Mądry nadał jej statut i pierwszy raz nazwał ją uniwersytetem, a w 1255 r. papież Aleksander IV uznał jej dyplomy w całym chrześcijańskim świecie. W XVI w. była jedną z najważniejszych uczelni Europy. Dominikanin Francisco de Vitoria i inni teologowie tzw. szkoły z Salamanki spierali się tu o to, jakie prawa mają mieszkańcy podbitych Indii i czy podbój był sprawiedliwy. Z tych dyskusji wyrosły zręby prawa międzynarodowego. Przed uczonymi z Salamanki przedstawiał swój plan żeglugi na zachód Krzysztof Kolumb, a z sympatią przyjęli go zwłaszcza dominikanie. Najsłynniejsza anegdota dotyczy poety i zakonnika Fraya Luisa de Leóna. W 1572 r. Inkwizycja uwięziła go m.in. za przekład „Pieśni nad Pieśniami” na kastylijski. Gdy po prawie pięciu latach wrócił na katedrę, miał rozpocząć wykład słowami „Decíamos ayer…” („Jak mówiliśmy wczoraj…”), jakby nic się nie stało. Jego pomnik stoi na dziedzińcu przed uniwersytetem.

Najbardziej znanym symbolem miasta jest platereskowa fasada głównego gmachu uczelni z ok. 1529 r. Kamień rzeźbiono w niej z dokładnością złotnika. Pośrodku jest medalion z Królami Katolickimi i greckim napisem, który mówi, że królowie są dla uniwersytetu, a uniwersytet dla królów. Wśród setek ornamentów kryje się ropucha (zwana potocznie żabą) siedząca na trupiej czaszce. Pierwotnie była przestrogą przed rozpustą, która prowadzi do zguby, a dziś tradycja mówi, że kto sam ją wypatrzy, ten zda egzaminy. Na murach w całym mieście widać czerwone napisy, tzw. vítores, z nazwiskami świeżo upieczonych doktorów. Dawniej podobno malowano je ochrą z domieszką byczej krwi [do sprawdzenia]. Uniwersytet ma też ciemną kartę z XX w. 12 października 1936 r., na początku wojny domowej, rektor i pisarz Miguel de Unamuno starł się w auli z frankistowskim generałem Millánem-Astrayem. Słynne „Zwyciężycie, ale nie przekonacie” znamy z relacji spisanej kilka lat później i historycy wątpią w jej dosłowność, ale sam spór jest pewny. Unamuno stracił stanowisko i do śmierci 31 grudnia 1936 r. przebywał w areszcie domowym.

Salamanka ma dwie katedry, które stoją ściana w ścianę. Starą, romańską, zbudowano w XII w. Jej kopuła, zwana Torre del Gallo („Wieżą Koguta”) od wiatrowskazu, ma łuskowate pokrycie, jakie spotyka się tylko w kilku kościołach Leónu i Kastylii. Gdy w XVI w. miasto potrzebowało większej świątyni, starej nie zburzono, tylko w 1513 r. dobudowano obok Nową Katedrę, którą kończono przez dwa stulecia. Przy jej bocznym portalu Puerta de Ramos warto wypatrzyć astronautę i smoka z lodami w rożku. To nie średniowieczna zagadka, tylko podpis kamieniarza Miguela Romero, który wyrzeźbił te postacie przy renowacji w 1992 r. Przez wieże i galerie obu katedr prowadzi trasa Ieronimus, z której widać miasto z dachów.

Plaza Mayor zbudowano w latach 1729–1756 według projektu Alberta de Churriguery, a skończył ją Andrés García de Quiñones. Ma 88 arkad, a w ich narożnikach medaliony z królami Hiszpanii oraz postaciami takimi jak Kolumb, Cervantes czy Unamuno. Całe stare miasto zbudowano z piaskowca z pobliskiego Villamayor, który w zachodzącym słońcu robi się złoty, stąd przydomek „La Dorada”. Niedaleko stoi Casa de las Conchas, gotycki pałac z końca XV w. z fasadą obsianą kamiennymi muszlami, symbolem Zakonu Santiago i pielgrzymów. Na rzece Tormes stoi most rzymski z drogi Via de la Plata, łączącej Méridę z Astorgą. Rzymskich jest 15 z jego 26 łuków, resztę odbudowano po powodzi w nocy z 25 na 26 stycznia 1626 r. U wjazdu na most stoi kamienny dzik lub byk, tzw. verraco, najpewniej przedrzymska rzeźba celtyckich Wettonów. O ten posąg ślepiec z „Łazika z Tormesu” (1554 r.) uderzył głową swojego przewodnika Łazika na początek jego nauki życia.

Miasto żyje rytmem studentów: wieczorami Plaza Mayor zapełnia się aż do późnej nocy, a po ulicach chodzą tuny, studenckie zespoły w czarnych pelerynach. Najbardziej salamanckie święto to Lunes de Aguas, przypadające w poniedziałek tydzień po Poniedziałku Wielkanocnym. Według tradycji w 1543 r. młody Filip II, oburzony obyczajami studentów, kazał wyprowadzać na czas Wielkiego Postu prostytutki na drugi brzeg Tormesu. Gdy wracały, studenci witali je nad rzeką hucznym piknikiem. Dziś to rodzinne wyjście za miasto z hornazo, czyli chlebowym plackiem nadziewanym chorizo, schabem i jajkiem. Z prowincji pochodzi też jedna z najsłynniejszych szynek iberyjskich, z Guijuelo.