Region · Rumunia
Oltenia și Banat (Oltenia, czyli Mała Wołoszczyzna, i Banat)
| Oltenia | ok. 24 100 km² między Dunajem, Karpatami Południowymi i Altem; ośrodek: Craiova (Krajowa) |
|---|---|
| Banat | ok. 28 500 km² między Dunajem, Cisą, Maruszą i Karpatami, od 1919–1920 w 2/3 w Rumunii; ośrodek: Timișoara (Temeszwar) |
| Języki | rumuński; w Banacie także mniejszości serbska, czeska, niemiecka i węgierska |
| Uzdrowisko | Băile Herculane, źródła 38–60°C, znane od czasów rzymskich |
| Wino | Drăgășani i winnice Severinu (Oltenia), Recaș (Banat) |
| Święta | 21 marca – Dzień Oltenii; 1 grudnia – Święto Narodowe Rumunii |
O regionie
Oltenia, po polsku Mała Wołoszczyzna, to zachodnia część Wołoszczyzny między Dunajem, Karpatami Południowymi a rzeką Alt (Olt). Banat leży dalej na zachód, między Dunajem, Cisą, Maruszą (Mureș) a Karpatami. Granica na trasie: od mostu w Calafat aż do Drobety-Turnu Severin jedzie się przez Oltenię, płaską i gorącą nizinę nad Dunajem, a Orszowa (Orșova), Eșelnița i Dubova nad Kazanami należą już historycznie do Banatu, choć leżą w okręgu Mehedinți. Banat kończy się na przełęczy Poarta de Fier a Transilvaniei (ok. 700 m) za Caransebeș. Dunaj jest tu granicą, najpierw z Bułgarią, potem z Serbią, a w Żelaznej Bramie przecina Karpaty.
Na tej ziemi Rzym zdobywał Dację: w drugiej wojnie dackiej (105–106) Trajan przeprawił się przez Dunaj mostem pod Drobetą. W średniowieczu Oltenią rządzili w imieniu władców Wołoszczyzny banowie z Krajowej. W 1718 r., po pokoju w Pożarowcu (Passarowitz), Habsburgowie zabrali Turkom Banat, który dwa lata wcześniej zdobył książę Eugeniusz Sabaudzki, oraz Oltenię. Austriacy nazwali ją „Kleine Walachei”, ale w 1739 r. musieli ją oddać, a Banat zachowali aż do 1918 r. W styczniu 1821 r. Tudor Vladimirescu, urodzony w Vladimiri w okręgu Gorj, zebrał w Padeș oddziały pandurów i wezwał chłopów do powstania. 21 marca wkroczył do Bukaresztu, a w czerwcu zabili go dawni sojusznicy z greckiej Heterii. Dzień jego wjazdu do stolicy obchodzi się dziś jako Dzień Oltenii. Z Hobițy w Gorju pochodził też rzeźbiarz Constantin Brâncuși (ur. 1876).
Banat to najbardziej mieszana kraina Rumunii. Po 1718 r. Habsburgowie zasiedlali opustoszałe pogranicze: osadnicy z Bawarii, Szwabii, Alzacji i Austrii, z których wielu spłynęło Dunajem z Ulm na barkach, dali początek Szwabom Banackim. Na zachodzie mieszkali Serbowie, na wschodzie Rumuni, w górach nad Kazanami osiedlili się Czesi. Południe Banatu było aż do 1871 r. Pograniczem Wojskowym, którego chłopi-żołnierze zbudowali większość Băile Herculane. 12 listopada 1884 r. Timișoara jako pierwsze miasto w kontynentalnej Europie zapaliła elektryczne latarnie uliczne. W latach 1919–1920 Banat podzielono: 2/3 dostała Rumunia, 1/3 Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców, skrawek Węgry. Ponad tysiąc Szwabów wywieziono w 1951 r. na step Bărăgan, a po 1989 r. prawie wszyscy wyjechali do Niemiec. Ich świat opisała noblistka z 2009 r. Herta Müller.
Băile Herculane to rzymskie Ad Aquas Herculis, najstarsza inskrypcja pochodzi ze 153 r. Od 1736 r. Habsburgowie odbudowali kąpielisko, a w latach 80. XIX w. powstały łaźnie Neptuna. Franciszek Józef nazwał je najpiękniejszym uzdrowiskiem kontynentu, a cesarzowa Elżbieta, Sissi, przyjeżdżała tu kilka razy. 28 kwietnia 1887 r. spotkała się tu z królową Rumunii Elżbietą, poetką piszącą jako Carmen Sylva. Dziś habsburskie łaźnie niszczeją obok betonowych hoteli z czasów komunizmu.
Kuchnia i zwyczaje
- Mămăligă: kasza z mąki kukurydzianej gotowana w żeliwnym kociołku, podawana z serem i śmietaną albo do sarmale. Kukurydzę w Temeszwarze odnotowano już w 1692 r.
- Ciorbă: kwaśna zupa zakwaszana borșem z otrąb, sokiem z kiszonej kapusty albo cytryną, np. flakowa ciorbă de burtă ze śmietaną, żółtkiem i czosnkiem. Do tego mici, grillowane wałeczki z mielonego mięsa.
- Wino: w Drăgășani w Oltenii rośnie miejscowy biały szczep crâmpoșie, a pod Drobetą winnice Severinu. W Banacie znany jest Recaș, a czerwona fetească neagră to najsłynniejszy rumuński szczep.
- Ruga: banackie święto patrona wiejskiego kościoła, od późnej wiosny do jesieni, trwające 2–3 dni. Najpierw nabożeństwo, potem rodzinny obiad, wieczorem hora przy orkiestrze i banacka răchie, czyli wódka owocowa [terminy w poszczególnych wsiach do sprawdzenia].
Co widać z siodła
- Most Widyń–Calafat: 1971 m długości, otwarty w 2013 r. jako dopiero drugi most między Bułgarią a Rumunią, po moście Ruse–Giurgiu z 1954 r. Wcześniej między Widyniem a Calafat kursował prom.
- Orszowa wygląda na nowe miasto, bo nim jest: stare centrum zalał zbiornik zapory Żelazna Brama, a miasto odbudowano wyżej w latach 1966–1971.
- Dolina Cerny: po wschodniej stronie drogi Góry Mehedinți, po zachodniej Góry Cerny, a w Băile Herculane fasady habsburskich łaźni, część w ruinie, i pomnik Herkulesa z brązu.
- Caransebeș: według opowieści w nocy z 21 na 22 września 1788 r. austriackie oddziały wzięły się tu nawzajem za Turków i wywiązała się strzelanina, po której armia cesarza Józefa II w panice się wycofała. Pewne jest tylko, że dwa dni później miasto zajęli Turcy, a szczegóły tej historii są słabo udokumentowane i zapewne przesadzone.
Źródła: en.wikipedia.org/wiki/Oltenia, ro.wikipedia.org/wiki/Oltenia, en.wikipedia.org/wiki/Banat, ro.wikipedia.org/wiki/Banat, en.wikipedia.org/wiki/Orșova, ro.wikipedia.org/wiki/Pasul_Poarta_de_Fier_a_..., en.wikipedia.org/wiki/Tudor_Vladimirescu, en.wikipedia.org/wiki/Constantin_Brâncuși, en.wikipedia.org/wiki/Banat_Swabians, www.transelectrica.ro/web/tel/istoric-1884, en.wikipedia.org/wiki/Băile_Herculane, ro.wikipedia.org/wiki/Băile_Herculane, adevarul.ro/stiri-locale/timisoara/prietenia-..., historicthermaltowns.eu/portfolio/baile-hercu..., en.wikipedia.org/wiki/Caransebeș, en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Karánsebes, en.wikipedia.org/wiki/New_Europe_Bridge, en.wikipedia.org/wiki/Mămăligă, en.wikipedia.org/wiki/Romanian_cuisine, en.wikipedia.org/wiki/Romanian_wine, adevarul.ro/stiri-locale/resita/ce-inseamna-r...