Typ	miasto, wybrzeze, muzeum, widok
Czas	cały dzień: rano Ponta da Piedade, w południe stare miasto, potem plaża
Wstęp	stare miasto i Ponta da Piedade bez opłat; muzeum w budynku Mercado de Escravos płatne [cena i godziny do sprawdzenia]; rejsy łodzią i kajakiem do grot płatne
Mieszkańcy	gmina ok. 33,5 tys. (2021), latem wielokrotnie więcej
Wyprawy	port wypraw wzdłuż Afryki w XV w.; stąd Gil Eanes wyruszył w 1434 r. za przylądek Bojador
Mercado de Escravos	budynek dawnej intendentury i komory celnej; piętro z 1691 r.; od 2016 r. muzeum szlaku niewolników
Valle da Gafaria	w 2009 r. przy budowie parkingu pod murami znaleziono szczątki 158 Afrykanów z XV–XVII w.
Ponta da Piedade	skały i groty z wapieni miocenu (ok. 20–7 mln lat), klify do ok. 40 m; latarnia z 1913 r.
Plaże strzeżone	Camilo, Dona Ana, Porto de Mós, Batata, Meia Praia, Luz – 1.06–30.09 (stan na 2026)

Nazajutrz, a był to ósmy dzień miesiąca sierpnia, bardzo wcześnie rano z powodu upału,
żeglarze zaczęli szykować swoje łodzie i wyprowadzać jeńców, jak im rozkazano.
[…]
Lecz jakież serce, choćby najtwardsze, nie zostałoby przeszyte litością na widok tej gromady?
Jedni bowiem stali ze zwieszonymi głowami i twarzami zalanymi łzami, patrząc jeden na drugiego;
inni jęczeli boleśnie, wpatrzeni w wysokość niebios, i wołali głośno, jakby prosili o pomoc Ojca natury;
inni zawodzili swoje skargi na kształt pieśni, według obyczaju swojej ziemi.
[…]
A żeby ich boleść była jeszcze większa, nadeszli ci, którym powierzono podział, i zaczęli ich rozdzielać, by wyrównać udziały;
trzeba więc było odrywać synów od ojców, żony od mężów i braci od braci.
Nie oszczędzano ani przyjaciół, ani krewnych: każdy szedł tam, gdzie rzucił go los!

— Gomes Eanes de Zurara, „Kronika odkrycia i podboju Gwinei” rozdz. XXV · przekład własny · tekst oryginalny

No outro dya, que eram viij°. dyas do mes dagosto, muito cedo pella manhaã por rezom da calma,
começarom os mareantes de correger seus batees, e tirar aquelles cativos pera os levarem, segundo lhe fora mandado;
[…]
Mas qual serya o coraçom, por duro que seer podesse, que nom fosse pungido de piedoso sentimento, veendo assy aquella companha;
ca huũs tiinham as caras baixas, e os rostros lavados com lagrimas, olhando huũs contra os outros;
outros estavam gemendo muy doorasamente, esguardando a altura dos ceeos, firmando os olhos em elles, braadando altamente, como se pedissem acorro ao padre da natureza;
outros faziam suas lamentaçooẽs em maneira de canto, segundo o costume de sua terra.
[…]
Mas pera seu doo seer mais acrecentado, sobreveherom aquelles que tiinham carrego da partilha, e começarom de os apartarem huũs dos outros, afim de poerem seus quinhooẽs em igualleza;
onde conviinha de necessydade de se apartarem os filhos dos padres, e as molheres dos maridos, e os huũs irmaãos dos outros.
A amigos nem a parentes nom se guardava nhũa ley, somente cada huũ caya onde o a sorte levava!

Na miejscu

• Ponta da Piedade rano, zanim przyjadą autokary: kładki i ścieżki nad klifami od latarni w stronę plaży Canavial i schody na dół do wody.
• Rejs łodzią albo kajakiem z przystani w Lagos do grot pod Ponta da Piedade; najspokojniej rano, zanim podniesie się wiatr.
• Stare miasto: plac Infante D. Henrique z budynkiem Mercado de Escravos i muzeum, mury, kościół Santo António ze złoconymi rzeźbieniami i muzeum miejskie obok.
• Kąpiel na jednej z plaż pod klifami: Camilo (drewniane schody w dół), Dona Ana albo Porto de Mós.

Rys historyczny

Lagos leży u ujścia rzeki Bensafrim, nad szeroką zatoką, która przez wieki była najlepszym naturalnym portem zachodniego Algarve. Rzymianie nazywali osadę Lacobriga, Maurowie Zawaia, a w 1249 r. miasto ostatecznie przeszło w ręce króla Alfonsa III. Złoty wiek przyszedł w XV w. W zatoce w 1415 r. zebrała się flota króla Jana I przed zdobyciem Ceuty, a jego syn, infant Henryk Żeglarz, przez lata mieszkał głównie tu i w Sagres. Z Lagos wypływały karawele, które krok po kroku posuwały się wzdłuż wybrzeża Afryki. Tutejszy żeglarz Gil Eanes w 1434 r. jako pierwszy znany Europejczyk opłynął przylądek Bojador, który uważano wtedy za kraniec żeglownego świata. Od 1576 do 1755 r. Lagos było stolicą Algarve, dopóki trzęsienie ziemi i fala tsunami nie zniszczyły większości miasta. Z dawnych umocnień zostały odcinki murów z XVI w. i mały fort Ponta da Bandeira z lat 1679–1690 przy wejściu do portu.

Z tym samym portem wiąże się najciemniejsza strona epoki odkryć. W 1444 r. Lançarote, giermek infanta i poborca królewski, poprowadził sześć karawel do zatoki Arguin na wybrzeżu dzisiejszej Mauretanii i wrócił z ok. 240 jeńcami (źródła podają różne liczby). Kronikarz Gomes Eanes de Zurara opisał, jak 8 sierpnia jeńców wyprowadzono na pole pod miastem i dzielono między uczestników wyprawy, rozdzielając rodziny. Henryk, siedząc na koniu, wziął przysługującą mu piątą część: 46 osób. Sprzedaż w Lagos uważa się za początek atlantyckiego handlu niewolnikami na wielką skalę. Tradycja łączy to miejsce z budynkiem przy dzisiejszym placu Infante D. Henrique, zwanym Mercado de Escravos, czyli targiem niewolników. Pewności, że targ odbywał się właśnie tam, nie ma, a obecny budynek z arkadami to dawna intendentura wojskowa i komora celna, z piętrem dobudowanym w 1691 r. Od 2016 r. mieści muzeum poświęcone historii niewolnictwa.

O ofiarach przypomniało też odkrycie z 2009 r. Przy budowie parkingu w Valle da Gafaria, tuż za murami, archeolodzy znaleźli dawne miejskie wysypisko, a w nim szczątki 158 osób pochodzenia afrykańskiego, wrzuconych do dołu bez chrześcijańskiego pochówku. To jeden z najstarszych znanych i zbadanych zespołów szczątków zniewolonych Afrykanów, datowany na XV–XVII w. Zurara pisał, że sam widział w Lagos dzieci i wnuki jeńców, urodzone już w Portugalii i ochrzczone. Dla niego była to pociecha, dla nas to świadectwo, że miasto przez pokolenia żyło z tego handlu.

Kilka kilometrów na południe od centrum leży Ponta da Piedade, najsłynniejszy skrawek wybrzeża Algarve. Morze wyrzeźbiło tu w złotych i rdzawych wapieniach z miocenu (ok. 20–7 mln lat temu) labirynt kolumn, łuków, tuneli i grot, do których wpływa się łodzią albo kajakiem. W skałach znajduje się zęby rekinów i skamieniałe korale. W XVI w. na cyplu stała kaplica Matki Boskiej Litościwej (Nossa Senhora da Piedade), od której wzięła się nazwa, a w 1663 r. bateria artylerii. Kaplicę rozebrano pod latarnię morską, która świeci od 1913 r. Z grot zachwycała się poetka Sophia de Mello Breyner Andresen, która spędzała w Lagos wakacje; jedna z nich nosi dziś jej imię.

37.10278, -8.67278 (wikidata:Q732548)