Typ	rzymskie, ruiny, muzeum
Czas	2–3 h
Wstęp	ruiny płatne, ok. 2 € [cena do sprawdzenia]; ogrody pałacu w Estói [zasady wstępu do sprawdzenia]
Willa	zamieszkana od I w., przebudowana pod koniec III w. wokół perystylu z 22 kolumnami
Mozaiki	w łaźniach i perystylu ryby i inne stworzenia morskie z III–IV w.
Świątynia	IV-wieczne sanktuarium bóstwa wody, potem kościół wczesnochrześcijański; za Maurów cmentarz
Popiersia	Agrypiny Młodszej, Hadriana i Galiena; dziś w muzeach w Faro i w Lizbonie
Odkrycie	1877, Estácio da Veiga, który wziął ruiny za katedrę rzymskiego Ossonoby
Ochrona	pomnik narodowy (Monumento Nacional) od 1910 r.
Pałac	Palácio de Estói, otwarty w maju 1909 r., od 2009 r. hotel (pousada)

Na miejscu

• Ruiny willi: perystyl, łaźnie z mozaikami ryb, mury świątyni wody.
• Centrum informacyjne w XVI-wiecznym domu z makietą świątyni.
• Palácio de Estói: ogrody, fontanny i azulejos [dostęp dla niebędących gośćmi hotelu do sprawdzenia]; kawa w kawiarni pałacu albo we wsi.

Rys historyczny

Milreu to najlepiej zachowane rzymskie ruiny w Algarve, ok. 10 km na północ od Faro, w pasie wapiennych wzgórz Barrocal. W I w. n.e. stanęła tu wiejska willa przy drodze z Ossonoby (dzisiejszego Faro) do Pax Iulia (Beja). Pod koniec III w. jej właściciele przebudowali ją na rezydencję wokół wielkiego perystylu: dziedzińca z ogrodem i basenem, otoczonego krużgankiem na 22 kolumnach z szarego marmuru. Z perystylu wchodziło się do sypialni, jadalni i sal, a obok rozbudowano łaźnie z szatnią, zimnym basenem, okrągłą wanną, ciepłą i gorącą salą. Ściany basenów i posadzki pokryto mozaikami ze stworzeniami morza: rybami i kałamarnicą. Willa miała też tłocznię wina i olejarnię z pięcioma prasami, bo była zarazem dużym gospodarstwem.

Na południe od domu w IV w. wzniesiono okazałą świątynię bóstwa wody. Jej wysokie, ceglane mury z półkolistą absydą są dziś najbardziej rozpoznawalną częścią ruin. Od VI w. służyła jako kościół, z basenem do chrztu i małym mauzoleum, a za panowania muzułmańskiego na dziedzińcu chowano zmarłych. W pierwszej połowie X w. sklepienia runęły i miejsce opustoszało. W XVI w. na ruinach postawiono dom wiejski z okrągłymi przyporami w narożach, w którym od 2003 r. jest centrum informacyjne z makietą świątyni.

Pozostałości odkopał w 1877 r. archeolog Estácio da Veiga, przekonany, że odsłonił „słynną katedrę Ossonoby”. Rodzina, która tu mieszkała, musiała być bardzo zamożna: znaleziono marmurowe popiersia cesarzowej Agrypiny Młodszej oraz cesarzy Hadriana i Galiena, a historyk José d'Encarnação wysunął tezę, że willa mogła być letnią rezydencją rzymskiego namiestnika z Ossonoby. Popiersie kobiety z Milreu w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Lizbonie natchnęło poetę Jorge de Senę do napisania wiersza, upamiętnionego w Estói tablicą z azulejos.

Kilometr dalej, we wsi Estói, stoi zupełnie inny zabytek: różowy Palácio de Estói, najbardziej romantyczny pałac Algarve, z fasadą pełną stiuków, tarasowymi ogrodami, fontannami, posągami i ścianami z azulejos. Zaczęto go budować w XIX w. na miejscu osiemnastowiecznej posiadłości, ale kolejni właściciele umierali, nie kończąc dzieła. Dokończył je dopiero José Francisco da Silva i otworzył w maju 1909 r. trzydniową uroczystością. Po latach zaniedbania pałac kupiła gmina Faro, a od Wielkanocy 2009 r. działa w nim hotel z sieci pousadas.

37.09535, -7.90404 (wikidata:Q429318)