Dolina Cañete i kanion Uchco: z Cañete do Huancayo (PE-24)

Epicka droga motocyklowa · Peru

Drogi	PE-24
Długość	ok. 290 km z Cañete do Huancayo: ok. 165 km doliną Cañete do Alis, ok. 40 km przez kanion Uchco i Tomas na Abra Chaucha i ok. 85 km przez punę i Chupaca do Huancayo (OSRM, szacunkowo); wariant Tinco – Huancaya – Vilca ok. 33 km w jedną stronę
Przełęcze	Abra Chaucha (4718 m), Abra Negro Bueno (4640 m)
Charakter	kanion, przełęcz
Sezon	pora sucha, zwykle V–IX; w porze deszczowej (ok. XII–III) lawiny błotne (huaicos) i osuwiska w dolinie, a na płaskowyżu powyżej 4500 m grad i śnieg [do sprawdzenia]
Najwyżej	Abra Chaucha, 4718 m (OSM); dalej ok. 30 km płaskowyżu na 4500–4650 m z Abra Negro Bueno (4640 m)
Przewyższenie	ok. 4680 m: z ok. 40 m w Cañete na 4718 m na ok. 206 km (OSRM i OSM, szacunkowo)
Kanion Uchco	między Alis a Tomas; wąwóz długi na ok. 200 m, szczelina szeroka na ok. 3 m, droga w dwóch tunelach (OSM: ok. 80 i ok. 190 m)
Rezerwat	Reserva Paisajística Nor Yauyos-Cochas, od 2001 r., 221 268 ha – pierwszy rezerwat krajobrazowy w Peru
Ograniczenie	ciężarówki najwyżej dwuosiowe (SUTRAN 2018)
Huancaya	12 jezior w kaskadach na naturalnych zaporach, m.in. z trawertynu, między Vitis a Vilca, ok. 3350–3900 m (INGEMMET)

O drodze

Droga krajowa PE-24 łączy pustynne wybrzeże Pacyfiku z doliną Mantaro w sercu Andów. Zaczyna się przy Panamericana Sur koło San Vicente de Cañete (ok. 40 m), idzie w górę doliny rzeki Cañete prawie do jej górnego biegu, przez kanion Uchco i Tomas wspina się na Abra Chaucha (4718 m), przecina płaskowyż puny na pograniczu regionów Lima i Junín i schodzi przez Chupaca do Huancayo. Obecny przebieg przez Tomas, Abra Negro Bueno i San José de Quero do El Tambo pod Huancayo ministerstwo transportu określiło w 2018 r. Na mapach i w komunikatach drogowych ciąg Cañete – Lunahuaná – Yauyos – Chupaca – Huancayo występuje jako jeden z objazdów zablokowanej Carretera Central, dopuszczony tylko dla ciężarówek najwyżej dwuosiowych. To ok. 290 km i ok. 4700 m różnicy wysokości: od winnic przez wąwozy aż do puny z jeziorami.

Pierwsze kilkadziesiąt kilometrów to zielony pas nawadnianych pól między nagimi, piaszczystymi zboczami. Koło Paullo, tuż przy drodze, leżą ruiny Incawasi (Incahuasi): według kronik Inkowie zbudowali je w czasie wojny z ludem Huarco. Pachacútec wysłał tu syna, Túpaca Yupanquiego, a układ i architektura miały naśladować Cusco. Lunahuaná (ok. 500 m) żyje z winnic i tradycyjnych bodeg, w których robi się wino i pisco, ze spływów pontonowych po Cañete i z dań z rzecznych krewetek (camarones). Przez rzekę do wsi Catapalla prowadzi wiszący most dla pieszych. Za Zúñiga i Catahuasi (ok. 1200 m) dolina zwęża się w kanion, a droga wspina się po jego zboczach. Stolica prowincji, Yauyos (ok. 2870 m), leży wyżej na zboczu, ok. 2 km od PE-24 bocznym zjazdem.

W Tinco, kilka kilometrów przed Alis, dolina się rozwidla. Główny bieg Cañete schodzi z północy, od Vitis, Huancaya i Vilca, a PE-24 skręca na wschód, w dolinę dopływu zwanego río Alis (część map, w tym OSM, nazywa go także Cañete). Huancaya i Vilca leżą w Reserva Paisajística Nor Yauyos-Cochas, utworzonej w 2001 r. jako pierwszy w Peru rezerwat krajobrazowy, który chroni górny bieg Cañete razem z gospodarką wspólnot górskich. Woda z podziemnych źródeł niesie tam dużo wapnia: niżej wytrąca się z niej trawertyn, który razem z obrywami skał i stożkami napływowymi buduje naturalne zapory. Według geologów z peruwiańskiego INGEMMET tworzą one schody dwunastu jezior, połączonych kaskadami. Do Huancaya i Vilca prowadzi z Tinco nieutwardzona droga LM-120 (zob. „Na drodze”).

Kanion Uchco, nazywany też Garganta del Diablo („Gardło Diabła”), zaczyna się tuż przed Tomas: rzeka przecina skałę szczeliną szeroką na ok. 3 m, a drogi nie dało się zmieścić obok, więc część przebito tunelami w ścianie. Sam wąwóz ma ok. 200 m długości. Według relacji przytoczonych przez América TV drogę zaczęto budować w latach 50. XX w. siłami wspólnoty i lokalnych władz, a budowniczowie, zmęczeni twardą skałą, zostawili na kamieniu napis „El camino más certero hacia la locura” („Najpewniejsza droga do szaleństwa”) [do sprawdzenia w drugim źródle]. Nazwa Uchco ma pochodzić od słowa „dziura” albo „wąskie miejsce”, ale jej pochodzenie nie jest pewne [do sprawdzenia]. Za Tomas (ok. 3540 m) droga pnie się doliną do Tinco de Yauricocha (ok. 4000 m), osady z wiszącym mostem dla pieszych przy zjeździe do obozu kopalni Yauricocha, i dalej ok. 700 m na Abra Chaucha.

Za przełęczą zaczyna się puna: ok. 30 km falistego, trawiastego płaskowyżu na 4500–4650 m z jeziorami (m.in. Cuncancocha, ok. 4550 m, z klatkami hodowli ryb) i drugim siodłem, Abra Negro Bueno (4640 m), już w regionie Junín. Przez San José de Quero (ok. 3880 m) droga schodzi do Chupaca (ok. 3260 m), miasta na zachodnim skraju doliny Mantaro. W maju, w święto Krzyża (Cruz de Mayo), przechodzą przez nie dziesiątki zespołów tańczących shapish, taniec wojowników. Kilkanaście kilometrów dalej PE-24 kończy się w El Tambo, części Huancayo, stolicy regionu Junín. Tam w każdą niedzielę aleja Huancavelica zamienia się w wielki targ z płodami rolnymi, tkaninami z wełny i rękodziełem z wiosek doliny.

Dolina Cañete pod Lunahuaná z drogi: zielone uprawy na dnie doliny, nad nimi nagie zbocza nadbrzeżnej pustyni. Fot. El Surquillano, CC0, Wikimedia Commons

Kanion Uchco: rzeka w szczelinie między gładkimi, falistymi ścianami; w głębi ludzie na drodze wykutej w skale. Fot. Heiner Amado Cadillo, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Brama powitalna Tomas za kanionem Uchco; asfalt przechodzi tu w bruk przez wieś. Fot. Robinson Sanchez, CC BY 3.0, Wikimedia Commons

Laguna Cuncancocha (ok. 4550 m) przy PE-24 na płaskowyżu w Junín, z klatkami hodowli ryb przy brzegu. Fot. Guillermo Carlos Gómez, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Turkusowe jezioro między Huancaya a Vilca: woda przelewa się przez trawertynowe progi do kolejnej laguny. Fot. Taurielsuri, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Na drodze

Cañete – Catahuasi (ok. 80 km): asfalt, szeroka dolina, w wioskach liczne progi zwalniające (w OSM ok. 35). Lunahuaná to popularny cel wypadów z Limy, więc w weekendy i święta trzeba się liczyć z większym ruchem samochodów [do sprawdzenia]. Ok. 10 km za Cañete stoi punkt poboru opłat Peaje Lunahuaná.
Catahuasi – Llapay – Alis (ok. 85 km): wąska dolina, droga po zboczach kanionu z ok. 1200 m na ok. 3240 m; asfalt w OSM, ale przekroje boczne dolinek (quebradas) to miejsca lawin błotnych, np. w lutym 2019 r. między km 68,8 a 106,8 (Zúñiga, Machuranga, Capillucas). Na jezdni kamienie i błoto po deszczu.
Kanion Uchco: droga wąska (América TV), miejscami na jeden pojazd [do sprawdzenia], z tunelami, przepaścią nad rzeką i bez pobocza. W OSM odcinek jest asfaltowy, a tunele utwardzone, ale starsze zdjęcia pokazują w kanionie nawierzchnię nieutwardzoną [do sprawdzenia]; barierki, mijanki i sygnały dźwiękowe przed ślepymi zakrętami [do sprawdzenia]. Jeżdżą tędy busy i ciężarówki (dopuszczone najwyżej dwuosiowe), więc przed tunelem i ślepym zakrętem warto zwolnić i przepuścić pojazd z naprzeciwka. Kanion warto też przejść pieszo, z motocyklem zostawionym na poboczu przed wąwozem albo w Tomas.
Tinco de Yauricocha – Abra Chaucha – Abra Negro Bueno: podjazd ok. 700 m na ok. 23 km z kilkoma nawrotami, potem ok. 30 km puny powyżej 4500 m, bez osłony przed wiatrem i z rzadkimi zabudowaniami. Przy zjeździe do kopalni Yauricocha możliwy ruch ciężarówek [do sprawdzenia].
Wariant Huancaya i Vilca (LM-120): z Tinco ok. 16 km do Huancaya i dalej ok. 17 km do Vilca (OSRM, szacunkowo), to publiczna droga departamentalna, w OSM bez ograniczeń wjazdu (stan na 2026-10): szuter i droga gruntowa, bruk we wsiach, drewniane mosty. Wjazd w jedną stronę i powrót do PE-24 w Tinco; dalszy przebieg na północ i jego stan [do sprawdzenia]. Według przewodnika ornitologicznego perubirds do Huancaya dojedzie się zwykłym autem, ale powoli.
Wysokość i kierunek: w jeden dzień z poziomu morza na ok. 4700 m to ryzyko choroby wysokościowej, więc lepiej jechać od wybrzeża i spać po drodze w Alis, Tomas albo Huancaya (ok. 3200–3600 m), a przełęcz i punę przejechać następnego dnia przed południem, zanim zbiorą się chmury [do sprawdzenia na miejscu]. Kierunek od Huancayo oznacza ostry zjazd z puny bez czasu na aklimatyzację, ale też szybszy powrót na niskie wysokości.

Zobacz na filmie

▶ Motocyklem z Huancaya przez kanion Uchco do Huancayo
Nomada77 · YouTube · język: es
▶ Motocyklem przez kanion Uchco: wąsko, tunele i mijanie ciężarówek
Vai vendo Aghora · YouTube · język: pt

Praktycznie

Tankowanie: w OSM stacje w Cañete, Repsol w Lunahuaná (Langla), Pecsa w Catahuasi, małe stacje „grifo artesanal” w Zúñiga, Chichicay i Quirimán, stacja w Llapay i Grifo Olga w Tinco – ostatnia przed kanionem i przełęczą; w Huancaya mała stacja przy LM-120. Następna stacja w OSM dopiero w okolicy Chupaca i Pilcomayo, czyli ok. 120 km przez Abra Chaucha bez paliwa (stan OSM na 2026-10, [do sprawdzenia]). W Tinco trzeba zatankować do pełna.
Postoje: ruiny Incawasi koło Paullo, plac i wiszący most w Lunahuaná, Alis, kanion Uchco (pieszo), Tomas, Laguna Cuncancocha, w wariancie Huancaya z kaskadami Cabracancha i Carhuayno.
Noclegi i czas: hotele i hospedajes w Alis, Tomas, Tinco de Yauricocha i Huancaya (OSM). Z Limy do kanionu ok. 5–6 h jazdy (América TV), z Huancayo do kanionu ok. 2 h (La República). Całą drogę lepiej rozłożyć na dwa dni.
Opłaty: Peaje Lunahuaná (Provías Nacional) na początku PE-24; stawka dla motocykli [do sprawdzenia przed wyjazdem]. Opłaty za wejście do atrakcji w Huancaya i w rezerwacie [do sprawdzenia przed wyjazdem].
Zamknięcia: w porze deszczowej lawiny błotne i osuwiska zamykają drogę na godziny albo dni (np. 2019-02, źródło: Andina); utrzymanie korytarza Cañete – Huancayo prowadzi wykonawca Provías Nacional. Stan drogi warto sprawdzić przed wyjazdem w komunikatach MTC i SUTRAN [do sprawdzenia przed wyjazdem].
Ruch: objazd Carretera Central tylko dla ciężarówek najwyżej dwuosiowych (SUTRAN 2018), więc przy blokadach Carretera Central ruch na PE-24 rośnie; pomiaru natężenia ruchu dla odcinków PE-24 nie znaleziono [do sprawdzenia].
Bezpieczeństwo: ostrzeżenia MSZ dla Peru oraz regionów Lima i Junín i komunikaty ambasady RP w Limie [do sprawdzenia przed wyjazdem].

Źródła (24)

sni.org.pe/modifican-trayectorias-de-las-ruta..., www.openstreetmap.org/relation/18155509, www.openstreetmap.org/node/10998042582, www.openstreetmap.org/node/10998042583, www.openstreetmap.org/node/4055799626, www.sutran.gob.pe/wp-content/uploads/2018/03/..., canaln.pe/actualidad/conoce-cuatro-rutas-alte..., www.iccgsa.com/proyecto/corredor-vial-caete-huancayo/, perubirds.org/rutas_Huancaya_road.shtml, andina.pe/agencia/noticia-restablecen-transit..., www.americatv.com.pe/noticias/util-e-interesa..., larepublica.pe/turismo/2023/11/30/sabias-que-..., ponce.sdsu.edu/tomas_canyon_text.html, es.wikipedia.org/wiki/R%C3%ADo_Ca%C3%B1ete, legislacionanp.org.pe/wp-content/uploads/2001..., sinia.minam.gob.pe/novedades/reserva-paisajis..., app.ingemmet.gob.pe/biblioteca/pdf/CPG16-195.pdf, andina.pe/ingles/noticia-peru-huancaya-stands..., andina.pe/agencia/noticia-incahuasi-legado-in..., www.lonelyplanet.com/peru/lunahuana/attractio..., andina.pe/ingles/noticia-fiestas-patrias-visi..., panamericana.pe/eldominical/locales/377395-ve..., diariocorreo.pe/edicion/huancayo/danzas-y-fer..., diariocorreo.pe/edicion/huancayo/la-feria-dom...