Eubea (Grecja Środkowa) · D10
Loutra Aidipsou (Λουτρά Αιδηψού): gorące źródła
| Typ | termy, kapiel, miasteczko, mitologia |
|---|---|
| Czas | wieczór i nocleg |
| Wstęp | kąpiel w morzu przy wypływach bezpłatna; zakłady hydroterapii i hotelowe spa płatne [ceny do sprawdzenia] |
| Źródła | ponad 80 według greckiej organizacji turystycznej, ok. 60 według Greek News Agenda (z okolicą) |
| Temperatura wody | 34–71,2 °C na wypływie (Greek News Agenda, 2023); inne źródła podają do ok. 82 °C |
| Głębokość | woda wypływa z głębokości do ok. 2,5 km |
| W antyku | Arystoteles, „Meteorologika” II 8; Strabon I 3,20; Plutarch, „Sulla” 26 |
| Ludność | 2396 (2021) |
O miejscu
Loutra Aidipsou, „Łaźnie Aidipsos”, to największe uzdrowisko termalne Grecji, rozłożone na cyplu północno-zachodniej Eubei, naprzeciw gór Lokrydy po drugiej stronie zatoki. Gorąca woda wypływa tu w kilkudziesięciu miejscach: grecka organizacja turystyczna mówi o ponad 80 źródłach, inne zestawienia o ok. 60 w miasteczku i okolicy. Na wypływie ma od ok. 34 do ponad 70 °C i niesie sól, siarkę, żelazo i magnez. Badania geologów z greckiego instytutu geologicznego (IGME) pokazały, że to mieszanina trzech wód: gorącej z dużej głębokości, z domieszką wód pochodzenia magmowego, wód gruntowych z miejscowych skał i morskiej, która przesącza się szczelinami pod lądem. Tam, gdzie woda spływa do morza, osadza rdzawe, żółte i białe tarasy trawertynu, a w płytkiej wodzie przy brzegu powstają ciepłe zatoczki, w których kąpie się całe miasteczko.
Grecy znali te wody od dawna i od razu próbowali je wytłumaczyć. Arystoteles w „Meteorologice” (II 8) pisze, że trzęsienia ziemi na Eubei biorą się z wiatru uwięzionego pod ziemią, który fale morza wpychają z powrotem w głąb wyspy, i że z tej samej przyczyny biją gorące źródła koło Aidipsos. Strabon (I 3,20), za Demetriosem z Kallatis, opisuje wielkie trzęsienie ziemi, po którym źródła w Aidipsos i w Termopilach przestały płynąć na trzy dni, a potem wróciły, w Aidipsos dodatkowo nowym wypływem. Dawne miasto Aidepsos leżało przy samych źródłach, a jego ruiny są dziś w granicach miasteczka.
Najsłynniejszym kuracjuszem antyku był Lucjusz Korneliusz Sulla. Plutarch („Sulla” 26) opowiada, że gdy po wojnie z Mitrydatesem zatrzymał się w Atenach (ok. 84 r. p.n.e.), dokuczały mu odrętwienie i ciężkość nóg, według Strabona pierwsze objawy podagry. Przeprawił się więc do Aidipsos, korzystał z gorących wód i odpoczywał w towarzystwie aktorów. Kiedy rybacy przynieśli mu na brzegu piękne ryby i okazało się, że są z Halaj, miasta, które sam niedawno zniszczył, zapytał zdumiony, czy ktoś z Halaj jeszcze żyje. Rybacy zamarli ze strachu, a Sulla z uśmiechem kazał im odejść w pokoju, bo przyszli „z nie byle jakimi orędownikami”. Imię Sulli noszą do dziś niewielkie łaźnie z kopułą przy dawnym państwowym zakładzie hydroterapii i najstarszy wielki hotel nad zatoką, Thermae Sylla. Za Rzymian uzdrowisko kwitło: na cokołach przy łaźniach zachowały się dedykacje dla cesarzy Hadriana i Septymiusza Sewera [do sprawdzenia].
Wody wiązano też z Heraklesem: gorące źródła Grecy nazywali „heraklejskimi łaźniami”. Scholiasta do „Chmur” Arystofanesa przypisuje poecie Ibykosowi (VI w. p.n.e.) opowieść, w której Hefajstos dał Heraklesowi w darze kąpiele w gorącej wodzie, choć wydawcy Ibykosa wątpią, czy dobrze go streszcza. Epik Pejsander z Kamejros wiązał ciepłe wody z pomocą Ateny dla bohatera, ale w Termopilach. Wersja opowiadana dziś w Aidipsos, w której Atena prosi Hefajstosa, by uderzeniem młota wydobył z ziemi ciepłą wodę dla zmęczonego Heraklesa, łączy oba wątki; w tej postaci nie udało się jej znaleźć u autora antycznego [do sprawdzenia].
Nowożytne uzdrowisko zaczęło się skromnie: w 1842 r. gmina zaczęła pobierać opłaty za kąpiel, a stali mieszkańcy pojawili się dopiero po 1900 r., gdy wyrosły pierwsze duże hotele i prywatne zakłady hydroterapii. W XX w. przyjeżdżali tu premier Elefterios Wenizelos, poeta Kostis Palamas i aktorka Marika Kotopuli, a po wojnie Winston Churchill, Arystoteles Onasis i Maria Callas. Dziś Loutra Aidipsou to miasteczko kuracjuszy i letników z ok. 2400 mieszkańcami, długą promenadą, belle époque'owymi hotelami i portem promów do Arkitsy na lądzie.
Na miejscu
- Promenada nad zatoką: w kilku miejscach gorąca woda spływa po tarasach osadów prosto do morza, a w płytkiej wodzie przy brzegu kąpiel jest bezpłatna. Wypływ bywa bardzo gorący, więc najpierw sprawdź wodę ręką.
- Łaźnie Sulli i hotel Thermae Sylla: kopulasty budynek łaźni przy dawnym zakładzie hydroterapii i hotel ze spa na wodzie termalnej (płatne).
- Wieczorna kąpiel po całym dniu w siodle i zachód słońca nad Zatoką Północnoeubejską.
Praktycznie. To miasteczko uzdrowiskowe z promenadą, hotelami i tawernami, nie dzika zatoka: kąpiel w ciepłej wodzie jest przy samym deptaku, wśród kuracjuszy. Przy bezpłatnych wypływach nie ma przebieralni ani obsługi, a osady na kamieniach są śliskie. Nocleg najlepiej blisko portu, bo rano odpływa prom do Arkitsy (ok. 40 min); rozkład na lipiec 2027 [do sprawdzenia przed wyjazdem]. Woda termalna zostawia na stroju i ręcznikach zapach siarki i rdzawe plamy.
Źródła (12)
en.wikipedia.org/wiki/Aidipsos, en.wikipedia.org/wiki/Aedepsus, el.wikipedia.org/wiki/Λουτρά_Αιδηψού_Ευβοίας, www.visitgreece.gr/en/experiences/activities/..., www.greeknewsagenda.gr/?p=11862, www.hotspringsguides.com/hot-springs/edipsos-..., penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Pl..., penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/St..., www.ellopos.net/elpenor/greek-texts/ancient-G..., www.cs.uky.edu/~raphael/sol/sol-entries/eta/460, www.loebclassics.com/view/ibycus-fragments/19..., ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/geosoc...
38.85557, 23.04635 (wikidata:Q12237538)