Murcja · dzień G
Cartagena (Kartagena): teatr rzymski i okolice
| Typ | rzymskie, punickie, miasto |
|---|---|
| Czas | pół dnia – cały dzień |
| Wstęp | bilety na miejscu [do sprawdzenia] |
| Założenie | 227 r. p.n.e., Hazdrubal (Qart Hadasht) |
| Teatr | 5–1 r. p.n.e., ok. 7000 widzów, odkryty w 1988 r. |
| Wydarzenia | Carthagineses y Romanos, druga połowa września [do sprawdzenia] |
W głębi zatoki wysuwa się góra w kształcie półwyspu i na niej leży miasto,
oblane morzem od wschodu i południa, a od zachodu laguną, która sięga też części północnej,
tak że pozostały pas ziemi aż do morza po drugiej stronie, który łączy miasto z lądem, ma nie więcej niż dwa stadia.
Samo miasto jest wklęsłe w środku. Od południa ma płaskie dojście od strony morza,
a z pozostałych stron otaczają je wzgórza: dwa wysokie i strome oraz trzy inne, dużo niższe, ale skaliste i trudne do przejścia.
Największe z nich leży od wschodu i wysuwa się w morze; stoi na nim świątynia Asklepiosa.
Naprzeciw niego, od zachodu, leży drugie, w podobnym położeniu; zbudowano na nim okazały pałac, który podobno wzniósł Hazdrubal, gdy sięgał po władzę jedynowładcy.
Pozostałe trzy niższe wzniesienia otaczają północną część miasta.
Z tych trzech wschodnie nazywa się wzgórzem Hefajstosa, następne wzgórzem Aletesa – podobno odkrył on kopalnie srebra i dostąpił za to czci równej boskiej – a trzecie nosi imię Kronosa.— Polibiusz, „Dzieje” X 10, 5–11 · przekład własny · tekst oryginalny
ἐν δὲ τῷ μυχῷ τοῦ κόλπου πρόκειται χερρονησίζον ὄρος, ἐφ᾽ οὗ κεῖσθαι συμβαίνει τὴν πόλιν,
περιεχομένην θαλάττῃ μὲν ἀπ᾽ ἀνατολῶν καὶ μεσημβρίας, ἀπὸ δὲ τῶν δύσεων λίμνῃ προσεπιλαμβανούσῃ καὶ τοῦ πρὸς ἄρκτον μέρους,
ὥστε τὸν λοιπὸν τόπον μέχρι τῆς ἐπὶ θάτερα θαλάττης, ὃς καὶ συνάπτει τὴν πόλιν πρὸς τὴν ἤπειρον, μὴ πλέον ὑπάρχειν ἢ δυεῖν σταδίων.
ἡ δὲ πόλις αὐτὴ μεσόκοιλός ἐστι· κατὰ δὲ τὴν ἀπὸ μεσημβρίας πλευρὰν ἐπίπεδον ἔχει τὴν ἀπὸ θαλάττης πρόσοδον·
τὰ δὲ λοιπὰ περιέχεται λόφοις, δυσὶ μὲν ὀρεινοῖς καὶ τραχέσιν, ἄλλοις δὲ τρισὶ πολὺ μὲν χθαμαλωτέροις, σπιλώδεσι δὲ καὶ δυσβάτοις·
ὧν ὁ μὲν μέγιστος ἀπὸ τῆς ἀνατολῆς αὐτῇ παράκειται, προτείνων εἰς θάλατταν, ἐφ᾽ οὗ καθίδρυται νεὼς Ἀσκληπιοῦ.
τούτῳ δ᾽ ὁ […] ἀπὸ τῆς δύσεως ἀντίκειται, παραπλησίαν θέσιν ἔχων, ἐφ᾽ οὗ καὶ βασίλεια κατεσκεύασται πολυτελῶς, ἅ φασιν Ἀσδρούβαν ποιῆσαι, μοναρχικῆς ὀρεγόμενον ἐξουσίας.
αἱ δὲ λοιπαὶ τρεῖς τῶν ἐλαττόνων βουνῶν ὑπεροχαὶ τὸ πρὸς ἄρκτον αὐτῆς μέρος περιέχουσι.
καλεῖται δὲ τῶν τριῶν ὁ μὲν πρὸς ἀνατολὰς νεύων Ἡφαίστου, τούτῳ δ᾽ ὁ συνεχὴς Ἀλήτου — δοκεῖ δ᾽ οὗτος εὑρετὴς γενόμενος τῶν ἀργυρείων μετάλλων ἰσοθέων τετευχέναι τιμῶν — ὁ δὲ τρίτος προσαγορεύεται Κρόνου.
Rys historyczny
Kartagina potrzebowała w Hiszpanii stolicy i portu, z którego mogłaby kontrolować srebro gór na południowym wschodzie. W 227 r. p.n.e. wódz Hazdrubal Piękny (zm. 221 p.n.e.), zięć Hamilkara Barkasa i szwagier Hannibala, założył na pięciu wzgórzach nad głęboką zatoką „Nowe Miasto”, Qart Hadasht. Hazdrubal zginął tu z ręki niewolnika, który mścił swojego pana. Stąd Hannibal (247 – ok. 183 p.n.e.) wyruszył w 218 r. p.n.e. przez Alpy na Rzym; jego zwycięstwo pod Kannami w 216 r. p.n.e. do dziś omawia się w akademiach wojskowych jako wzór okrążenia. W 209 r. p.n.e. Publiusz Korneliusz Scypion, późniejszy Afrykański (236 – ok. 183 p.n.e.), który rok wcześniej jako ok. 25-latek objął dowództwo w Hiszpanii, zdobył miasto jednym uderzeniem. Grecki historyk Polibiusz (ok. 200 – ok. 118 p.n.e.), przyjaciel przybranego wnuka zwycięzcy, opisuje miasto i jego zdobycie: pisze, jak rybacy podpowiedzieli Scypionowi, że laguna za miastem przy odpływie robi się płytka, i jego żołnierze przeszli przez wodę pod słabo bronione mury. Miasto stało się rzymską Carthago Nova i jednym z najważniejszych portów Hiszpanii. W 202 r. p.n.e. Scypion pokonał Hannibala pod Zamą i zakończył II wojnę punicką, po której Rzym zaczął panować nad zachodnią częścią Morza Śródziemnego.
Najpiękniejszą pamiątką tej epoki jest teatr, zbudowany za Augusta między 5 a 1 r. p.n.e. i dedykowany jego wnukom Gajuszowi i Lucjuszowi Cezarom, których imiona widnieją na marmurowych nadprożach. Mieścił ok. 7000 widzów. Przez wieki nikt nie wiedział, że istnieje: na jego ruinach w III w. postawiono targ, potem dzielnicę bizantyjską, a w XIII w. katedrę Santa María la Vieja. Odkryto go przypadkiem w 1988 r. przy budowie regionalnego centrum rzemiosła. Muzeum zaprojektował Rafael Moneo i otwarto je w 2008 r.: idzie się podziemnym przejściem pod ulicą i ruinami kościoła, by na końcu wyjść wprost na widownię.
Kartagena ma też późniejsze rozdziały. Była stolicą bizantyjskiej prowincji Spania. W tym czasie, ok. 560 r., urodził się tu Izydor z Sewilli (zm. 636), arcybiskup Sewilli i autor „Etymologii”, encyklopedii, która przez całe średniowiecze była najpopularniejszym kompendium wiedzy w bibliotekach Europy i ocaliła wiele fragmentów nauki antycznej; jego rodzeństwo, Leander, Fulgencjusz i Florentyna, też czci się jako świętych. Później Kartagena była od 1726 r. główną bazą floty na Morzu Śródziemnym, w latach 1873–1874 sercem rewolucji kantonalnej, która ogłosiła miasto niezależnym kantonem, a w wojnie domowej ostatnią bazą floty republikańskiej, zajętą dopiero 31 marca 1939 r. Po katastrofie 1898 r. górnicze bogactwo okolicy zostawiło w centrum modernistyczne kamienice. We wrześniu miasto odtwarza swoje początki w święcie Carthagineses y Romanos: tysiące mieszkańców w kostiumach „legionów” i „wojsk punickich” przez dziesięć dni inscenizuje wojnę o Kartaginę.
Na miejscu
- Muzeum i teatr rzymski z podziemnym przejściem na widownię.
- Fragment murów punickich z małym centrum interpretacyjnym.
- Dzielnica Foro Romano z forum i termami (Barrio del Foro Romano).
- Schron z czasów wojny domowej w tunelach pod zamkiem (Refugio-Museo) i spacer po modernistycznej ulicy Mayor.
Praktycznie
- Teatr rzymski był już w planie bazowym; te miejsca to dodatki.
- Wspólny bilet do kilku muzeów (Cartagena Puerto de Culturas) wychodzi taniej [do sprawdzenia].
Źródła: es.wikipedia.org/wiki/Cartagena_(España), es.wikipedia.org/wiki/Teatro_romano_de_Cartagena, www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus..., en.wikipedia.org/wiki/Hasdrubal_the_Fair, en.wikipedia.org/wiki/Scipio_Africanus, en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Cannae, en.wikipedia.org/wiki/Polybius, en.wikipedia.org/wiki/Isidore_of_Seville
37.59950, -0.98410 (wikidata:Q2627735)