Iberia 2028 – dookoła Półwyspu Iberyjskiego

Etap 2 · zamiast wybrzeża Bilbao–Santander

Wstawka La Rioja

Trzy dni w głębi lądu: od baskijskich megalitów, przez kolebkę języka hiszpańskiego i termy nad rzeką, po wioski wiszące nad Ebro.

Przebieg z OpenRouteService (szacunkowo): czerwona – wariant lokalny, niebieska – autostradowy. Pliki GPX dni do nawigacji: A: autostrada, lokalne · B: autostrada · C: autostrada, lokalne.

Bilans: +2 dni względem jazdy wybrzeżem. Wariant przez Sorię (Numancia, Gormaz, Silos i wąwóz Yecla, Burgos) dodaje jeszcze 1 dzień; zjazd z Gormazu do skalnego miasta Tiermes (ok. 50 km w jedną stronę) dokłada ok. pół dnia. Kilometry szacunkowe.

Zanim ruszysz

• Sanfermines: w Pamplonie 6–14 lipca trwa święto z gonitwą byków. Miasto jest zatłoczone, a noclegi kosztują wielokrotność normalnej ceny. Jeśli termin się pokrywa, przejedź przez Pamplonę bez postoju.
• Upał: dolina Ebro w lipcu potrafi mieć 35 °C. Najdłuższy odcinek (dzień C) zaczynaj o świcie, zwiedzanie wsi rano, w południe cień w Toberze.
• Paliwo: Las Merindades to wiejska okolica, tankuj w Haro i Villarcayo.
• Zasada wyprawy: wszystkie punkty tego rozdziału są dostępne bez rezerwacji. Jedynie klasztor Suso zwiedza się grupą o stałych godzinach (bilet na miejscu).
• Danza de los Zancos: w Anguiano tancerze na szczudłach zjeżdżają stromą uliczką 21–23 lipca (fiesta św. Magdaleny) i w ostatni weekend września. Jeśli termin wypada blisko przejazdu, ustaw pod niego dzień B. Termin w 2028 r. [do sprawdzenia].

Po drodze

• Dolina Najerilli (dzień B): z Arnedillo przez góry Cameros w dolinę Najerilli i dalej LR-113 w górę, do klasztoru Valvanera na ok. 1000 m w lasach Sierra de la Demanda. Wąska, kręta droga z małym ruchem, chłodniejsza niż dolina Ebro. W dół doliną przez Anguiano, wieś tańczących na szczudłach, i bocznymi drogami do San Millán. Najlepszy przebieg przez Cameros [do sprawdzenia w planerze].
• Między Haro a Frías: z winnic Rioja Alta wjeżdżasz przez wąwóz Ebro w Las Merindades, krainę łagodnych dolin i wapiennych grzbietów, gdzie w niemal każdej wsi stoi romański kościółek.
• N-623 do Santander: za Orbaneją droga wspina się na przełęcz Puerto del Escudo (ok. 1000 m) i zjeżdża serpentynami w zielone doliny Kantabrii, do krainy pasterzy z doliny Pas.

1. Santuario de San Miguel de Aralar (masyw Aralar)
2. Pamplona / Iruña
3. Arnedillo: pozas termales
4. Monasterio de Valvanera (klasztor Valvanera)
5. Anguiano i Danza de los Zancos
6. San Millán de la Cogolla: klasztory Suso i Yuso
7. Haro
8. Frías i Tobera
9. Puentedey
10. Orbaneja del Castillo
11. Numancia opcja
12. Castillo de Gormaz opcja
13. Tiermes (Termes): skalne miasto Celtyberów i Rzymian opcja
14. Santo Domingo de Silos i Desfiladero de la Yecla opcja

Etap 2 · Zielona Hiszpania

Kantabria i Asturia

Od Santander przez Picos de Europa i drogę AS-114 po klify Asturii i plażę Katedr na granicy Galicji.

Przebieg z OpenRouteService (szacunkowo): czerwona – wariant lokalny, niebieska – autostradowy. Pliki GPX dni do nawigacji: A: autostrada, lokalne · B: autostrada · C: autostrada, lokalne · D: autostrada, lokalne.

Bilans: 4 dni; dzień na jeziora Covadonga (autobusem z Cangas de Onís) dodaje 1 dzień. Kilometry szacunkowe.

Zanim ruszysz

• Jeziora Covadonga tylko autobusem: od 1 czerwca do 18 października droga CO-4 do Lagos jest przez całą dobę zamknięta dla prywatnych pojazdów. Wyjątki obejmują rowerzystów i pojazdy z zezwoleniem, motocykli nie ma na liście (stan na 2026-10, źródło: DGT, aneks VIII). Na górę jedzie autobus ALSA z Cangas de Onís, a motocykl zostaje na dole. Terminy na 2028 r. [do sprawdzenia].
• As Catedrais: w Wielkim Tygodniu i od 1 lipca do 30 września zejście na plażę wymaga bezpłatnego zezwolenia z ascatedrais.xunta.gal (stan na 2026-10); z ilu dni wcześniej można je zarezerwować [do sprawdzenia]. Widok z klifu jest bez rejestracji. Na plażę schodzi się tylko przy odpływie, więc sprawdź tabelę pływów.
• Święta w drodze: 16 kwietnia 2028 r. wypada w niedzielę, więc 2028 to Rok Jubileuszowy w Santo Toribio de Liébana, a w Potes będzie więcej pielgrzymów i ruchu niż zwykle. Do tego 21–22 lipca fiesta La Magdalena w Llanes, a 25 lipca Fiesta del Pastor nad jeziorem Enol, z innymi zasadami dojazdu do Lagos [do sprawdzenia przed wyjazdem].
• Paliwo i pogoda: w dolinach Picos stacji jest mało; tankuj w Potes, Panes albo Cangas de Onís, zanim wjedziesz w boczne drogi [do sprawdzenia]. Nawet w lipcu wierzchołki potrafią tonąć w chmurach, a w wąwozach bywa mokro i chłodno, więc kurtkę przeciwdeszczową trzymaj na wierzchu.

Po drodze

• Desfiladero de la Hermida (N-621): z Unquery droga wciska się w wąwóz rzeki Deva, około 21 km zakrętów pod wapiennymi ścianami do ok. 600 m wysokości. Przy wyjeździe z wąwozu, w Lebeña, stoi przedromański kościół Santa María z X w., a za nim otwiera się zielona kotlina Liébana z Potes.
• Santo Toribio de Liébana: klasztor nad Potes przechowuje Lignum Crucis, uznawany za największy zachowany fragment Krzyża Chrystusa, w pozłacanym relikwiarzu. Według tradycji tu w VIII w. mnich Beatus z Liébany napisał komentarz do Apokalipsy, którego iluminowane kopie należą do skarbów średniowiecznej sztuki. Przywilej roku jubileuszowego nadał papież Juliusz II w 1512 r.
• AS-114 i Cabrales: droga biegnie północnym podnóżem Picos przez Arenas de Cabrales, gdzie w wapiennych jaskiniach dojrzewa ostry ser niebieski Cabrales. Z punktów widokowych koło Poo de Cabrales widać Naranjo de Bulnes (Picu Urriellu, 2519 m), na który jako pierwsi weszli w 1904 r. Pedro Pidal i pasterz Gregorio Pérez „el Cainejo”.
• Covadonga: w grocie nad wodospadem jest kaplica i grób Pelagiusza, wodza Asturów, który według tradycji w 722 r. pokonał tu oddział muzułmański. To zwycięstwo uznaje się za symboliczny początek rekonkwisty i Królestwa Asturii. Nad grotą stoi neoromańska bazylika z różowawego wapienia, budowana w latach 1877–1901.
• Do Galicji: z Arriondas warto podjechać na Mirador del Fito (1927 r. [do sprawdzenia]) w paśmie Sueve, skąd widać jednocześnie Picos i morze. Dalej wybrzeżem przez kolorowe Cudillero i Luarcę, gdzie w 1905 r. urodził się noblista Severo Ochoa, aż na most Ponte dos Santos (1987 r.) nad ujściem Eo, granicą Asturii i Galicji.

15. Cabo Busto (Cabu Bustu), klify zachodniej Asturii
16. Praia As Catedrais (Plaża Katedr), Ribadeo

Etap 3 · mury Lugo, Santiago i koniec świata

Galicja

Rzymskie mury Lugo, najstarsza działająca latarnia świata w A Coruña, Santiago de Compostela i przylądek Fisterra, a na koniec zatopiona wioska na granicy z Portugalią.

Przebieg z OpenRouteService (szacunkowo): czerwona – wariant lokalny, niebieska – autostradowy. Pliki GPX dni do nawigacji: A: autostrada, lokalne · B: autostrada, lokalne · C: autostrada, lokalne · D: autostrada, lokalne.

Bilans: 4 dni; wariant przez Las Médulas dodaje 1 dzień. Kilometry szacunkowe.

Zanim ruszysz

• Opłaty drogowe: autostrada AP-9 (A Coruña–Santiago–Vigo) ma bramki, a motocykl płaci jak pojazd lekki: A Coruña–Santiago ok. 8,85 € (stan na 2026-10, źródło: El Debate, stawki 2026), w 2028 r. [do sprawdzenia]. Bezpłatne są autovías A-8 i A-6 (Ribadeo–Lugo–A Coruña) i równoległa do AP-9 droga N-550. AG-55 na Costa da Morte też płatna [do sprawdzenia].
• Strefy w miastach: A Coruña od 29 września 2025 r. ma strefę niskiej emisji (Ciudad Vieja, Marina, część Pescadería), do której wjeżdżają tylko uprawnieni, bez względu na naklejkę (stan na 2026-10, źródło: RACE). W Lugo strefą jest wnętrze murów [do sprawdzenia], w Santiago starówka jest zamknięta dla ruchu [do sprawdzenia zasad]. Motocykl zostaw poza strefą i wejdź pieszo.
• 25 lipca: Dzień Galicji i święto Apostoła Jakuba, w 2028 r. we wtorek. Santiago świętuje przez drugą połowę lipca, z pokazem fajerwerków na Obradoiro w wigilię 24 lipca i mszą z botafumeiro 25 lipca [daty programu 2028 do sprawdzenia]. Noclegi w Santiago w tych dniach rezerwuj wcześnie albo śpij poza miastem.
• Mgła i paliwo: na Costa da Morte i w Fisterze latem rano często wisi gęsta mgła, która schodzi dopiero koło południa, a przelotny deszcz zdarza się i w lipcu. Wnętrze prowincji Ourense potrafi przy tym mieć ponad 35 °C. Przed Baixa Limia (Aceredo) zatankuj do pełna, wioski przy granicy mają mało stacji [do sprawdzenia].
• Do Portugalii (zapowiedź etapu 4): na części portugalskich autostrad myto pobierają tylko bramki elektroniczne. Od 2025 r. część dawnych SCUT (m.in. A22–A25, odcinki A28) jest bezpłatna; na pozostałych zagraniczny motocykl płaci przez EasyToll lub Tollcard [do sprawdzenia przed wyjazdem]. Droga z Lobios przez Portela do Homem i Mata da Albergaria latem jest płatna (2025: dzienna opłata 11–18) [do sprawdzenia].

Po drodze

• Mondoñedo: po drodze z Ribadeo do Lugo małe biskupie miasteczko w zielonej kotlinie, z romańsko-gotycką katedrą z dużą rozetą. Tu w 1911 r. urodził się Álvaro Cunqueiro, pisarz, który zaludnił Galicję czarodziejami, syrenami i rycerzami Okrągłego Stołu.
• Mury Lugo: jedyne rzymskie mury miejskie zachowane w całym obwodzie: ok. 2,3 km, 71 z 85 baszt, zbudowane pod koniec III w., na liście UNESCO od 2000 r. Po koronie muru prowadzi bezpłatny spacer dookoła starówki, a w lipcu wieczorem jest tam przyjemnie chłodno.
• Costa da Morte: „Wybrzeże Śmierci” zawdzięcza nazwę rafom i sztormom. Koło przylądka Vilán 10 listopada 1890 r. rozbił się brytyjski okręt HMS Serpent: z ok. 175 marynarzy przeżyło trzech, a zmarłych pochowano nad morzem na Cemiterio dos Ingleses. Dalej Muxía z sanktuarium Virxe da Barca na skałach.
• Fisterra i AC-550: latarnia z 1853 r. na przylądku, który średniowieczni pielgrzymi uważali za koniec znanego świata, i słupek z kilometrem 0,000 Drogi św. Jakuba. Na południe droga mija Ézaro, gdzie rzeka Xallas spada wodospadem prosto do morza (przepływ zależy od zapory [do sprawdzenia]), granitowy Monte Pindo i hórreo w Carnocie: 34,7 m, budowane w latach 1768–1783.
• Rías Baixas: szerokie, zalane przez morze doliny rzeczne, kraina winnic albariño i hodowli małży. W Combarro nad Ría de Pontevedra granitowe spichlerze hórreo stoją rzędem tuż nad wodą, a między domami krzyże cruceiros. Najspokojniej jest rano, zanim przyjadą wycieczki.

17. Torre de Hércules (Wieża Herkulesa), A Coruña
18. Aceredo (zalew Alto Lindoso)
19. Las Médulas, El Bierzo opcja

Etap 4 · Porto, Douro i Serra da Estrela

Portugalia Północna i Środkowa

Porto, winnice doliny Douro z drogą N222, rzymska Conímbriga przy Coimbrze, najwyższe góry Portugalii i Évora.

Przebieg z OpenRouteService (szacunkowo): czerwona – wariant lokalny, niebieska – autostradowy. Pliki GPX dni do nawigacji: A: autostrada, lokalne · B: autostrada, lokalne · C: autostrada · D: autostrada · E: autostrada, lokalne.

Bilans: 5 dni; wariant przez Gerês i N304 (Lobios → Portela do Homem → Caldas do Gerês → Vieira do Minho → N304 przez Serra do Alvão → Vila Real → Douro) zastępuje dzień A i Porto albo, z Porto jako osobnym dniem, dodaje 1 dzień; pętla z Viseu „Arouca i Serra da Arada” (São Pedro do Sul → Portal do Inferno → Arouca: most 516 i kładki nad Paivą → Serra da Freita → Viseu, drugi nocleg w Viseu) dodaje 1 dzień; Guimarães wydłuża dzień A o ok. pół dnia, Covão dos Conchos dodaje 1 dzień, a wariant wybrzeżem przez Nazaré zastępuje Serra da Estrela i Évorę albo dodaje 1 dzień (z Berlengami 2). Kilometry szacunkowe.

Zanim ruszysz

• Myto elektroniczne: na części portugalskich autostrad nie ma bramek, tylko kamery nad jezdnią. Zagraniczny motocykl płaci w klasie 1 (klasa 5 z 30% zniżką przysługuje tylko z kontraktem Via Verde). Na przejściu w Lindoso nie ma punktu EasyToll, więc wcześniej kup online TollCard (CTT) albo Go Toll w Via Verde Visitors (stan na 2026-10, źródło: pttolls.com) [do sprawdzenia, czy Go Toll obsługuje motocykle].
• Gdzie płacisz: od 1 stycznia 2025 r. myto zniesiono na dawnych drogach SCUT, m.in. A4 przez tunel Marão, A24, A25, A23 i A22 w Algarve. Płatne zostają autostrady z bramkami, np. A3 Braga–Porto, A4 Porto–Amarante i A1 do Coimbry, oraz obwodnice Porto z kamerami (stan na 2026-10, źródło: ustawa 37/2024, pttolls.com) [sprawdzić ponownie przed wyjazdem].
• Paliwo: benzyna 95 kosztowała w Portugalii średnio 2,11 €/l, a w Hiszpanii 1,79 €/l (tydzień 2026-10-12, źródło: Weekly Oil Bulletin KE przez fuel-prices.eu). Wjeżdżaj z pełnym bakiem z Galicji, a w Portugalii tankuj tylko tyle, ile trzeba do granicy w Algarve [ceny sprawdzić ponownie przed wyjazdem].
• Porto i Douro: stare Porto to strome uliczki z granitowej kostki i szyny tramwaju, śliskie przy wilgoci; motocykl zostaw przy noclegu albo na parkingu poza Ribeirą [do sprawdzenia zasady parkowania motocykli]. Na degustacjach w winnicach pamiętaj, że limit alkoholu wynosi 0,5 g/l, a 0,2 g/l dla kierowców w pierwszych 3 latach prawa jazdy.
• Czas i święta: Portugalia ma czas UTC+1, o godzinę mniej niż Hiszpania; po granicy przestaw zegarek. W Coimbrze co dwa lata, w lata parzyste, na początku lipca trwają Festas da Rainha Santa z procesją przez most na Mondego (w 2026 r. 1–12 lipca). Rok 2028 jest parzysty: termin [do sprawdzenia], noclegi w mieście mogą być droższe.

Po drodze

• Lindoso i Peneda-Gerês: zaraz za granicą, nad tym samym zalewem co Aceredo, stoi zamek Lindoso z XIII w., a przy nim kilkadziesiąt granitowych espigueiros, spichlerzy na kamiennych nóżkach, w których kukurydza schła z dala od gryzoni. Droga do Ponte da Barca biegnie skrajem Parku Narodowego Peneda-Gerês (od 1971 r.), jedynego parku narodowego Portugalii.
• Amarante: A4 i stara N15 mijają miasteczko nad rzeką Tâmega z kamiennym mostem São Gonçalo, odbudowanym w latach 1782–1790 po powodzi z 1763 r. Wiosną 1809 r., podczas drugiej inwazji francuskiej, Portugalczycy gen. Francisco da Silveiry przez 14 dni bronili tej przeprawy przed wojskami Napoleona.
• N222 i tarasy Douro: między Peso da Régua a Pinhão droga wije się nad rzeką pośród tarasów winnic wykutych ręcznie w łupku. Z Pinhão nie wracasz tą samą drogą: drugim, północnym brzegiem przez Covelinhas jest spokojniej, a z punktu widokowego São Leonardo da Galafura (ok. 640 m) widać całą dolinę z góry. W 2015 r. firma Avis ogłosiła N222 najlepszą drogą świata do jazdy. Granice regionu wina porto wytyczono z polecenia markiza Pombala już w 1756 r., a krajobraz Alto Douro jest na liście UNESCO od 2001 r.
• N2, portugalska Route 66: w Peso da Régua przecinasz Estrada Nacional 2, najdłuższą drogę kraju: z Chaves do Faro, 738,5 km przez 11 dystryktów, wytyczoną w planie drogowym z 1945 r. Dziś jest w większości zdegradowana do dróg regionalnych i gminnych, ale wróciła do łask jako trasa turystyczna; od 2016 r. promuje ją związek 33 gmin, a w biurach turystycznych w Chaves i Faro można dostać „paszport N2” na pieczątki z kolejnych gmin. Najładniejszy jest odcinek północny: z Régua N2 wspina się zakosami nad Douro do Lamego, a dalej przez wyżynę do Viseu. W Lamego nad miastem stoi barokowe sanktuarium Nossa Senhora dos Remédios z monumentalnymi schodami [liczba stopni do sprawdzenia]. Z Viseu do Coimbry szybciej drogą ekspresową.
• Na dach Portugalii: z Seii droga N339 wspina się na Torre (1993 m); według niepotwierdzonego przekazu Jan VI kazał dostawić na szczycie kamienną wieżę, żeby góra „miała” 2000 m. W dół do Manteigas prowadzi dolina Zêzere w kształcie litery U, wyżłobiona przez lodowiec grubości do ok. 340 m. Przy drodze sprzedają ser Serra da Estrela z surowego mleka owczego, ścinanego kwiatem karczocha.
• Marvão i EN246-1: zamiast prosto na południe zjedź do granicy z Hiszpanią. Krótka EN246-1 (ok. 10 km) łączy Castelo de Vide z Marvão. Marvão to wioska z zamkiem na skalistym szczycie Serra do Sapoio, na wysokości 860 m, ok. 400 mieszkańców. W 884 r. schronił się tu muładyjski buntownik Ibn Marwan, „Galisyjczyk”, od którego wzięła się nazwa; Alfons I zdobył skałę w latach 1160–1166, a król Dionizy w 1299 r. uczynił z zamku twierdzę na granicy z Kastylią. Pod skałą leżą ruiny rzymskiego miasta Ammaia. Pod koniec lipca odbywa się tu Festival Internacional de Música de Marvão (w 2023 r. przez ostatnie 10 dni lipca) [termin w 2028 r. do sprawdzenia].
• Dęby korkowe Alentejo: na południe od gór zaczynają się montados, pastwiska pod rozłożystymi sobreiros. Portugalia daje ok. połowy światowego korka, a dąb korkowy jest od 2011 r. jej drzewem narodowym. Białe cyfry na okorowanych, rdzawych pniach to ostatnia cyfra roku zbioru: korę zdziera się co 9 lat.

20. São Leonardo da Galafura: punkt widokowy nad Douro
21. Serra da Lousã: łupkowe wioski (Talasnal) i zamek Arouce
22. Piódão i Foz d'Égua, łupkowe wioski Serra do Açor
23. Monsanto, wioska w granitowych głazach
24. Peneda-Gerês: Portela do Homem, rzymska Geira i Caldas do Gerês opcja
25. N304 przez Serra do Alvão i wodospad Fisgas de Ermelo opcja
26. Serra da Arada: droga przez Portal do Inferno opcja
27. Arouca: most 516, kładki nad Paivą i Serra da Freita opcja
28. Guimarães: zamek i stare miasto, „kolebka Portugalii” opcja
29. Covão dos Conchos (lej przelewu), Serra da Estrela opcja
30. Nazaré: Sítio, Forte de São Miguel Arcanjo i Praia do Norte opcja
31. Berlengi (Berlengas): wyspa Berlenga Grande i fort São João Baptista opcja

Etap 5 · od Atlantyku po białe miasteczka

Lizbona, Algarve i Andaluzja Zachodnia

Lizbona i Sintra, przylądek Sagres, Kadyks, klify Barbate i rzymskie Baelo Claudia nad Cieśniną Gibraltarską, a potem w góry do Rondy i Setenil i do rzymskiej Itáliki pod Sewillą.

Region: Alentejo – opis w rozdziale „Portugalia Północna i Środkowa”.

Przebieg z OpenRouteService (szacunkowo): czerwona – wariant lokalny, niebieska – autostradowy. Pliki GPX dni do nawigacji: A: autostrada, lokalne · B: autostrada, lokalne · C: autostrada · D: autostrada, lokalne · E: autostrada, lokalne · F: autostrada, lokalne · G: autostrada, lokalne · H: autostrada, lokalne.

Bilans: 8 dni, razem ok. 1460–1520 km (ORS, szacunkowo). Wariant przez Monchique i N2 zamiast A22 wydłuża dzień D [kilometry do wytyczenia w planerze tras].

Zanim ruszysz

• Upał: w Alentejo i dolinie Gwadalkiwiru w lipcu dni z 40 °C nie są rzadkością. Jedź od świtu, zwiedzanie ruin planuj na otwarcie, a w najgorętszych godzinach rób postój w cieniu lub w klimatyzowanym muzeum. Pij więcej, niż chce ci się pić, i jedź w kurtce z wentylacją, nie bez niej.
• Lizbona i Sintra: za most 25 de Abril płaci się tylko w kierunku Lizbony. Motocykle były dotąd zwolnione ze stref ZER w centrum [do sprawdzenia]. W Sintrze drogą do pałacu Pena wjeżdżają od 2019 r. tylko pojazdy uprawnione, a centrum bywa zamykane dla ruchu (wiosną 2026 r. na próbę): motocykl na parking peryferyjny, dalej autobus 434 [do sprawdzenia zasady dla motocykli].
• Strefy w Kadyksie i Sewilli: stare miasto Kadyksu jest od maja 2026 r. strefą ZBE, a kamery karzą pojazdy spoza miasta bez hiszpańskiej etykiety (mandaty od jesieni 2026 r.); motocykl zostaw przed starym miastem [szczegóły do sprawdzenia]. W Sewilli ZBE obejmuje tylko wyspę Cartuja, a do strefy ograniczonego ruchu Casco Antiguo jednoślady wjeżdżają swobodnie (stan na 2026-10) [sprawdzić ponownie przed wyjazdem].
• Levante nad Cieśniną: wschodni wiatr przyspiesza w zwężeniu między Afryką a Europą; AEMET ogłasza ostrzeżenia już przy 50–60 km/h, a porywy przekraczają czasem 80–100 km/h. Na N-340 między Vejer a Algeciras i na zjazdach do zatoki Bolonia boczne uderzenia potrafią zepchnąć motocykl w bok. Przed tym odcinkiem sprawdź ostrzeżenia AEMET dla Kadyksu.
• Granica na Gwadianie: za mostem w Ayamonte przestaw zegarek o godzinę do przodu (Hiszpania UTC+2) i zatankuj do pełna; benzyna była tam o ok. 0,30 €/l tańsza niż w Portugalii (stan na 2026-10). Około 16 lipca porty rybackie wybrzeża, m.in. Barbate, świętują Virgen del Carmen z procesją łodzi [do sprawdzenia terminu w 2028 r.].

Po drodze

• Z Évory do Lizbony: 12 km na zachód od Évory, na wzgórzu koło Guadalupe, stoi Cromeleque dos Almendres: 95 kamiennych bloków ustawianych od końca VI tysiąclecia p.n.e., odkrytych dopiero w 1964 r. Do Lizbony wjeżdżasz mostem 25 de Abril (1966), otwartym jako most Salazara i przemianowanym po rewolucji goździków.
• EN247 i Cabo da Roca: z Lizbony do Sintry jedź wybrzeżem: przez Cascais i dalej EN247 do Colares (ok. 20 km), z odbiciem na Cabo da Roca. To najdalej na zachód wysunięty punkt kontynentalnej Europy, Rzymianom znany jako Promontorium Magnum, żeglarzom jako „Skała Lizbony”. Klify mają tu ponad 100 m, latarnia działa od 1772 r., a pomnik na przylądku nosi wers Camõesa z „Luzjad”: „Onde a terra se acaba e o mar começa” („Gdzie ziemia się kończy, a morze zaczyna”). Latem wieje tu najmocniej w roku i często wisi mgła.
• Prom przez Sado i Costa Vicentina: z Setúbal ok. 25 minut promem do Tróii, nad ujściem Sado, gdzie żyje stała grupa ok. 30 delfinów butlonosych (2023) [rozkład i cena promu do sprawdzenia]. Dalej N261, N120 i N268 wzdłuż parku Costa Vicentina, według parku jedynego miejsca na świecie, gdzie bociany białe gniazdują na morskich skałach (np. przy Cabo Sardão).
• Cabo de São Vicente: Rzymianie nazywali ten kraniec lądu Świętym Przylądkiem (Promontorium Sacrum). Według legendy kruki strzegły tu grobu św. Wincentego, a gdy w 1173 r. Alfons I przewiózł relikwie do Lizbony, płynęły za statkiem; łódź z krukami jest w herbie Lizbony. Słynna „szkoła nawigacji” Henryka Żeglarza w Sagres to raczej mit; latarnia działa od 1846 r.
• Wariant przez góry Algarve: zamiast nadmorskiej A22 wjedź z Lagos na Fóię (902 m), najwyższy szczyt Algarve, z asfaltem aż na wierzchołek i, przy dobrej widoczności, widokiem na Atlantyk. Dalej na wschód przez Serra do Caldeirão i odcinkiem N2 zjedź do São Brás de Alportel; odcinek N2 Almodôvar–São Brás odnowiono w 2003 r. i nadano mu status „drogi zabytkowej” (Estrada Património). Przebieg łącznika od Monchique do N2 i kilometry wytyczyć w planerze tras [do sprawdzenia].
• Dwa mosty do Andaluzji: granicę przekraczasz wantowym mostem na Gwadianie z 1991 r. między Castro Marim a Ayamonte. Do Kadyksu wjeżdżasz mostem Konstytucji 1812 r. (2015), najdłuższym w Hiszpanii, 69 m nad zatoką. Nazwa upamiętnia konstytucję uchwaloną tu 19 marca 1812 r., w dzień św. Józefa, stąd przydomek „La Pepa”.
• Z Tarify do Rondy: w Tarifie w 1294 r. Guzmán el Bueno, oblegany przez infanta Juana, rzucił ze swoich murów sztylet, by raczej zabili mu syna, niż miał oddać twierdzę. Zginął w 1309 r. pod Gaucín, przez które wiedzie A-405 i A-369 przez białe wioski Serranía de Ronda. Popularna A-397 z San Pedro była od 2025 r. zamknięta po osuwisku [do sprawdzenia].

32. Sintra: Parque da Pena i tarasy Palácio da Pena
33. Praia das Bicas, Aldeia do Meco
34. Serra da Arrábida: droga nad zatokami i Portinho da Arrábida
35. Sagres: Fortaleza de Sagres i Cabo de São Vicente (Przylądek św. Wincentego)
36. Tavira nad rzeką Gilão
37. Sendero del Acantilado: Barbate → Torre del Tajo
38. Baelo Claudia, Bolonia
39. Ronda: Casa del Rey Moro i mina wodna
40. Acinipo (Ronda la Vieja): rzymskie miasto i teatr
41. Setenil de las Bodegas
42. Osuna: Coto de las Canteras, kolegiata i ulica San Pedro
43. Itálica

Etap 6 · Kordoba, Granada i pustynie południa

Andaluzja Wschodnia i Costa Blanca

Kalifacka Kordoba, megality i skalne miasto Antequery, wybrzeże Málagi i Nerji, Granada, badlandy Gorafe, Cabo de Gata, kryształowa geoda w Pulpí, rzymska Kartagena i gaj palmowy Elche.

Region: Andalucía (Andaluzja) – opis w rozdziale „Lizbona, Algarve i Andaluzja Zachodnia”.

Przebieg z OpenRouteService (szacunkowo): czerwona – wariant lokalny, niebieska – autostradowy. Pliki GPX dni do nawigacji: A: autostrada, lokalne · B: autostrada, lokalne · C: autostrada, lokalne · E: autostrada, lokalne · F: autostrada, lokalne · G: autostrada, lokalne · H: autostrada.

Bilans: 8 dni, w tym dzień w Granadzie bez jazdy; razem ok. 1240–1330 km (ORS, szacunkowo).

Zanim ruszysz

• Alhambra: bilety są na konkretny dzień i godzinę wejścia do Pałaców Nasrydów, w sprzedaży do trzech miesięcy wcześniej na oficjalnej stronie tickets.alhambra-patronato.es; w kasie zostają tylko resztki na ten sam dzień. Bilet jest imienny, przy wejściu sprawdzają paszport lub dowód, a spóźnionych nie wpuszczają (stan na 2026-10, do ponownego sprawdzenia w 2028). Pod tę godzinę ułóż cały dzień w Granadzie.
• Pozostałe bilety: Geoda de Pulpí tylko z rezerwacją z wyprzedzeniem (szczegóły w karcie punktu). Cueva de Nerja kosztowała w 2026 r. 15 €, bilet lepiej kupić online [letnie godziny do sprawdzenia]. Do Medina Azahara obywatele UE według przewodników wchodzą bezpłatnie [do sprawdzenia], ale na stanowisko dowozi płatny autobus spod muzeum.
• Strefy w miastach: Granada (od 2025-10-01, całą dobę, także motocykle) i Málaga karzą mandatem 200 € pojazdy spoza miasta bez naklejki DGT; dojazd do Alhambry jest poza strefą. Albaicín, Sacromonte i ścisłe centrum Granady oraz stare miasto Kordoby wokół Mezquity są tylko dla mieszkańców i uprawnionych. Jak traktowany jest zagraniczny motocykl bez naklejki [do sprawdzenia przed wyjazdem]; najprościej zostawić go na parkingu na obrzeżu.
• Upał: dolina Gwadalkiwiru to jedno z najgorętszych miejsc w Hiszpanii: lotnisko w Kordobie zanotowało 46,9 °C 13 lipca 2017 r. i ponownie 14 sierpnia 2021 r. Zwiedzanie rano, w południe cień albo szybki przejazd. Na pustyni Tabernas i w Cabo de Gata cienia nie ma wcale: woda na zapas.
• Autostrady: AP-7 między Alicante a Tarragoną jest bezpłatna od 2020 r., ale odcinki Vera–Kartagena i Crevillent–Kartagena nadal są płatne. Vera → Kartagena kosztuje samochód 10,15–11,35 € zależnie od sposobu płatności, w godz. 0–6 przejazd jest darmowy (stan na 2026-10); stawka dla motocykla [do sprawdzenia]. Z Pulpí do Kartageny można jechać bocznymi drogami przez Águilas i Mazarrón.

Po drodze

• Dolina Gwadalkiwiru: z Sewilli do Medina Azahara droga biegnie wzdłuż rzeki przez płaską, żyzną campiñę. Nad Almodóvar del Río wyrasta na wzgórzu zamek o muzułmańskim rodowodzie, który w siódmym sezonie „Gry o tron” zagrał Wysogród, siedzibę rodu Tyrellów.
• Costa Tropical i Suspiro del Moro: za Nerją A-7 biegnie wysoko nad morzem, nad tarasami z awokado, mango i czerymoją. Potem A-44 wspina się do Granady przez przełęcz Suspiro del Moro (ok. 860 m). Według legendy w styczniu 1492 r. Boabdil, ostatni sułtan Granady, obejrzał się tu na Alhambrę i westchnął, a matka Aixa skarciła go, że płacze jak kobieta nad tym, czego nie umiał obronić jak mężczyzna.
• Pustynia Tabernas: z Guadix A-92 schodzi ku Almeríi przez Desierto de Tabernas, ok. 280 km² wąwozów i spękanych badlandów, gdzie spada ok. 240 mm deszczu rocznie; nazywa się ją jedyną prawdziwą pustynią Europy. W latach 60. i 70. nakręcono tu ponad 300 westernów, a miasteczko Mini Hollywood zbudowano w 1965 r. dla „Za kilka dolarów więcej” Sergia Leone. Dziś to park rozrywki Oasys.
• Cabo de Gata: za szklarniami pod folią na równinie Níjar zaczyna się park Cabo de Gata-Níjar (od 1987 r., pierwszy w Andaluzji obejmujący też morze): wulkaniczne góry, saliny z flamingami i latarnia z 1863 r. Pod nią sterczy z wody Arrecife de las Sirenas, resztka komina wulkanicznego. Nazwę dały mu mniszki śródziemnomorskie, foki, które żyły tu do połowy XX w., a rybacy brali je za syreny.
• Mar Menor: między Kartageną a Elche droga mija od zachodu Mar Menor, słoną lagunę o powierzchni 135 km², oddzieloną od morza 22-kilometrową mierzeją La Manga. Po latach zanieczyszczeń i masowych śnięć ryb Hiszpania nadała jej w 2022 r. osobowość prawną (ustawa 19/2022), jako pierwszemu ekosystemowi w Europie.

44. Medina Azahara (Madinat al-Zahra)
45. Mezquita-catedral de Córdoba (Wielki Meczet w Kordobie)
46. Dólmenes de Antequera: Menga, Viera, El Romeral
47. El Torcal de Antequera
48. Málaga: El Capitán na targu Atarazanas
49. Cueva de Nerja i Cascada de Maro
50. Desierto de Gorafe (przypuszczalna „Kapadocja andaluzyjska”)
51. Geoda de Pulpí
52. Cartagena (Kartagena): teatr rzymski i okolice
53. Laguna Rosa de Torrevieja (Różowe Jezioro)
54. Elche (Elx): Palmeral i L'Alcúdia

Etap 7 · zamiast wybrzeża Walencja–Tarragona, +3 dni

Wstawka Teruel–Cuenca

Zamiast upalnego wybrzeża w góry na 1000–1400 m: rzymski akwedukt w skale, różowe Albarracín, mozaiki Noheda, zamek Peracense i motocyklowa The Silent Route.

Region: Comunitat Valenciana (Wspólnota Walencka) – opis w rozdziale „Andaluzja Wschodnia i Costa Blanca”.

Przebieg z OpenRouteService (szacunkowo): czerwona – wariant lokalny, niebieska – autostradowy. Pliki GPX dni do nawigacji: A: autostrada · B: autostrada, lokalne · C: autostrada · D: autostrada · E: autostrada, lokalne.

Bilans: 5 dni, o 3 więcej niż jazda wybrzeżem; Belmonte (opcja) dodaje 1 dzień. Kilometry szacunkowe.

Zanim ruszysz

• Vaquilla del Ángel: Teruel świętuje w weekend najbliższy dnia św. Krzysztofa (10 lipca), od soboty do poniedziałku, po tygodniu jarmarków; w 2026 r. było to 11–13 lipca. W 2028 r. wypada najpewniej 8–10 lipca [do sprawdzenia]. Miasto jest wtedy pełne, a po ulicach prowadzi się byki na linach; jeśli termin się pokrywa, nocuj w Albarracín.
• Paliwo: Teruel leży w sercu Serranía Celtibérica, zwanej „Laponią Południa”, z ok. 7 mieszkańcami na km², poniżej unijnego progu obszarów słabo zaludnionych (8). Stacji jest mało: tankuj do pełna w Teruelu i większych miasteczkach, przed przejazdem przez Serranía de Cuenca i przed A-1702 [stacje do sprawdzenia].
• Strefy niskiej emisji: Walencja od 2025-12-01 karze mandatem 200 € auta i motocykle bez naklejki DGT zarejestrowane poza prowincją, a pojazdy z zagranicy mają wykazać normę emisji procedurą, którą miasto dopiero zapowiada. Tarragona uruchomiła strefę 2025-12-31, z mandatami 200 € dla pojazdów bez naklejki. Zasady dla zagranicznego motocykla w obu miastach [do sprawdzenia przed wyjazdem].
• Wysokość: większość trasy biegnie na 1000–1500 m, więc noce bywają chłodne nawet w lipcu: ciepła warstwa pod kurtkę. Popołudniowe burze w górach Iberyjskich to latem nic niezwykłego, dłuższe odcinki zaczynaj rano.
• Opłaty: Noheda tylko z przewodnikiem i po rezerwacji (szczegóły w karcie punktu). Ciudad Encantada leży na prywatnym terenie i wstęp jest płatny (ok. 6 € według Wikipedii) [do sprawdzenia]. AP-7 z Vinaròs do Tarragony jest bezpłatna od 2020 r.

Po drodze

• Rincón de Ademuz: między Chelvą a Albarracín wjeżdżasz w skrawek Walencji otoczony ze wszystkich stron Kastylią-La Manchą i Aragonią. Ademuz zdobył w 1210 r. Piotr II Aragoński, a jego syn Jakub I Zdobywca przypisał je Królestwu Walencji, i tak zostało do dziś. Droga biegnie doliną Turii, która wyżej, pod Albarracín, nazywa się Guadalaviar.
• Cuenca i Ciudad Encantada: stare miasto Cuenki stoi na skalnym grzbiecie między wąwozami Júcar i Huécar (UNESCO od 1996 r.). W wiszących nad przepaścią Casas Colgadas malarz Fernando Zóbel otworzył w 1966 r. Muzeum Hiszpańskiej Sztuki Abstrakcyjnej. Najlepszy widok na wiszące domy jest z mostu San Pablo, żelaznej kładki z 1902 r. (otwartej w kwietniu 1903 r.), która na długości 106 m i do 39 m nad dnem wąwozu Huécar łączy stare miasto z dawnym klasztorem dominikanów San Pablo z XVI w. Stoi na kamiennych przyczółkach wcześniejszego mostu z XVI w., który się zawalił; przejdź nią wieczorem albo rano. W drodze do Albarracín, na ok. 1500 m, Ciudad Encantada: wapienie z dna morza sprzed ok. 90 mln lat, rozmyte w grzyby, łuki i „okręty”, chronione od 1929 r.
• Teruel: wieże San Martín i El Salvador oraz malowany strop katedry to mudéjar, sztuka muzułmańskich budowniczych pod władzą chrześcijan (UNESCO od 1986 r.). Według legendy z 1217 r. Diego de Marcilla wrócił z fortuną za późno, po ślubie ukochanej Isabel de Segury, i oboje zmarli z rozpaczy; ich ciała, odkryte w 1555 r., leżą w mauzoleum przy San Pedro. Zapomniana prowincja ma też ruch „Teruel Existe” (od 1999 r.), który w 2019 r. wprowadził posła do parlamentu.
• Morella: miasteczko na stożku na ok. 985 m widać z daleka: 2,5 km murów z 16 wieżami i 7 bramami, nad nimi zamek na skale, a przy wjeździe gotycki akwedukt Santa Llúcia z XIV w. Co sześć lat, w sierpniu, Morella urządza Sexenni, święto ku czci Matki Bożej z Vallivany.
• Delta Ebro: z Peñíscoli do Tarragony AP-7 przecina Ebro u nasady delty, równiny z rzecznego mułu o powierzchni ponad 300 km². Większość zajmują pola ryżowe, a park przyrodniczy z lagunami i ptakami istnieje od 1983 r.

55. Acueducto de Peña Cortada (Calles / Chelva)
56. Albarracín
57. Villa Romana de Noheda
58. Castillo de Peracense
59. Cañón Rojo: Rambla de Barrachina pod Teruelem
60. The Silent Route (A-1702) i tunele Pitarque
61. Peñíscola
62. Mota del Cuervo i Castillo de Belmonte opcja

Etap 8 · romańskie kościoły, Ordesa i Portalet, +1 dzień

Pireneje na powrót

Z Tarragony w góry: romańskie freski Vall de Boí, średniowieczna Aínsa, kanion Ordesa i dolina Tena, a przez przełęcz Portalet do Francji.

Region: Aragón (Aragonia) – opis w rozdziale „Wstawka Teruel–Cuenca”.

Przebieg z OpenRouteService (szacunkowo): czerwona – wariant lokalny, niebieska – autostradowy. Pliki GPX dni do nawigacji: A: autostrada, lokalne · B: autostrada · D: autostrada.

Bilans: 4 dni z Tarragony do Pau; bez całodziennej wędrówki w Ordesie 3; wariant przez Prades i Siuranę (Tarragona → Poblet → TV-7003/TV-7004 przez Vilanova de Prades → C-242 do Crestes de la Llena → Ulldemolins → T-3225 do Siurany, nocleg w Siuranie lub Cornudella de Montsant, następnego dnia Lleida → Taüll) dodaje 1 dzień; Ibón de Plan (z Aínsy szutrową pistą z Saravillo) dodaje 1 dzień. Kilometry szacunkowe.

Zanim ruszysz

• Autobus do Ordesy: w 2025 r. od 20 czerwca do 31 sierpnia na Pradera de Ordesa jeździło się tylko autobusem z Torli: od 6:00, ostatni kurs w górę 19:00, 6 € w obie strony, bilety tylko w kasie, bez rezerwacji, bezpłatny parking przy przystanku. Gdy w dolinie jest 1800 osób, kursy wstrzymują, więc bądź rano (stan na 2026-10, źródło: ordesabus.com); czy zakaz dotyczy też motocykli [do sprawdzenia].
• Portalet i D934: w lipcu przełęcz jest zwykle otwarta, ale francuska D934 bywa zamykana po obrywach skalnych, jak w maju 2023 r. między jeziorem Fabrèges a przełęczą (objazd przez tunel Somport). Stan drogi sprawdź dzień wcześniej na stronach departamentu Pyrénées-Atlantiques.
• Przepisy we Francji: od 2016 r. motocyklista musi mieć w bagażu kamizelkę odblaskową i jechać w rękawicach z homologacją CE. Francuski wymóg naklejek odblaskowych na kasku [do sprawdzenia, czy obejmuje zagranicznych motocyklistów]. Na drogach bez rozdzielenia jezdni obowiązuje zwykle 80 km/h, ale część departamentów wróciła do 90: patrz na znaki.
• N-260 i paliwo: między Pont de Suert a Aínsą droga jest kręta, a odcinek przez Congosto de Ventamillo bywał w ostatnich latach remontowany i zamykany [stan do sprawdzenia]. Stacji w górach jest mało: tankuj do pełna w większych miejscowościach (Pont de Suert, Aínsa, Biescas) [do sprawdzenia].

Po drodze

• Lleida: jadąc z Tarragony na północ przez Lleidę, zobaczysz na wzgórzu nad miastem Seu Vella, gotycką katedrę, którą wojska Filipa V po zdobyciu miasta w 1707 r. zamieniły w koszary. Wojsko opuściło ją dopiero w latach 1948–1949, a w mieście trzeba było zbudować nową katedrę.
• N-260, Eje Pirenaico: z Pont de Suert droga wspina się na Coll de Espina (1407 m) i Coll de Fadas (1470 m), zjeżdża do Castejón de Sos i wąskim przełomem Ésery, Congosto de Ventamillo, do Campo. Przez Collado de Foradada (ok. 1020 m) dociera do Aínsy.
• Aínsa i Sobrarbe: według legendy w 724 r. wojska Garcíi Ximéneza wygrały tu z Maurami, gdy nad dębem ostrolistnym ukazał się świetlisty krzyż. Krzyż nad drzewem to herb Sobrarbe, widoczny dziś w jednym polu herbu Aragonii. W latach parzystych, na początku lub w połowie września, mieszkańcy odgrywają tę bitwę na rynku jako La Morisma [termin w 2028 do sprawdzenia].
• Wodospady przy drodze: w Broto, kilka kilometrów przed Torlą, potok Sorrosal spada ze skalnej ściany tuż nad wsią; do Cascada del Sorrosal idzie się ok. 5 minut, a obok prowadzi via ferrata. W dniu D, przed Biescas, warto zboczyć do Orós Bajo: ok. 20 minut ścieżką wzdłuż potoku, kilka razy przez wodę, dochodzi się do wodospadu z basenem, w którym przy dobrej pogodzie można się wykąpać; przy zapowiedzi burzy szlak lepiej odpuścić (stan na 2026-10, źródło: barcelo.com).
• Poza del Molino w Torli: po dniu w Ordesie, ok. 30 minut pieszo wzdłuż rzeki Ara przez mosty Glera i Navarros, leży naturalny basen z turkusową, lodowatą wodą. Sama Ara ma silny nurt i nagłe przybory wody, zwłaszcza w czasie roztopów, więc kąpiel tylko w spokojnym basenie (źródło: casacochecurro.com).
• Dolina Ossau i Pau: za Portalet D934 zjeżdża we Francji obok jeziora Fabrèges, nad którym wznosi się dwuwierzchołkowy Pic du Midi d'Ossau (2884 m), dalej przez Laruns do Pau. W tamtejszym zamku urodził się w 1553 r. Henryk IV, król Francji i Nawarry.

63. Taüll i romańskie kościoły Vall de Boí
64. Valle de Ordesa (Torla-Ordesa)
65. Lanuza i dolina Tena
66. Embalse de Vadiello (Sierra de Guara) opcja
67. Ibón de Plan (Basa de la Mora), masyw Cotiella opcja
68. Embalse de Mediano: wieża zatopionego kościoła opcja
69. Reial Monestir de Santa Maria de Poblet (klasztor Poblet) opcja
70. Siurana i góry Prades (Priorat) opcja
71. Collsacabra i Garrotxa (Rupit, Tavertet, Castellfollit de la Roca) opcja