Walencja · dzień A
Acueducto de Peña Cortada (Calles / Chelva)
| Typ | rzymskie, akwedukt, szlak |
|---|---|
| Czas | 2–4 h |
| Wstęp | bez opłat |
| Datowanie | I w. n.e. |
| Długość | zachowane 28,6 km |
| Wykop Peña Cortada | ok. 25 m głęb., ok. 50 m dł. |
| Most Cueva del Gato | 3 łuki, 36 m dł., ponad 18 m wys. |
[…] woda przechodziła w ten sposób na przeciwległe zbocze wąwozu,
gdzie trafiała na górę wysoką na 80 piędzi i grubą na 145, którą trzeba było przewiercić albo rozbić.
Kierujący tą budową nie chciał przebić jej sztolnią,
jak zrobiliby dzisiejsi Walencjanie z Crevillente i Novelda, przywykli już do takich robót:
postanowił otworzyć z wierzchu góry rów szeroki na sześć stóp,
zaczynając tę kosztowną robotę od obu zboczy, wschodniego i zachodniego,
i zostawiając między przeciwległymi wykopami ok. 30 piędzi, dzięki którym góra trzymała się w całości.
Dopiero w tych 30 piędziach kazał wykuć łączącą je sztolnię
i zostawił nam dowód, że nie był najlepszym architektem, bo bez potrzeby zmarnował czas i pieniądze.
Skałę tę nazywa się dziś Cortada albo Serrada [Przecięta albo Przepiłowana] od rowów i cięć, które w niej widać.— Antonio José Cavanilles o rzymskim wykopie, „Obserwacje o historii naturalnej Królestwa Walencji” t. II (1797), s. 65 · przekład własny · tekst oryginalny
[…] el agua, la qual por este medio pasaba al ribazo opuesto del barranco,
donde hallaba un monte de 80 palmos de altura, y 145 de espesor; que era preciso taladrar ó romper.
No quiso el director de aquella obra abrir mina para atravesarle,
como hubieran hecho los actuales Valencianos de Crevillente y Novelda, acostumbrados ya á obras de esta naturaleza:
tomó el partido de abrir desde lo alto del monte una zanja de seis pies de ancho,
empezando esta costosa operacion por las dos faldas oriental y occidental del monte,
dexando entre las excavaciones opuestas como 30 palmos, por medio de los quales se conservaba la union del monte.
En estos 30 palmos solamente mandó abrir la mina de comunicacion,
y nos dexó pruebas de no haber sido el mejor arquitecto, pues consumió sin necesidad el tiempo y los caudales.
Llámase al presente aquella peña la Cortada ó Serrada, por las zanjas y cortes que se observan.
Rys historyczny
W I w. n.e. rzymscy inżynierowie poprowadzili przez góry Serranía kanał, który zaczynał się przy małej tamie na rzece Tuéjar i biegł przez tereny dzisiejszych gmin Tuéjar, Chelva, Calles i Domeño. Zachowało się 28,6 km trasy. Kanał trzymał stały spadek, więc gdy na drodze stawała skała albo wąwóz, inżynierowie po prostu je pokonywali: drążyli tunele, budowali mosty i przecinali góry. Kanał na przemian biegnie odkrytymi odcinkami i chodnikami wykutymi w skale.
Najbardziej spektakularne miejsce dało nazwę całemu akweduktowi. W Peña Cortada, „Przeciętej Skale”, Rzymianie rozcięli grzbiet wykopem o pionowych ścianach, głębokim na ok. 25 m i długim na ok. 50 m. Zaraz potem kanał przechodzi po moście nad wąwozem Cueva del Gato: trzy łuki na stopniowanych filarach, z kamiennych bloków układanych bez zaprawy (opus quadratum), na wysokości ponad 18 m. Kronikarze z XVII w. opisywali jeszcze sześć łuków innego mostu, nad Rambla de Alcotas; dziś zostały z niego resztki. W ostatnich latach XVIII w. botanik Antonio José Cavanilles (1745–1804), który objeżdżał wtedy Królestwo Walencji, opisując jego przyrodę, rolnictwo i zabytki, widział już tylko jeden łuk na dwóch filarach (opisał to w drugim tomie swojego dzieła, wydanym w 1797 r.). Cavanilles kierował potem Ogrodem Botanicznym w Madrycie i nadał nazwy ponad stu rodzajom roślin, m.in. daliom.
Do dziś nie wiadomo, dokąd płynęła woda. Sagunt wykluczono, a Llíria miała własne źródła. Szerokość kanału sugeruje, że mógł nawadniać pola na równinie między Casinos a Llírią, a jeden z badaczy proponuje nawet przedłużenie trasy aż do Walencji, prawie 100 km. Ta tajemnica i to, że akwedukt leży w głuchych górach, sprawiają, że wciąż jest mało znany, choć porównuje się go z akweduktami w Segowii i Tarragonie.
Na miejscu
- Szlak z Chelvy (oznakowany) przez tunele kanału do wykopu Peña Cortada i mostu nad wąwozem.
- Przejście przez tunele kanału: niskie, przyda się latarka w telefonie.
- Stare miasto Chelvy z dzielnicami muzułmańską, żydowską i chrześcijańską.
Praktycznie
- Cała pętla piesza zajmuje 3–4 h; do samego akweduktu da się dojść krócej.
- W lipcu wyjść z samego rana, wziąć wodę i wygodne buty.
Źródła: es.wikipedia.org/wiki/Acueducto_de_Peña_Cortada, www.comunitatvalenciana.com/es/valencia/calle..., en.wikipedia.org/wiki/Antonio_José_Cavanilles, commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:...
39.74940, -0.96806 (wikidata:Q8187807)