Nad płaską równiną Beira Baixa nagle wyrasta granitowa góra, Mons Sanctus, „Święta Góra”, do 758 m. Na jej zboczu, między głazami wielkości domów, przycupnęła wioska, która nie walczyła ze skałą, tylko się do niej dopasowała. Kamienne domy wciskają się w szczeliny, opierają o głazy jak o ścianę, a niektóre mają za dach jeden ogromny blok granitu. Miejscowi mówią o nich „casa de uma só telha”, dom z jedną dachówką. Jaskinie i nawisy służą za obory, piwnice i komórki. To właśnie z powodu tego zrośnięcia architektury z geologią Monsanto stało się jednym z najbardziej fotografowanych miejsc w Portugalii.

Ślady ludzi sięgają tu epoki kamienia, u stóp góry osiedlili się Rzymianie, później Wizygoci i Arabowie. W XII w. Alfons I (ok. 1109–1185), pierwszy król Portugalii, odbił górę z rąk Maurów i w 1165 r. powierzył ją templariuszom. Twierdzę na szczycie budował wielki mistrz zakonu w Portugalii Gualdim Pais (1118–1195). Pasowany na rycerza po bitwie pod Ourique (1139), kilka lat walczył jako templariusz w Ziemi Świętej, m.in. pod Gazą i Askalonem, a po powrocie budował i umacniał dla króla zamki pogranicza, m.in. Almourol, Pombal i właśnie Monsanto. W 1160 r. założył zamek w Tomar i przeniósł tam siedzibę zakonu; okrągły kościół templariuszy, który tam wzniesiono, jest dziś częścią Klasztoru Chrystusa wpisanego na listę UNESCO. Po wojnach z Leonem król Sancho I (1154–1211) ją odbudował i zasiedlił na nowo. Zamek przetrwał stulecia, ale w XIX w. zniszczył go wybuch prochowni; dziś to romantyczne ruiny z donżonem, kaplicą Santa Maria do Castelo i cysterną, z widokiem na równinę aż po hiszpańską granicę.

W 1938 r. propaganda Nowego Państwa António de Oliveiry Salazara (1889–1970), dyktatora rządzącego Portugalią od 1932 do 1968 r., rozpisała konkurs na „najbardziej portugalską wioskę Portugalii” i wygrało go Monsanto. Trofeum, srebrny kogut (Galo de Prata), w kopii stoi do dziś na szczycie wieży zegarowej Torre do Lucano. Co roku 3 maja albo w następną niedzielę wioska obchodzi Festa da Divina Santa Cruz na pamiątkę przetrwanego oblężenia: z procesją, zespołami ludowymi i jarmarkiem średniowiecznym. Sprzedaje się wtedy marafonas, szmaciane lalki bez twarzy, które według tradycji przynoszą płodność i chronią dom.

Średniowieczne zaułki spodobały się też filmowcom. Jesienią 2021 r. kręcono tu sceny do „Rodu smoka”, prequela „Gry o tron”: od 18 października do 13 listopada zamek był zamknięty dla mieszkańców i turystów, a ruch w wiosce ograniczono. Dla motocyklisty Monsanto to także droga: z Castelo Branco przez Idanha-a-Nova jedzie się przez pustoszejącą Beirę wśród oliwek i dębów korkowych, a granitowa góra widoczna jest z daleka.