Region · Portugalia
Beira
| Dziś | region Centro, siedziba w Coimbrze |
|---|---|
| Części | Beira Litoral, Beira Alta, Beira Baixa (prowincje z lat 1936–1976) |
| Powierzchnia | ok. 23 tys. km² (region Centro w granicach od 2024 r.) |
| Ludność | ok. 1,7 mln (2024) |
| Najwyższy punkt | Torre w Serra da Estrela, 1993 m – najwyżej w kontynentalnej Portugalii |
| UNESCO | Uniwersytet w Coimbrze (2013) |
| Święta | 3 maja – Festa das Cruzes w Monsanto; maj – Queima das Fitas w Coimbrze |
O regionie
Beira to dawna kraina środkowej Portugalii między Douro na północy a Tagiem na południu. Nazwa, znana z dokumentu z 1214 r., ma według jednej z hipotez mówić o ziemi otoczonej wodami. Kraina nigdy nie była jednolita. Beira Litoral to niziny nad oceanem z Coimbrą i Aveiro, Beira Alta to granitowy płaskowyż wokół Viseu i Guardy, a Beira Baixa to suchsze ziemie wokół Castelo Branco, które opadają ku Tagowi i granicy z Hiszpanią. Środkiem biegnie Cordilheira Central: łupkowe Serra da Lousã i Serra do Açor, a najwyżej granitowa Serra da Estrela z Torre (1993 m). W epoce lodowej lodowiec wyżłobił nad Manteigas dolinę Zêzere w kształcie litery U. Przyjmuję granice trzech prowincji z 1936 r. Dziś w przybliżeniu odpowiada im region Centro, choć Leiria, która do niego należy, nigdy nie była częścią dawnej Beiry.
Na tych wzgórzach Luzytanie bronili się przed Rzymem. Ich wódz Wiriat zginął w 139 r. p.n.e., a tradycja wiąże go z Viseu, gdzie stoi jego pomnik i ziemny wał zwany Cava de Viriato, choć wielu badaczy datuje go dopiero na X w. Rzymianie zbudowali Conímbrigę i za Augusta otoczyli ją murem długości ok. 2 km. Po najazdach Swebów w latach 465–468 biskup i większość mieszkańców przenieśli się do pobliskiego Aeminium. Miasto przejęło nazwę opuszczonej osady i tak powstała Coimbra. W jej klasztorze Santa Cruz leży Afonso Henriques, pierwszy król Portugalii, a do końca XIV w. Coimbra była stolicą królestwa. W 1290 r. król Dinis założył uniwersytet. Po kilku przeprowadzkach do Lizbony i z powrotem osiadł tu na stałe w 1537 r., a od 2013 r. jest na liście UNESCO.
Wnętrze Beiry to kraina emigracji. W latach 60. i na początku 70. setki tysięcy Portugalczyków wyjechały do Francji, ponad dwie trzecie w najgorętszych latach nielegalnie, „a salto”, czyli skokiem przez góry i granicę. Niektóre dystrykty interioru straciły w tej dekadzie czwartą część mieszkańców, a przygraniczny Sabugal był jedną z najbardziej wyludnionych gmin. Wiele górskich wsi do dziś świeci pustkami, choć łupkowe osady w Lousã i Açor, jak Piódão, odnowiono dla turystów. Region żyje z wina, sera i lasu, z przemysłu i usług wokół Coimbry, Aveiro i Viseu oraz z turystyki. Lasy sosnowe i eukaliptusowe regularnie płoną: 17 czerwca 2017 r. pożar wokół Pedrógão Grande zabił 66 osób, w większości na jednej drodze, EN236-1., a w sierpniu 2022 r. ogień strawił mniej więcej jedną czwartą parku przyrodniczego Serra da Estrela.
Kuchnia i zwyczaje
- Queijo Serra da Estrela: ser z surowego mleka owiec ras Bordaleira i Churra Mondegueira, ścinany kwiatem kardu (dzikiego karczocha), a nie podpuszczką. Młody jest tak kremowy, że je się go łyżką.
- Chanfana: mięso starej kozy duszone godzinami w czerwonym winie, w czarnym glinianym garnku w piecu opalanym drewnem; o tytuł jej stolicy spierają się Miranda do Corvo i Vila Nova de Poiares.
- Wino Dão: 18 września 1908 r. Dão stało się pierwszym w Portugalii regionem demarkacyjnym dla win niewzmacnianych. Główny szczep to Touriga Nacional. Do tego pieczone prosię (leitão) z Bairrady.
- Coimbra: fado coimbrense śpiewają studenci w czarnych pelerynach. W maju Queima das Fitas zaczyna się o północy Serenatą Monumentalną na schodach starej katedry (Sé Velha) [termin 2028 do sprawdzenia].
- Monsanto, 3 maja – Festa das Cruzes: według legendy oblężeni zrzucili z murów ostatnie cielę, nakarmione resztką zboża, i wróg uznał, że obrońcom niczego nie brakuje. Na pamiątkę kobiety zrzucają z murów biały dzban z kwiatami, a w procesji niesie się szmaciane laleczki marafonas.
Co widać z siodła
- Wioski z łupku (xisto) w Serra da Lousã i Serra do Açor: ciemne kamienne ściany, dachy z łupkowych płyt i tarasy na stromych zboczach, połączone schodami zamiast ulic. W Piódão odcina się od nich błękit drzwi i okiennic.
- Ślady pożarów: czarne pnie, wycięte zbocza i młode eukaliptusy, które szybko odrastają po ogniu. Najwięcej ich w Serra da Estrela i na zachód od niej.
- Na N339 przez Serra da Estrela: najwyżej poprowadzona droga Portugalii, dolina Zêzere w kształcie litery U poniżej i granitowe głazy na halach. Pasą się tam owce pilnowane przez rosłe psy rasy cão da Serra da Estrela.
- Beira Baixa przy granicy: równina usiana okrągłymi blokami granitu. W Monsanto domy wciśnięto między głazy, które służą im za ściany, a czasem i za dach.
Źródła: pt.wikipedia.org/wiki/Beira_(Portugal), pt.wikipedia.org/wiki/Região_Centro_(Portugal), www.pordata.pt/en/what+are+nuts, pt.wikipedia.org/wiki/Serra_da_Estrela, en.wikipedia.org/wiki/Viriathus, pt.wikipedia.org/wiki/Conímbriga, pt.wikipedia.org/wiki/Coimbra, pt.wikipedia.org/wiki/Universidade_de_Coimbra, repositorio.iscte-iul.pt/handle/10071/10445, www.jornaldenegocios.pt/economia/detalhe/-pro..., rr.pt/noticia/pais/2022/08/19/25-do-parque-na..., www.ccdrc.pt/pt/?p=88102, www.boe.es/doue/2013/167/L00010-00014.pdf, guide.michelin.com/pt/pt_PT/article/features/..., en.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3o_DOC, noticias.uc.pt/en/articles/burning-of-the-rib..., pt.wikipedia.org/wiki/Monsanto_(Idanha-a-Nova), www.infopedia.pt/artigos/$castelo-de-monsanto, www.cm-idanhanova.pt/divulgacao/arquivo_notic...