Kraj Basków to strome, zielone góry między Pirenejami a Górami Kantabryjskimi, pocięte krótkimi dolinami, którymi rzeki spływają do Zatoki Biskajskiej. Ocean przynosi deszcz: w San Sebastián pada ok. 143 dni w roku. Lasy pokrywają ok. 55% wspólnoty, a najczęstszym drzewem jest sadzona na plantacjach sosna kalifornijska (Pinus radiata). Opis dotyczy wspólnoty autonomicznej Euskadi: trzech prowincji, Gipuzkoi, Bizkai i Álavy. Sami Baskowie często mówią o szerszej Euskal Herrii, „kraju języka baskijskiego”: to siedem krain (hasło Zazpiak Bat, „siedem jak jedna”), czyli trzy prowincje Euskadi, Nawarra i trzy krainy po stronie francuskiej (Lapurdi, Dolna Nawarra i Zuberoa), razem ok. 20,7 tys. km² i ok. 3 mln ludzi. Nazwa pojawia się w piśmie już w 1564 r. Nawarra ma osobny opis.

Gipuzkoa i Álava należały do królestwa Nawarry do 1200 r., kiedy przeszły pod Kastylię. Prowincje zachowały jednak własne prawa, fueros, a panowie Bizkai przysięgali ich przestrzegać pod dębem w Gernice (w 1476 r. zrobił to Ferdynand Katolicki). Po trzeciej wojnie karlistowskiej ustawa z 21 lipca 1876 r. kazała Baskom płacić podatki państwowe jak reszcie Hiszpanii, ale już od 1878 r. obowiązuje tzw. concierto económico: podatki zbierają władze prowincji i oddają państwu ustaloną kwotę (cupo), i tak jest do dziś. W 1894 r. bracia Luis i Sabino Arana zaprojektowali ikurriñę, czerwoną flagę z zielonym krzyżem św. Andrzeja i białym krzyżem; po raz pierwszy zawisła 14 lipca 1894 r. w Bilbao. 26 kwietnia 1937 r. niemiecki Legion Condor i włoskie lotnictwo zbombardowały Gernikę, co Picasso uwiecznił w tym samym roku na obrazie „Guernica”. Za Franco flaga była zakazana, legalna jest znowu od 19 stycznia 1977 r., a statut autonomii przyjęto 25 października 1979 r. Ciemną kartą jest ETA: od 1958 r. zabiła ponad 850 osób, w 2011 r. ogłosiła koniec walki zbrojnej, a 3 maja 2018 r. rozwiązanie.

Euskara nie jest spokrewniona z żadnym żywym językiem. To jedyny w Europie język izolowany, starszy niż przybycie Indoeuropejczyków; jego przodka, akwitański, znamy z ok. 400 krótkich inskrypcji z czasów rzymskich. Przez wieki istniał w wielu dialektach, aż akademia Euskaltzaindia, założona w 1918 r., ustaliła w 1968 r. w sanktuarium Arantzazu podstawy wspólnej odmiany literackiej, euskara batua. W 2021 r. po baskijsku mówiło 43% mieszkańców Euskadi, a rozumiało 62%.

Od XIX w., gdy Bizkaia stała się zagłębiem przemysłowym, region żyje głównie z przemysłu: dziś daje on ok. 24% PKB, o 8 punktów więcej niż średnio w Hiszpanii. Na wsi wciąż stoją baserri, wielkie kamienne domy-gospodarstwa, które w XVI w. zyskały obecną formę. Pod jednym dachem mieściły mieszkanie, oborę, spichrz, strych na siano i prasę. Dom i ziemię dziedziczył zwykle jeden spadkobierca, więc młodsi synowie szli na morze, do Kościoła, wojska albo emigrowali.