Region · Portugalia
Minho
| Stolica | Braga (historyczna stolica prowincji) |
|---|---|
| Granice | dawna prowincja Minho: dystrykty Viana do Castelo i Braga; dziś część regionu Norte |
| Powierzchnia | ok. 4900 km² (oba dystrykty) |
| Ludność | ok. 1,08 mln (2021, oba dystrykty) |
| Wino | Vinho Verde – nazwa chroniona od 1908 r. |
| UNESCO | centrum Guimarães (2001), sanktuarium Bom Jesus do Monte w Bradze (2019) |
| Święta | 24 czerwca – São João w Bradze; sierpień – Senhora d'Agonia w Viana do Castelo |
O regionie
Minho to zielony, granitowy północno-zachodni róg Portugalii, między rzeką Minho, graniczną z Galicją, a okolicami Porto. Opis przyjmuje granicę dawnej prowincji Minho, czyli dzisiejszych dystryktów Viana do Castelo i Braga: prowincję formalnie potwierdzono w 1936 r., a znaczenie administracyjne straciła wraz z konstytucją z 1976 r. Dziś to część statystycznego regionu Norte, a Porto należy już do sąsiedniego Douro Litoral. Atlantyk przynosi tu dużo deszczu, więc krajobraz przypomina Galicję: wzgórza porośnięte lasem, małe pola, gęsto rozsiane wsie z kamienia. Na wschodzie, przy granicy, wznoszą się góry Peneda-Gerês, od 1971 r. jedyny park narodowy Portugalii, ok. 70 tys. ha, z półdzikimi kucami garrano i wilkami.
To tu powstała Portugalia. Rzymianie założyli Bracara Augusta, dzisiejszą Bragę, za cesarza Augusta, a w V w. była stolicą królestwa Swebów; jej arcybiskup do dziś nosi tytuł prymasa Hiszpanii (Primaz das Espanhas). W X w. hrabina Mumadona Dias zbudowała zamek w Guimarães. 24 czerwca 1128 r. pod Guimarães, w bitwie na polu São Mamede, młody Afonso Henriques pokonał wojska własnej matki, Teresy, i jej faworyta, galicyjskiego hrabiego Fernão Peresa de Travy, i przejął władzę w hrabstwie Portucale. Od 1143 r. tytułował się królem, a w 1179 r. papież Aleksander III bullą „Manifestis probatum” uznał go za pierwszego króla Portugalii. Dlatego na murach Guimarães widnieje napis „Aqui nasceu Portugal” („Tu narodziła się Portugalia”).
Rzeka Minho długo była granicą bardziej polityczną niż kulturową: w średniowieczu po obu brzegach mówiono jednym językiem galicyjsko-portugalskim. Granicy pilnował m.in. zamek w Lindoso z XIII w., któremu w XVII w. dodano gwiaździste bastiony; w 1663 r. zdobyli go Hiszpanie, ale jeszcze w tym samym roku go odbito. Gęsto zaludnione i podzielone na drobne, intensywnie uprawiane gospodarstwa, Minho stało się też krainą emigrantów: w latach 1866–1889 stąd pochodziła mniej więcej jedna trzecia Portugalczyków wyjeżdżających do Brazylii, a w latach 60. i 70. XX w. wielu ruszyło do Francji. Część z nich wróciła i zbudowała nowe domy.
Region żyje z rolnictwa, wina i turystyki. Winnice vinho verde zajmują ok. 16 tys. ha, a przeciętne gospodarstwo ma niespełna hektar. Tradycyjnie winorośl wspinała się na drzewa na skrajach pól, nawet na kilka metrów (vinha de enforcado, „powieszona winnica”), dzięki czemu środek pola zostawał na kukurydzę; winogrona zbierano z drabin. Później drzewa zastąpiły wysokie pergole (ramadas) na słupach z kamienia lub drewna połączonych drutem.
Kuchnia i zwyczaje
- Caldo verde: zupa z ziemniaków i drobno pokrojonej kapusty (couve-galega) z oliwą i plasterkiem chouriço; pochodzi z Minho, a w 2011 r. wybrano ją jednym z siedmiu cudów kuchni portugalskiej.
- Vinho verde: lekkie, świeże wino, chronione od 18 września 1908 r. Najbardziej cenione białe szczepy to alvarinho z Monção i Melgaço oraz loureiro z doliny Limy; czerwone robi się z ciemnego vinhão.
- Feira de Barcelos: targ w każdy czwartek na dawnym placu targowym Campo da República. Stąd pochodzi kolorowy kogut z Barcelos z legendą o niewinnie skazanym pielgrzymie do Santiago, którego uratowało pianie pieczonego koguta.
- São João w Bradze w nocy z 23 na 24 czerwca; w sierpniu Senhora d'Agonia w Viana do Castelo, z pochodem kobiet w strojach ludowych obwieszonych złotą filigranową biżuterią (w 2026 r. 15–23 sierpnia) [termin 2028 do sprawdzenia].
Co widać z siodła
- Espigueiros: wąskie granitowe spichlerze na kamiennych nóżkach, z krzyżami na szczytach dachów. W Lindoso stoi ich ok. 50, głównie z XVIII w., zbitych pod zamkiem wokół wspólnego klepiska ze skały: każdy spichlerz należy do jednej rodziny, klepisko do wszystkich.
- Winorośl wysoko nad głową: na pergolach wzdłuż dróg i pól, a w starszych miejscach wspinająca się po drzewach na miedzach.
- Granit wszędzie: domy, murki, słupy pergoli, płyty na dachach spichlerzy.
- Domy emigrantów, budowane od lat 70. przez powracających z Francji według wzorów stamtąd przywiezionych, wyraźnie inne niż stare domy z szarego kamienia.
Źródła: pt.wikipedia.org/wiki/Minho_(província), pt.wikipedia.org/wiki/Distrito_de_Braga, pt.wikipedia.org/wiki/Distrito_de_Viana_do_Castelo, pt.wikipedia.org/wiki/Braga, pt.wikipedia.org/wiki/Guimarães, pt.wikipedia.org/wiki/Batalha_de_São_Mamede, pt.wikipedia.org/wiki/Tratado_de_Zamora, pt.wikipedia.org/wiki/Santuário_do_Bom_Jesus_do_Monte, pt.wikipedia.org/wiki/Parque_Nacional_da_Peneda-Gerês, pt.wikipedia.org/wiki/Lindoso, es.wikipedia.org/wiki/Idioma_gallego, projetos.dhlab.fcsh.unl.pt/files/original/7d1..., fronteiraesquecida.eu/en/fichas/castle-and-gr..., pt.wikipedia.org/wiki/Vinho_verde, ler.letras.up.pt/uploads/ficheiros/1504.pdf, aldeiasportuguesas.pt/viana-do-castelo/ponte-..., revistas.rcaap.pt/analisesocial/article/downl..., run.unl.pt/handle/10362/18524, cria.org.pt/download-file/1021/dEWJmY8DBzFrVK49dmUX, en.wikipedia.org/wiki/Caldo_verde, www.vagamundos.pt/visitar-barcelos-num-dia/, www.e-konomista.pt/romaria-senhora-dagonia-viana/