Region · Hiszpania
Cantabria (Kantabria)
| Stolica | Santander |
|---|---|
| Powierzchnia | ok. 5320 km², jedna prowincja |
| Ludność | ok. 591 tys. (2024) |
| Języki | hiszpański; na zachodzie i w dolinach Pas i Soba gwara montañés |
| Przydomek | La Montaña – „Góry” |
| Święta | 28 lipca – Dzień Instytucji Kantabrii; 2. niedziela sierpnia – Día de Cantabria w Cabezón de la Sal |
| UNESCO | jaskinia Altamira (1985) i dziewięć innych jaskiń kantabryjskich z malowidłami (2008) |
O regionie
Kantabria to wąski pas zieleni między Morzem Kantabryjskim a Górami Kantabryjskimi, jedna prowincja, którą Hiszpanie nazywają po prostu La Montaña, „Góry”. Od południa wjeżdża się do niej z płaskowyżu Kastylii przez przełęcz Puerto del Escudo (1011 m): po stronie kantabryjskiej droga spada stromo, miejscami nawet 15%, w wilgotne doliny Pas, Pisueña i Miera. Na zachodzie wznoszą się Picos de Europa, największy masyw wapienny atlantyckiej Europy. Rzeka Deva przecięła go wąwozem La Hermida: 22 km, najdłuższy wąwóz Hiszpanii, ściany miejscami wyższe niż 600 m. Za nim leży Liébana z Potes, kotlina osłonięta górami, z opadami ok. 800 mm rocznie, wyraźnie suchsza od reszty regionu, dlatego rosną tu winorośl i drzewa owocowe.
Kantabrowie bronili się przed Rzymem do końca: wojny kantabryjskie trwały od 29 do 19 r. p.n.e., a w 26 r. p.n.e. przybył na nie osobiście cesarz August. Kasjusz Dion pisał, że niewielu Kantabrów wzięto do niewoli, bo woleli odebrać sobie życie. W 574 r. Wizygoci utworzyli tu księstwo Kantabrii; syn jego księcia Piotra ożenił się z Ermesindą, córką Pelagiusza, i w 739 r. został królem Asturii jako Alfons I. W klasztorze Santo Toribio w Liébanie mnich Beatus napisał w 776 r. „Komentarz do Apokalipsy”; zachowało się ok. 30 średniowiecznych odpisów z iluminacjami, zwanych beatusami. Klasztor przechowuje też Lignum Crucis, uznawane za największy zachowany fragment Krzyża.
Przez wieki Kantabria była oknem Kastylii na morze. Po otwarciu w 1753 r. drogi przez Reinosę, którą płynęła mąka z Mesety, Santander stał się portem Kastylii w handlu z Ameryką. Prowincję Kantabrii ustanowiono 28 lipca 1778 r. w Puente San Miguel; od 1833 r. nazywała się prowincją Santander, a od 1982 r. jest wspólnotą autonomiczną. Emigranci, którzy wrócili z Ameryki bogaci (indianos), budowali okazałe domy we wsiach. Mówi się po hiszpańsku, ale na zachodzie i w dolinach Pas i Soba przetrwała gwara montañés, z tej samej rodziny co język asturyjski.
Region żyje dziś głównie z usług, turystyki i przemysłu w okolicy Torrelavegi, a hodowla bydła zmieniła się z mlecznej na mięsną. Najbardziej osobną grupą są pasiegos z górnych dolin Pas, Pisueña i Miera: pasterze, którzy co sezon przenosili się z dobytkiem między kamiennymi szałasami na kolejnych pastwiskach (la muda). W 1816 r. francuski podróżnik Alexandre de Laborde podziwiał siłę pasiegas niosących ciężary w koszach na plecach (cuévanos) i pisał, że były najchętniej przyjmowanymi mamkami na dworze, a ich mężczyźni słynęli z przemytu.
Kuchnia i zwyczaje
- Cocido montañés: gulasz z białej fasoli i kapusty (berza) z chorizo, morcillą, boczkiem i żeberkami.
- Sobaos pasiegos: maślane ciasto z mąki, masła, cukru i jajek, od 2004 r. z chronionym oznaczeniem geograficznym. Do tego orujo z Liébany, wódka z wytłoczyn winogron, ze świętem w Potes [termin do sprawdzenia].
- Anchoas de Santoña: solone filety sardeli w oliwie; przemysł przywieźli ok. 1880 r. włoscy solarze.
- Lebaniegański rok jubileuszowy: ogłasza się go, gdy 16 kwietnia, dzień św. Turybiusza, wypada w niedzielę. 2028 jest takim rokiem, więc w Santo Toribio otwarta będzie Puerta del Perdón [okres otwarcia do sprawdzenia].
- 28 lipca Dzień Instytucji Kantabrii; w drugą niedzielę sierpnia Día de Cantabria w Cabezón de la Sal, z korowodem, tańcami i spędem bydła tudanca [program 2028 do sprawdzenia].
Co widać z siodła
- Zjazd z przełęczy Escudo (N-623): tą drogą w sierpniu 1937 r. szły na Santander wojska frankistów i włoski korpus ochotniczy. Przełęcz padła 17 sierpnia, miasto 26 sierpnia; pomnik poległych Włochów stoi tuż przed przełęczą, jeszcze w Burgos.
- Doliny pasiegos: pojedyncze kamienne szałasy (cabañas pasiegas) rozrzucone po stromych łąkach, każdy przy swoim kawałku pastwiska.
- Krowy tudanca: smukłe, z długimi, rozchylonymi rogami, białymi u nasady i czarnymi na końcach; dawniej woły pociągowe, dziś rasa mięsna zachodniej Kantabrii.
- Wąwóz La Hermida na N-621: jedyna droga z wybrzeża do Liébany, wciśnięta między rzekę a pionowe wapienne ściany. Kilka kilometrów przed Potes, w Lebeñi, stoi mozarabski kościół Santa María z X w., z łukami podkowiastymi.
Źródła: es.wikipedia.org/wiki/Cantabria, es.wikipedia.org/wiki/Guerras_cántabras, es.wikipedia.org/wiki/Pasiegos, es.wikipedia.org/wiki/Desfiladero_de_La_Hermida, es.wikipedia.org/wiki/Liébana, es.wikipedia.org/wiki/Monasterio_de_Santo_Tor..., es.wikipedia.org/wiki/Beato_de_Liébana, es.wikipedia.org/wiki/Iglesia_de_Santa_María_..., es.wikipedia.org/wiki/Alfonso_I_de_Asturias, es.wikipedia.org/wiki/Puerto_del_Escudo, es.wikipedia.org/wiki/Parque_nacional_de_los_..., es.wikipedia.org/wiki/Vaca_tudanca, es.wikipedia.org/wiki/Sobao, es.wikipedia.org/wiki/Día_de_Cantabria, www.festivalesdeespana.com/festival/dia-de-ca..., www.xataka.com/historia-tecnologica/historia-..., theobjective.com/gastronomia/2025-02-18/cocid...