Region · Portugalia
Alentejo
| Stolica | Évora |
|---|---|
| Powierzchnia | 27 330 km², prawie jedna trzecia kontynentalnej Portugalii |
| Ludność | ok. 475 tys. (2023), ok. 17 osób na km² |
| Nazwa | além Tejo – „za Tagiem” |
| UNESCO | Évora (1986), Elvas (2012), cante alentejano (2014) |
| Najlepiej | wiosna; w lipcu i sierpniu upały ponad 40 °C |
O regionie
Alentejo to dosłownie „to, co za Tagiem” (além Tejo): wielka, falista równina na południowy wschód od Lizbony, aż po Algarve i granicę z Hiszpanią. Zajmuje prawie jedną trzecią kontynentalnej Portugalii, ale mieszka tu tylko ok. 475 tys. ludzi, 17 na kilometr kwadratowy. Krajobraz to złote latem pola, gaje oliwne, winnice i przede wszystkim montado: rzadki las dębów korkowych i ostrolistnych, pod którymi pasą się krowy, owce i czarne świnie. Hiszpanie po drugiej stronie granicy nazywają to samo dehesą. Wsie są białe, wapnowane, z obwódkami w kolorze ochry lub błękitu, i zbite na wzgórzach, często pod zamkiem.
Ślady ludzi są tu bardzo stare: wokół Évory stoją megality, w tym kamienny krąg Almendres sprzed ponad 7 tys. lat. Rzymianie zbudowali w Évorze świątynię, której kolumny stoją do dziś, Maurowie zostawili po sobie nazwy, studnie i układ uliczek, a po rekonkwiście korona rozdała ziemie zakonom rycerskim i szlachcie. Tak powstały latyfundia: ogromne majątki, na których pracowali bezrolni robotnicy dniówkowi. Po rewolucji goździków w 1975 r. robotnicy zajmowali majątki w ramach reformy rolnej, a Alentejo na lata stało się bastionem komunistów; część ziemi wróciła potem do właścicieli. Jeszcze w 1998 r., gdy cały kraj odrzucił w referendum podział na regiony, Alentejo zagłosowało za.
Najbardziej rozpoznawalny produkt regionu to korek. Montado dębu korkowego zajmuje ok. jednej piątej lasów Portugalii, a kraj dostarcza ponad połowę korka zużywanego na świecie. Korę zdejmuje się ręcznie co 9 lat, nie ścinając drzewa; dąb korkowy żyje do ok. 300 lat i w Portugalii jest prawnie chroniony. Wody brakuje, dlatego w 2002 r. zamknięto zaporę Alqueva na Gwadianie: jej jezioro, ok. 250 km², to największy sztuczny zbiornik w Europie Zachodniej. Wieś Aldeia da Luz poszła pod wodę, a jej 360 mieszkańców przeniesiono do nowej wsi zbudowanej od podstaw. W montado żyją rzadkie ptaki drapieżne, m.in. orzeł iberyjski, a w Alentejo wraca ryś iberyjski.
Kuchnia i zwyczaje
- Kuchnia z chleba i oliwy: migas (smażone okruchy chleba z mięsem), açorda (zupa chlebowa z czosnkiem, kolendrą i jajkiem w koszulce), wieprzowina z czarnych świń karmionych żołędziami (porco preto) i deser sericaia z cynamonem.
- Wino: Alentejo jest jednym z najważniejszych regionów winiarskich Portugalii; w 2014 r. „USA Today” uznało je za najlepszy region winiarski do odwiedzenia.
- Cante alentejano: wolny, polifoniczny śpiew chóru mężczyzn (rzadziej kobiet), w którym solista (ponto) zaczyna, wyższy głos (alto) prowadzi, a chór odpowiada. Dawniej śpiewany przy pracy w polu i w tawernach, od 27 listopada 2014 r. na liście niematerialnego dziedzictwa UNESCO [koncerty grup cante latem do sprawdzenia].
Co widać z siodła
- Biała cyfra namalowana na pniu dębu korkowego to ostatnia cyfra roku zbioru korka; po niej wiadomo, kiedy drzewo można ogołocić znowu.
- Pnie bez kory, ceglastoczerwone przez pierwsze miesiące po zbiorze, a potem ciemniejące.
- Bociany na kominach, słupach i wieżach kościołów.
- Białe wsie na wzgórzach (Monsaraz, Marvão, Évoramonte) widać z daleka; w lipcu po południu nad równiną drga powietrze, więc najlepiej jechać rano.
Źródła: pt.wikipedia.org/wiki/Alentejo, pt.wikipedia.org/wiki/Montado, pt.wikipedia.org/wiki/Barragem_do_Alqueva, pt.wikipedia.org/wiki/Cante_alentejano