Region · Hiszpania
Galicia / Galiza (Galicja)
| Stolica | Santiago de Compostela |
|---|---|
| Powierzchnia | 29 574 km², 4 prowincje: A Coruña, Lugo, Ourense, Pontevedra |
| Ludność | ok. 2,7 mln (2024) |
| Języki | galicyjski i hiszpański, oba urzędowe |
| Wybrzeże | ok. 1500 km, Rías Altas i Rías Baixas |
| Święta | 25 lipca – Dzień Galicji i św. Jakuba; 17 maja – Día das Letras Galegas |
O regionie
Galicja to zielony, deszczowy narożnik Półwyspu Iberyjskiego, wysunięty w Atlantyk na północ od Portugalii. Wybrzeże ma ok. 1500 km, bo morze wdziera się w ląd długimi zatokami, rías, czyli dolinami rzek zalanymi przez ocean: na północy Rías Altas, na zachodzie łagodniejsze Rías Baixas z Vigo i Pontevedrą. W głębi kraju zamiast wielkich miast są tysiące małych osad rozsianych po wzgórzach, granit, mgła, łąki i lasy eukaliptusowe. Po Kastylii, która wita żółtą Mesetą, wjazd do Galicji wygląda jak przejazd do innego kraju, i trochę tak jest.
Historia Galicji jest starsza niż Hiszpania. Mniej więcej od 700 r. p.n.e. do początku naszej ery wzgórza pokrywały castros, okrągłe, obwarowane osady kultury nazywanej celtycką; resztki widać do dziś, np. na górze Santa Trega nad ujściem Miño. Po Rzymianach, od 409 r., przez ok. 170 lat istniało tu królestwo germańskich Swebów, aż w 585 r. podbili je Wizygoci. W IX w. w Santiago zaczęto czcić grób, uznany za grób apostoła Jakuba, i Galicja na stałe stała się celem pielgrzymek z całej Europy. Potem przyszły wieki biedy: w XIX i XX w. wyemigrowało stąd prawie 3 mln ludzi, głównie do Argentyny, Wenezueli i innych krajów Ameryki Łacińskiej. W Argentynie do dziś każdego Hiszpana nazywa się „gallego”. Z Ferrolu pochodził Francisco Franco (ur. 1892).
Galicyjczycy mówią własnym językiem, galego. W średniowieczu z portugalskim tworzył jeden język, galicyjsko-portugalski, w którym pisali trubadurzy, a król Kastylii Alfons X Mądry ułożył w nim „Cantigas de Santa María”. Gdy Portugalia się oddzieliła, oba języki się rozeszły, a galicyjski na wieki (Séculos Escuros) zszedł do domu i wsi. Wrócił w XIX w. dzięki poetom Rexurdimento; 17 maja 1863 r. Rosalía de Castro wydała „Cantares gallegos” i tę datę obchodzi się jako Dzień Literatury Galicyjskiej. Od 1981 r. Galicja jest wspólnotą autonomiczną, a galicyjski językiem urzędowym; ponad 90% mieszkańców potrafi nim mówić (spis z 2001 r.), ale na co dzień używa go dziś mniej niż połowa, a wśród dzieci przeważa hiszpański. Na znakach drogowych zobaczysz więc A Coruña i Ourense zamiast La Coruña i Orense.
Galicja w dużej mierze żyje z morza: z rybołówstwa, owoców morza i hodowli małży na tratwach (bateas) w rías. Dlatego 13 listopada 2002 r. tak mocno uderzyła w nią katastrofa tankowca Prestige, który zatonął u wybrzeży i zalał ropą setki kilometrów wybrzeża; z protestów narodził się ruch „Nunca Máis” („Nigdy więcej”).
Kuchnia i zwyczaje
- Pulpo á feira: gotowana ośmiornica pokrojona nożyczkami, z oliwą, papryką i solą, podawana na drewnianym talerzu; jada się ją na jarmarkach.
- Empanada (pieróg z nadzieniem z tuńczyka, mięsa albo małży), percebes (pąkle zbierane na skałach przy falach) i białe wino Albariño z Rías Baixas.
- Queimada: płonący poncz z wódki orujo, cukru i skórki cytryny, przy którym czyta się zaklęcie przeciw złym duchom.
- 25 lipca Dzień Galicji i św. Jakuba: w Santiago fajerwerki nad katedrą w wigilię święta [program 2028 do sprawdzenia].
Co widać z siodła
- Hórreos: wąskie spichlerze z kamienia albo drewna na kamiennych nóżkach, z krzyżem na dachu. Nóżki z płaską płytą na górze nie przepuszczały gryzoni do kukurydzy.
- Cruceiros: kamienne krzyże na rozstajach i przy kościołach, często z Chrystusem z jednej strony i Matką Boską z drugiej.
- Eukaliptusy: wysokie, jasne pnie i charakterystyczny zapach; sadzi się je dla celulozy, a dla wielu Galicyjczyków to drzewo obce, które wypiera dęby i kasztanowce.
- Pielgrzymi z muszlą przy plecaku na każdej drodze w stronę Santiago, zwłaszcza w lipcu.
Źródła: es.wikipedia.org/wiki/Galicia, es.wikipedia.org/wiki/Idioma_gallego