Region · Hiszpania
Asturias / Asturies (Asturia)
| Stolica | Oviedo; największe miasto Gijón (Xixón) |
|---|---|
| Powierzchnia | ok. 10 604 km², jedna prowincja |
| Ludność | ok. 1,02 mln (2025) |
| Języki | hiszpański urzędowy; asturyjski (bable) i eonaviego chronione, bez statusu urzędowego |
| Święta | 8 września – Dzień Asturii (święto Matki Boskiej z Covadongi) |
| UNESCO | przedromańskie kościoły Oviedo i okolic (1985), asturyjska kultura cydru (2024) |
O regionie
Asturia leży między Morzem Kantabryjskim a grzbietem Gór Kantabryjskich, które odcinają ją od Kastylii. Na wschodzie wznoszą się wapienne Picos de Europa z najwyższym szczytem Torrecerredo (2648 m); w 1918 r. ich asturyjską część wokół Covadongi ogłoszono pierwszym parkiem narodowym Hiszpanii. Między górami a morzem biegnie niższe pasmo Sueve, a dalej strome wybrzeże z klifami, plażami i wsiami rybackimi wciśniętymi w zatoczki. Deszcz i mgły robią resztę: łąki są zielone przez całe lato.
Około 718 albo 722 r. wódz Pelagiusz (Pelayo) pokonał pod Covadongą oddział muzułmański i zapoczątkował Królestwo Asturii; jego grób jest w grocie Santa Cueva w Covadondze. Pierwszym ośrodkiem królestwa było Cangas de Onís, a syn Pelagiusza, Fafila, zginął w 739 r. zaatakowany przez niedźwiedzia. Alfons II (791–842) przeniósł stolicę do Oviedo, a za jego panowania, ok. 830 r., odkryto w Galicji grób uznany za grób apostoła Jakuba; król nazywany jest „pierwszym pielgrzymem”, a z Oviedo prowadzi Camino Primitivo. Z IX w. pochodzą przedromańskie kościoły, takie jak Santa María del Naranco, wpisane w 1985 r. na listę UNESCO. W X w. stolicę przeniesiono do Leónu, ale od 1388 r. następca tronu Kastylii, a potem Hiszpanii, nosi tytuł księcia Asturii.
Od ok. 1830 r. w dolinach Nalón i Caudal wydobywano węgiel i Asturia stała się regionem górników. W październiku 1934 r. wzniecili oni rewolucję, którą stłumiło wojsko, w tym Legia i oddziały marokańskie sprowadzone z Afryki za radą generała Franco; zginęło ok. 1400–2000 osób (szacunki się różnią). W 1962 r. z kopalni Nicolasa w Mieres wyszedł wielki strajk górników. Od 1998 r. państwowa spółka Hunosa zamykała kolejne szyby i dziś górnictwo węgla praktycznie zniknęło. Wcześniej z Asturii, podobnie jak z Galicji, wyjechały do Ameryki tłumy emigrantów, a bogaci powracający (indianos) zostawili po sobie okazałe wille.
Asturyjczycy mają własny język, asturyjski, zwany też bable, z rodziny astur-leońskiej, do której należy też mirandês w Portugalii. Nie jest urzędowy, ale chroni go ustawa z 1998 r., a od 1981 r. działa Akademia Języka Asturyjskiego. W badaniu z 2017 r. ok. 62% mieszkańców deklarowało, że go zna, choć jako pierwszym językiem posługuje się nim znacznie mniej osób. Do 2011 r. 49 z 78 gmin przyjęło asturyjskie nazwy miejscowe, stąd na tablicach Gijón/Xixón. Na zachód od rzeki Navia mówi się eonaviego, bliższym galicyjskiemu. W gminach Valdés (z Luarką) i Tineo żyją vaqueiros de alzada, pasterze, którzy każdej wiosny wędrowali ze stadami na letnie hale (brañas) i wracali jesienią; długo trzymali się osobno i byli dyskryminowani przez sąsiadów.
Kuchnia i zwyczaje
- Fabada: gęsta zupa z dużej białej fasoli faba z dodatkami (compango): chorizo, morcillą, golonką i boczkiem.
- Cabrales: niebieski ser z surowego mleka krowiego, koziego lub owczego, dojrzewający w grotach Picos de Europa w 8–12 °C. Od 1981 r. z chronioną nazwą pochodzenia; w ostatnią niedzielę sierpnia w Arenas de Cabrales odbywa się konkurs i aukcja, na której w 2025 r. jeden ser poszedł za 37 000 €.
- Cydr (sidra): ok. 4–6% alkoholu, nalewany z wysoko uniesionej butelki do szklanki (escanciar), żeby się napowietrzył. Pije się go w barach zwanych chigres; w 2024 r. asturyjska kultura cydru trafiła na listę UNESCO. W drugi weekend lipca Festival de la Sidra Natural w Navie [daty 2028 do sprawdzenia].
- Wesele vaqueiros (boda vaqueira) na hali Aristébano między Valdés a Tineo, w ostatnią niedzielę lipca, organizowane od 1959 r. [termin 2028 do sprawdzenia].
Co widać z siodła
- Hórreos: kwadratowe drewniane spichlerze na czterech słupach (pegollos), z płaskimi kamieniami (muelas), przez które nie przejdą gryzonie. Można je rozebrać i przenieść w inne miejsce; większe, czasem ponad 100 m², to paneras.
- Sady jabłoni (pumaradas) wokół Villaviciosy, głównego zagłębia jabłek cydrowych, i tłocznie (llagares) przy drodze.
- Wille indianos z palmą w ogrodzie: palma była znakiem, że majątek przywieziono z Ameryki. Dużo ich na przykład w Llanes.
- Tablice z asturyjskimi nazwami miejscowości obok hiszpańskich albo zamiast nich.
Źródła: es.wikipedia.org/wiki/Asturias, es.wikipedia.org/wiki/Reino_de_Asturias, es.wikipedia.org/wiki/Alfonso_II_de_Asturias, es.wikipedia.org/wiki/Covadonga, es.wikipedia.org/wiki/Parque_nacional_de_los_..., es.wikipedia.org/wiki/Idioma_asturiano, es.wikipedia.org/wiki/Revolución_de_Asturias_de_1934, www.elsaltodiario.com/laboral/un-ano-sin-mine..., es.wikipedia.org/wiki/Vaqueiros_de_alzada, es.wikipedia.org/wiki/Hórreo_asturiano, es.wikipedia.org/wiki/Queso_de_Cabrales, es.wikipedia.org/wiki/Sidra_de_Asturias, www.turismoasturias.es/es/gastronomia/sidra, www.turismoasturias.es/es/descubre/fiestas-de..., www.turismoasturias.es/es/agenda-de-asturias/..., asturias.com/casonas-indianas-de-llanes/