Andaluzja to cały południowy pas Hiszpanii, od granicy z Portugalią na Gwadianie po Almerię nad Morzem Śródziemnym. Ma trzy piętra. Na północy ciągnie się niska, lesista Sierra Morena. Środkiem płynie Gwadalkiwir, którego nazwa pochodzi od arabskiego al-wadi al-kabir, „wielka rzeka”. Jego szeroka, żyzna dolina z Kordobą i Sewillą latem zamienia się w patelnię: w sierpniu 2021 r. w Montoro zmierzono 47,4 °C, najwięcej w historii Hiszpanii. Na południu wznoszą się Góry Betyckie, wypiętrzone przez zderzenie płyty afrykańskiej z europejską: Sierra Nevada z Mulhacénem (3478 m) nad Granadą i wapienne grzbiety Serranía de Ronda z białymi wioskami na zboczach. Wybrzeże ma dwie twarze: atlantycką Costa de la Luz z Kadyksem i Tarifą, skąd do Afryki jest zaledwie ok. 14 km, oraz śródziemnomorską, od Málagi po Almerię. Na wschodzie krajobraz wysycha: Tabernas, często nazywana jedyną pustynią Europy, służyła od lat 60. za plener westernów Sergia Leone, a Cabo de Gata to dawne podmorskie wulkany.

Fenicjanie założyli Gadir, dzisiejszy Kadyks; tradycja datuje to na ok. 1100 r. p.n.e., archeologia raczej na IX w. p.n.e. Rzymianie nazwali kraj Betyką, a w Itálice pod Sewillą urodził się cesarz Trajan. W 711 r. przez cieśninę przeprawili się muzułmanie i na prawie osiem wieków powstało al-Andalus, od którego wzięła się nazwa regionu. W 929 r. Abd ar-Rahman III ogłosił się w Kordobie kalifem, a od 936 r. budował pod miastem pałacowe miasto Madinat az-Zahra, zrujnowane już ok. 1010 r. w wojnie domowej. Ferdynand III zdobył Kordobę w 1236 r. i Sewillę w 1248 r. Ostatni muzułmański władca Granady, Boabdil, oddał miasto Królom Katolickim 2 stycznia 1492 r. Od 1503 r. sewilska Casa de Contratación kontrolowała cały handel z Ameryką. W 1717 r. urząd przeniesiono do Kadyksu, bo zamulony Gwadalkiwir przestał wystarczać flotom.

Andaluzyjczycy mówią po hiszpańsku, ale z wyraźnym akcentem: połykają końcowe „s”, a w wielu miejscach nie odróżniają „s” od „z”. Z kultury gitanos i ludowej muzyki Andaluzji wyrosło flamenco, od 16 listopada 2010 r. na liście niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Ojcem andaluzyjskiej tożsamości jest Blas Infante, autor słów hymnu i propagator zielono-białej flagi przyjętej na zgromadzeniu w Rondzie w 1918 r., rozstrzelany przez frankistów pod Sewillą w sierpniu 1936 r. Autonomię region wywalczył w referendum 28 lutego 1980 r. i ten dzień jest jego świętem.

Andaluzja żyje z ziemi i z turystyki. Daje ok. trzech czwartych hiszpańskiej oliwy (76% w sezonie 2017/18). W Almerii pod foliowymi szklarniami uprawia się warzywa na ok. 33 tys. ha, głównie paprykę i pomidory, w dużej części na eksport. Turyści jadą na Costa del Sol wokół Málagi i do Sewilli, Kordoby i Granady.