Aragonia ciągnie się z północy na południe przez trzy różne krainy. Na północy Pireneje z najwyższymi szczytami łańcucha (Aneto, 3404 m) i dolinami Ribagorzy, Sobrarbe i Teny. Pośrodku sucha dolina Ebro z Saragossą i półpustynią Monegros. Na południu, w prowincji Teruel, wyżyny i pasma Gór Iberyjskich na 1000–1500 m, z mroźnymi zimami i gorącymi latami. Trasa dotyka tylko dwóch krańców: lipcowych wyżyn Teruelu i Maestrazgo oraz Pirenejów na powrót. W Aliadze widać, jak zderzenia płyt kontynentalnych 60–20 mln lat temu dwukrotnie pogniotły warstwy wapienia jak obrus; to jeden z najwyraźniejszych na świecie przykładów nałożonych na siebie fałdów, od 2024 r. na liście dziedzictwa geologicznego Międzynarodowej Unii Nauk Geologicznych (IUGS).

Nazwę Aragonia wzięła od pirenejskiej rzeki; po raz pierwszy zapisano ją w 828 r., gdy było to małe hrabstwo pod władzą Franków. Od 1035 r. było królestwem, a Ramiro I przyłączył w 1044 r. Sobrarbe i Ribagorzę. Alfons I Wojownik zdobył 18 grudnia 1118 r. muzułmańską Saragossę, a w 1137 r. małżeństwo jego bratanicy z hrabią Barcelony dało początek Koronie Aragońskiej, która z czasem sięgnęła po Walencję, Baleary, Sycylię i Neapol. Aragończycy byli dumni ze swoich praw, fueros, i z urzędu Justicia, sędziego strzegącego ich nawet przed królem. W 1588 r. kronikarz Jerónimo de Blancas „odnalazł” nawet tekst fueros z Sobrarbe, jakoby starszych od samych królów, a w rzeczywistości napisanych przez niego. Trzy lata później spór o te prawa skończył się tragicznie: Filip II wysłał do Aragonii wojsko, a młody Justicia Juan de Lanuza został 20 grudnia 1591 r. ścięty w Saragossie bez procesu. Królestwo z jego fueros zniósł Filip V 29 czerwca 1707 r. W wojnie domowej, zimą 1937/1938, pod Teruelem toczyła się w mrozie do −18 °C jedna z najkrwawszych bitew, nazywana hiszpańskim Stalingradem.

Jedynym językiem urzędowym jest hiszpański, ale w pirenejskich dolinach przetrwał aragoński, a na wschodnim skraju mówi się po katalońsku. Muzyczny znak regionu to jota: śpiew i taniec w rytmie na trzy, przy gitarach, bandurriach i lutniach, z odmianami od Pirenejów po Bajo Aragón. Tożsamość Teruelu buduje dziś jednak przede wszystkim pustka. Prowincja straciła w ciągu stulecia prawie połowę mieszkańców, ma ich ok. 136 tys., a 218 z 236 gmin liczy mniej niż tysiąc osób. Leży w sercu Serranía Celtibérica, obszaru nazywanego „Laponią Południa”, z niecałymi 8 mieszkańcami na km²; w Montes Universales między Albarracín a Cuenką wypada niecała jedna osoba na km².