Kastylia i León to największa wspólnota Hiszpanii: 94 tys. km² Mesety, wysokiego płaskowyżu w dorzeczu Duero, średnio ok. 800 m n.p.m., na którym mieszka zaledwie 2,4 mln ludzi. Ta trasa dotyka jednak tylko jej północnego skraju. Opis skupia się na Las Merindades, historycznej krainie na północy prowincji Burgos (26 gmin, ok. 22 tys. mieszkańców), i na kanionach Ebro tuż na południe od niej. Tu Meseta się kończy: wapienne płaskowyże, páramos, są porozcinane przez Ebro i jego dopływy, Nelę, Trueba i Jerea, w wąwozy, a woda rozpuszczająca skałę zrobiła naturalny most w Puentedey i kaskady w Orbanei. Od 2008 r. kaniony chroni park przyrodniczy Hoces del Alto Ebro y Rudrón, na którego urwiskach gniazdują orzeł Bonellego, ścierwnik i sokół wędrowny. Pada tu ok. 1000 mm rocznie, więc jest zieleniej niż na Mesecie, a na północy, pod Castro Valnera (1718 m), zaczyna się już krajobraz Kantabrii.

To kolebka Kastylii. Nazwa Castella pojawia się po raz pierwszy w akcie założenia klasztoru w Taranco w dolinie Mena, datowanym na 15 września 800 r.; zachował się tylko w późniejszej kopii, a część historyków uważa go za falsyfikat. W pobliskiej Valpueście spisano kartulariusze z tekstami od 804 r., które Królewska Akademia Hiszpańska uznała w 2010 r. za pierwsze dokumenty ze słowami po kastylijsku, „łacinę zaatakowaną przez żywy język”. Z tych dolin osadnicy szli na południe: w 882 r. hrabia Diego Rodríguez Porcelos założył Burgos, a hrabia Fernán González, wedle tradycji od 932 r., uczynił Kastylię niemal niezależną. W XI w. klasztor w Oñi stał się pierwszym panteonem królów Kastylii, a królestwo istnieje od 1065 r. Z Espinosa de los Monteros od początku XI w. pochodzą monteros, straż królewska, do której przyjmowano tylko urodzonych w tym miasteczku; istnieje do dziś. W Burgos stoi katedra zaczęta 20 lipca 1221 r. (UNESCO od 1984 r.), w której od 1921 r. spoczywają Cyd i jego żona Jimena.

Dzisiejsza wspólnota powstała w 1983 r. z dziewięciu prowincji dawnych królestw Kastylii i Leónu. Jej święto, 23 kwietnia, upamiętnia klęskę komuneros, buntowników przeciw władzy Karola V, pod Villalar w 1521 r.; nazajutrz ścięto ich przywódców: Juana de Padillę, Juana Bravo i Francisca Maldonado. Urzędowy jest hiszpański, a leoński i galicyjski są uznane w statucie.

Las Merindades to dziś wieś, hodowla i turystyka. Od XIV w. była to ziemia rodu Velasco, od 1473 r. dziedzicznych konetabli Kastylii i potem książąt Frías, do których należały zamek we Frías i alkazar w Medina de Pomar. Ok. 7 km od Frías, w zakolu Ebro w gminie Valle de Tobalina, stoi elektrownia jądrowa Santa María de Garoña, podłączona do sieci w 1971 r., najstarsza czynna w Hiszpanii od 2006 r., wyłączona w 2012 r. i dziś rozbierana.