Soria · etap 2 · opcja
Numancia
| Typ | celtyberyjskie, rzymskie |
|---|---|
| Czas | 1,5 h |
| Wstęp | płatny [do sprawdzenia] |
| Oblężenie | 134–133 r. p.n.e. |
| Wał oblężniczy | ok. 9 km, 7 obozów |
| Pomnik narodowy | od 1882 r. |
Tak wielkie było umiłowanie wolności i męstwa w tym barbarzyńskim i małym mieście.
W czasie pokoju było ich bowiem około ośmiu tysięcy,
a ileż i jakich rzeczy dokonali przeciw Rzymianom,
jakie układy zawarli z nimi na równych prawach, choć z nikim innym Rzymianie nie zgodzili się takich zawrzeć,
i jak często wyzywali do bitwy ostatniego wodza, który oblegał ich z sześćdziesięcioma tysiącami.
On jednak okazał się lepszym od nich wodzem: nie szedł wręcz na dzikie bestie,
lecz ujarzmiał ich głodem, złem, z którym nie można walczyć.
Tylko tak dało się wziąć Numantyjczyków i tylko tak zostali wzięci.— Appian, „Wojny iberyjskie” 97 · przekład własny · tekst oryginalny
τοσόσδε ἔρως ἐλευθερίας καὶ ἀνδραγαθίας ἦν ἐν πόλει βαρβάρῳ τε καὶ σμικρᾷ.
ἐς γὰρ ὀκτακισχιλίους ἐπʼ εἰρήνης γενόμενοι
οἷα μὲν καὶ ὅσα Ῥωμαίους ἔδρασαν,
οἵας δὲ συνθήκας αὐτοῖς ἔθεντο ἐπὶ ἴσῃ καὶ ὁμοίᾳ, οὐδέσι ταῦτα συνθέσθαι Ῥωμαίων ὑποστάντων,
οἷον δʼ ὄντα τὸν τελευταῖον στρατηγόν, ἓξ μυριάσιν αὐτοὺς περικαθήμενον, προυκαλέσαντο πολλάκις ἐς μάχην.
ὁ δὲ ἦν ἄρα στρατηγικώτερος αὐτῶν, ἐς χεῖρας οὐκ ἰὼν θηρίοις,
ἀλλὰ τῷ λιμῷ σφᾶς κατεργαζόμενος, ἀμάχῳ κακῷ,
ᾧ δὴ καὶ μόνῳ ληφθῆναί τε δυνατὸν ἦν ἄρα Νομαντίνους, καὶ ἐλήφθησαν μόνῳ.
Najpierw ci, którzy chcieli, odebrali sobie życie, każdy w inny sposób.
Pozostali wyszli trzeciego dnia na wyznaczone miejsce, straszni do oglądania i zupełnie dziwaczni z wyglądu.
Ciała mieli nieumyte, pełne włosów, paznokci i brudu, cuchnęli okropnie,
a odzież, która na nich wisiała, była brudna i cuchnęła nie mniej.
Wrogom wydawali się przez to godni litości, ale budzili strach spojrzeniem:
wciąż bowiem patrzyli na nich z gniewem, bólem, udręką i świadomością, że zjadali się nawzajem.
Scypion wybrał spośród nich pięćdziesięciu do triumfu, resztę sprzedał, a miasto zrównał z ziemią.— Appian, „Wojny iberyjskie” 97–98 · przekład własny · tekst oryginalny
οἱ δὲ πρῶτα μὲν αὑτούς, οἱ βουλόμενοι, διεχρῶντο, ἕτερος ἑτέρως·
οἱ λοιποὶ δʼ ἐξῄεσαν τρίτης ἡμέρας ἐς τὸ δεδομένον χωρίον, δυσόρατοί τε καὶ ἀλλόκοτοι πάμπαν ὀφθῆναι,
οἷς τὰ μὲν σώματα ἦν ἀκάθαρτα καὶ τριχῶν καὶ ὀνύχων καὶ ῥύπου μεστά, ὠδώδεσαν δὲ χαλεπώτατον,
καὶ ἐσθὴς αὐτοῖς ἐπέκειτο πιναρὰ καὶ ἥδε καὶ οὐχ ἧσσον δυσώδης.
ἐφαίνοντο δὲ τοῖς πολεμίοις ἐλεεινοὶ μὲν ἀπὸ τῶνδε, φοβεροὶ δʼ ἀπὸ τῶν βλεμμάτων·
ἔτι γὰρ αὐτοὺς ἐνεώρων ἔκ τε ὀργῆς καὶ λύπης καὶ πόνου καὶ συνειδότος ἀλληλοφαγίας.
ἐπιλεξάμενος δʼ αὐτῶν πεντήκοντα ὁ Σκιπίων ἐς θρίαμβον, τοὺς λοιποὺς ἀπέδοτο, καὶ τὴν πόλιν κατέσκαψε.
Rys historyczny
Na wzgórzu Cerro de la Muela nad ujściem Merdancho do Duero stało celtyberyjskie miasto Arewaków, które przez dwadzieścia lat upokarzało Rzym. Wojna numantyjska zaczęła się w 153 r. p.n.e., gdy Numantyjczycy pomogli sąsiedniej Segedzie przeciw armii Fulwiusza Nobiliora. Kolejni rzymscy wodzowie przegrywali bitwy albo zawierali upokarzające rozejmy, które senat potem zrywał. W końcu Rzym wysłał swojego najlepszego generała, Scypiona Emiliana (185–129 p.n.e.), który w 146 r. p.n.e. zdobył i zburzył Kartaginę. Był też miłośnikiem kultury greckiej: wokół niego skupiało się grono uczonych i pisarzy, m.in. historyk Polibiusz, filozof Panajtios i komediopisarz Terencjusz, a Cyceron uczynił go bohaterem dialogu „O państwie”. Polibiusz towarzyszył mu najpewniej także pod Numancją.
Scypion nie szturmował. W 134 r. p.n.e. otoczył miasto pierścieniem siedmiu obozów połączonych murem i fosą długości ok. 9 km, z wieżami, a nawet zaporą na rzece. Przeciw ok. 2500 obrońcom stało ponad 60 tys. żołnierzy. Po kilkunastu miesiącach głodu, latem 133 r. p.n.e., mieszkańcy, którzy jeszcze żyli, wybrali śmierć zamiast niewoli i podpalili miasto. Tak opowiadają to późniejsi autorzy rzymscy, Florus i Orozjusz; Appian pisze, że część obrońców odebrała sobie życie, a reszta się poddała, a miasto zburzył sam Scypion. Ocalałych sprzedano w niewolę. Od tamtej pory po hiszpańsku numantino znaczy „broniący się do ostatka”. Miguel de Cervantes (1547–1616), autor „Don Kichota”, napisał ok. 1585 r. o oblężeniu dramat „El cerco de Numancia”, który w epoce romantyzmu podziwiali m.in. Goethe i Schopenhauer, a w czasie wojny z Napoleonem Numancja odżyła jako symbol hiszpańskiego oporu.
Najdokładniejszy opis oblężenia zostawił grecki historyk Appian z Aleksandrii (II w. n.e.). Starożytne źródła zachowały też kilka ciekawostek o mieszkańcach: myli się podobno we własnym moczu, a z pszenicy warzyli piwo zwane caelia. Miejsce odnalazł w 1860 r. inżynier Eduardo Saavedra, a niemiecki archeolog Adolf Schulten zmapował rzymskie obozy oblężnicze. Na ruinach powstało potem rzymskie miasteczko, którego ulice widać dziś najlepiej.
Na miejscu
- Spacer po wzgórzu: ulice rzymskiego miasteczka i fundamenty domów.
- Zrekonstruowane domy celtyberyjski i rzymski.
- Obelisk z 1886 r. i widok na pierścień wzgórz, na których stały obozy Scypiona.
- Muzeum Numantyjskie w Sorii ze znaleziskami, w tym ceramiką z malowanymi scenami.
Praktycznie
- Wariant przez Sorię, +1 dzień.
- Rekonstrukcje domów celtyberyjskiego i rzymskiego na stanowisku.
- Ok. 7 km na północ od Sorii, przy wsi Garray.
Źródła: es.wikipedia.org/wiki/Numancia, scaife.perseus.org/reader/urn:cts:greekLit:tl..., en.wikipedia.org/wiki/Scipio_Aemilianus, en.wikipedia.org/wiki/Polybius, es.wikipedia.org/wiki/El_cerco_de_Numancia
41.80939, -2.44445 (wikidata:Q623407)