Irati to drugi co do wielkości las bukowo-jodłowy w Europie, ustępujący tylko Schwarzwaldowi: ok. 17 000 ha zbocza Pirenejów nawarskich, przechodzącego po drugiej stronie grzbietu we Francję. W internetowych zestawieniach porównuje się go z jesiennymi lasami Maine i Nowej Anglii, ale jesień w Irati ma własny kolor: buki robią się miedziane i złote, a ciemne jodły zostają zielone, więc zbocza wyglądają jak tkanina w pasy. Szczyt kolorów przypada zwykle między połową października a początkiem listopada. We wrześniu i październiku o świcie i zmierzchu słychać ryk jeleni na rykowisku.

Las przez wieki był bogactwem, o które się kłócono. W XVI w. drewno z Irati szło na maszty i kadłuby okrętów królów Hiszpanii i Francji: kłody spławiano rzeką, a do sztucznych wezbrań budowano śluzy. Spory o granicę na grzbiecie zaczęły się w tym samym stuleciu. W 1784 r. Karol III założył po stronie Aezkoa, w miejscu średniowiecznej kuźni z 1432 r., Królewską Fabrykę Broni i Amunicji w Orbaizecie. Przez prawie sto lat była obok Trubii najważniejszym zakładem zbrojeniowym północnej Hiszpanii; Francuzi częściowo ją zniszczyli w czasie wojny napoleońskiej, a zamknięto ją w 1884 r. Malownicze ruiny są od 2008 r. zabytkiem chronionym (BIC). W 1922 r. ukończono zaporę Irabia, której jezioro jest dziś środkiem lasu.

Część najstarszych, nietkniętych drzewostanów chroni się jako rezerwaty, a w 2017 r. rezerwat Lizardoia wszedł na listę UNESCO jako część pierwotnych lasów bukowych Europy. W 2015 r. na torfowiskach znaleziono rosiczkę okrągłolistną i wełnianki. Ernest Hemingway łowił tu pstrągi i opisał te lasy w powieści „Słońce też wschodzi” („Fiesta”, 1926). Baskijskie podania osadzają w Irati Basajauna, włochatego pana lasu, który chroni stada przed wilkami.