Piotryseusztrasy i przewodniki motocyklowe

← Miejscówki do zgłębienia

Rumunia, okręg Braszów, gmina Șoarș (Siedmiogród, kraina Fogaraszu)

Seliștat (Seligstadt): saska wieś i kościół warowny

Seliștat (Seligstadt): saska wieś i kościół warowny
Fot. Piotr Goliasz, CC BY 4.0
Typzamek, klasztor, miasto
NazwySeliștat (rum.), Seligstadt (niem.), Boldogváros (węg.); łac. Felix locus – „szczęśliwe miejsce”
Pierwsza wzmianka1206 według kroniki wsi [do sprawdzenia w dokumencie źródłowym]
Kościółśw. Mikołaja, gotycki, ok. 1300–1350, pierwotnie bez wieży
Fortyfikacjakoniec XV w.: trzykondygnacyjna wieża obronna nad prezbiterium z drewnianą galerią, mur, bastion i spichlerz
Ambonabaldachim barokowy z 1652 r.; ołtarz z 1807 r. z obrazem Fritza Schullerusa (1892)
Ratunekod 1997 r. remonty z pomocą wolontariuszy; projekt UE 2014–2020
Dziśośrodek młodzieżowy (Jugendzentrum Seligstadt, stowarzyszenie od 2010 r.) i obozy dla dzieci po niemiecku i rumuńsku

Co mnie zaciekawiło

Nocowałem w saskiej wiosce, w spichlerzu obok remontowanego kościoła warownego. Przyjęło mnie stowarzyszenie Niemców, które w ogrodach kościoła prowadziło obóz kolonijny dla dzieci z Niemiec i Rumunii. Opiekunami byli wolontariusze z Niemiec. Interesuje mnie historia tej wioski, ale też ludzie, którzy prowadzą ten obóz.

Rys historyczny

Seliștat leży na płaskowyżu między dolinami Hârtibaciu i Aluty (Olt), ok. 18 km na północny zachód od Fogaraszu i 26 km na południe od Sighișoary, w gminie Șoarș, do której należą też Bărcuț (Bekokten), Felmer, Rodbav i sam Șoarș. Każda z tych pięciu wsi ma kościół warowny. Niemiecka nazwa Seligstadt i łacińska Felix locus znaczą to samo: „szczęśliwe”, „błogosławione miejsce”. Wieś należała do Stolca Szenkowskiego (Schenker Stuhl z ośrodkiem w Cincu, niem. Großschenk), jednego z „Siedmiu Stolców”, czyli okręgów sądowych, z których wzięła się niemiecka nazwa Siedmiogrodu, Siebenbürgen. Kronika wsi podaje jako pierwszą wzmiankę rok 1206 [do sprawdzenia w dokumencie źródłowym]. Za tym stoi wielka kolonizacja: od połowy XII w. węgierscy królowie, poczynając od Gejzy II, sprowadzali osadników znad Renu i Mozeli, z Flandrii i Luksemburga, żeby zaludnili i strzegli wschodniej granicy królestwa. Nazwano ich Sasami, choć z Saksonii pochodzili nieliczni. W 1224 r. Andrzej II nadał im przywilej, Andreanum, który dał im samorząd, własne sądy i wolność osobistą. Przez następne siedem wieków saskie wsie wyglądały podobnie: zwarta ulica z domami szczytem do drogi, a na środku, na wzgórzu, kościół, zarazem świątynia, twierdza i spiżarnia gminy.

Kościół św. Mikołaja zbudowano ok. 1300–1350 jako gotycką salę z wielobocznym prezbiterium, bez wieży. W XV w. przez Siedmiogród zaczęły przechodzić tureckie najazdy, a saskie wsie nie miały zamków ani rycerstwa, więc same zamieniały kościoły w fortece. Pod koniec XV w. nad prezbiterium wyrosła trzykondygnacyjna wieża obronna, zwieńczona drewnianą galerią obronną (Wehrgang) i czterospadowym dachem. To ją masz na zdjęciu z zegarem: drewniane deskowanie pod dachem to właśnie ta galeria. Ściany wzmocniono przyporami połączonymi łukami, a między przyporami a murem zostawiono szczeliny, przez które na napastników lało się wrzącą smołę albo wodę. Nawa dostała piętro obronne z otworami strzelniczymi (te małe okienka pod okapem), a zachodni portal kratę opuszczaną. Wokół stanął mur, trzykondygnacyjny bastion od północy i spichlerz w narożniku północno-wschodnim. To właśnie budowla taka jak ta, w której nocowałeś. Ze szczelinami strzelniczymi i grubymi ścianami była ostatnim schronieniem: w czasie oblężenia każda rodzina miała w niej swoją komorę na zboże, słoninę i dobytek, a w czasie pokoju trzymano tu zapasy całej wsi. W 1848 r. gotyckie sklepienie gwiaździste zastąpiono ceglanym. Ambona z baldachimem pochodzi z 1652 r., a ołtarz z 1807 r. ma obraz Fritza Schullerusa, malarza saskiego, z 1892 r.

Najbardziej dramatyczna część historii Seligstadt rozegrała się w XX w. W międzywojniu w Rumunii żyło ok. 750 tys. Niemców, z czego około jednej trzeciej stanowili Sasi siedmiogrodzcy [liczby do sprawdzenia]. W styczniu 1945 r. Sowieci wywieźli do pracy przymusowej w ZSRR dziesiątki tysięcy rumuńskich Niemców, kobiety i mężczyzn w wieku produkcyjnym, a reforma rolna odebrała Sasom ziemię. W latach 70. i 80. Republika Federalna Niemiec wykupywała swoich rodaków od reżimu Ceaușescu, płacąc za każdego wyjeżdżającego. Kiedy w grudniu 1989 r. reżim upadł, otworzyły się granice i w ciągu kilku lat do Niemiec wyjechała zdecydowana większość Sasów, często całe wsie naraz. W Seligstadt, jak w setkach innych wsi, kościół, plebania i szkoła zostały puste. Dziś w całej gminie Șoarș Niemcy to ok. 1,5% mieszkańców (2021), a wieś zamieszkują głównie Rumuni. Rumuńscy sąsiedzi byli tu zresztą od dawna: w 1733 r. we wsi, nazywanej po rumuńsku Jălișteat, mieszkało kilkanaście rodzin rumuńskich. Stary cmentarz na zboczu z niemieckimi nagrobkami to cicha pamiątka po tych, których już tu nie ma.

Kto ratuje kościół i prowadzi obozy. Ratunek przyszedł od Kościoła ewangelickiego w Fogaraszu (Evangelische Kirche A.B., luterański Kościół Sasów). W 1997 r. tamtejszy proboszcz, ks. dr Johannes Klein, rozpoczął prace: nowy dach, rynny, remont organów. Plebanię i szkołę wyremontowali wolontariusze i zamienili je w ośrodek młodzieżowy. W 2010 r. pracownicy Kościoła i członkowie młodzieżowego ruchu z Fogaraszu założyli stowarzyszenie Jugendzentrum Seligstadt. Od 2012 r. w sąsiednim Bekokten (Bărcuț) działa Kinderuni, „Uniwersytet Dziecięcy”, z muzeum dla dzieci. Latem oba miejsca prowadzą tygodniowe obozy po niemiecku i po rumuńsku: cyrk, teatr w lesie, elektronikę, „Miasteczko Dzieci” (Kinderspielstadt), tydzień śpiewu. Według zapowiedzi turystycznych co roku przyjeżdżają na nie setki dzieci i młodzieży. W latach 2014–2020 kościół odnowiono z funduszy UE. We wrześniu 2026 r. Johannes Klein dostał od saskiej społeczności Medal Honterusa, m.in. za pracę z młodzieżą. Ośrodek gości też grupy z zewnątrz, które prowadzą tu własne obozy. Na przykład w 2015 r. obóz językowy w Seligstadt dla młodzieży z Serbii, Chorwacji, Rumunii i Węgier prowadzili studenci Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Ludwigsburgu [nazwa stowarzyszenia, które spotkałeś – do ustalenia]. Saskie kościoły warowne, prawie wszystkie bez parafian, przeżywają dzięki takim ludziom drugie życie jako schroniska, sale koncertowe i obozy. W pobliskim Holzmengen (Hosman) działa podobny europejski ośrodek spotkań młodzieży.

Następnym razem

Region: Transilvania și Crișana (Siedmiogród i Kriszana)

Źródła: de.wikipedia.org/wiki/Kirchenburg_Seligstadt, kirchenburgen.org/en/?p=2948, seligstadt.ro/die-geschichte-von-seligstadt/, seligstadt.ro/ueber-uns/, seligstadt.ro/programme-freizeiten/, www.kinderuni.ro/freizeiten/, adz.news/artikel/artikel/laudatio-fuer-johannes-klein, adz.news/artikel/artikel/kirchenburgen-40-kul..., en.wikipedia.org/wiki/%C8%98oar%C8%99, www.evang.ro/fileadmin/EU_Projekt_2016/Selistat.pdf, discover.turistintransilvania.com/en/selistat-8301, www.gerhardsombor.org/de/akt-236-Letnji-kamp-...

45.98000, 24.84000 (przyblizone)

Pokaż na mapie OpenStreetMap · Plik miejscówki w repozytorium