Typ	miasteczko, romanskie, zamek
Czas	1–2 h
Wstęp	kościoły i spacer bez opłat; muzeum etnograficzne płatne [do sprawdzenia]
Literatura	Galte z powieści „Canne al vento” (1913) Grazii Deleddy
Noblistka	Grazia Deledda (1871–1936), Nagroda Nobla w dziedzinie literatury 1926
Biskupstwo	siedziba diecezji od XII w.; później przeniesiona do Nuoro
Zamek	ruiny zamku Pontes na zboczu Monte Tuttavista

Duchy dawnych baronów schodziły z ruin zamku nad miasteczkiem Galte,
tam w górze, na widnokręgu po lewej ręce Efixa, i przemierzały brzegi rzeki,
polując na dziki i lisy.

— Grazia Deledda, „Canne al vento” rozdz. I · przekład własny · tekst oryginalny

I fantasmi degli antichi Baroni scendevano dalle rovine del castello
sopra il paese di Galte, su, all'orizzonte a sinistra di Efix,
e percorrevano le sponde del fiume alla caccia dei cinghiali e delle volpi.

…i oto zielono-biały stożek góry Galte, poprzecinany cieniami
i smugami słońca, a u jego stóp miasteczko, które wydaje się
złożone z samych ruin dawnego rzymskiego miasta.

— Grazia Deledda, „Canne al vento” rozdz. II · przekład własny · tekst oryginalny

…ed ecco il cono verde e bianco del monte di Galte solcato da ombre
e da striscie di sole, e ai suoi piedi il paese che pare composto
dei soli ruderi dell'antica città romana.

Na miejscu

• Kościół San Pietro, dawna katedra, z freskami we wnętrzu [godziny otwarcia do sprawdzenia].
• Spacer po starych uliczkach szlakiem miejsc z „Canne al vento”.
• Widok na ruiny zamku Pontes i dolinę Cedrino.

Rys historyczny

Galtellì to mała wieś u stóp wapiennej góry Tuttavista, kilka kilometrów w górę doliny Cedrino od Orosei. W średniowieczu była ważniejsza niż dziś: od XII w. miała biskupa, a jej romański kościół San Pietro był katedrą diecezji obejmującej całą Baronię. Gdy dolina wyludniała się od malarii i najazdów, biskupstwo przeniesiono w końcu do Nuoro, a Galtellì zostało cichą wsią z wielkim kościołem. We wnętrzu San Pietro zachowały się średniowieczne freski ze scenami ze Starego i Nowego Testamentu [datowanie do sprawdzenia]. Na zboczu nad wsią stoją ruiny zamku Pontes, siedziby feudalnych panów doliny.

Sławę Galtellì zawdzięcza Grazii Deleddzie z pobliskiego Nuoro, pierwszej i jak dotąd jedynej Włoszce z literacką Nagrodą Nobla (1926). W powieści „Canne al vento” (Trzciny na wietrze, 1913) opisała tę wieś pod nazwą Galte: zubożałe szlacheckie siostry Pintor w rozpadającym się domu, ich wierny sługa Efix, który pilnuje małego pola nad rzeką, i siostrzeniec z kontynentu, którego przyjazd burzy kruchy spokój. Tytułowe trzciny to ludzie łamani przez los jak trzciny przez wiatr. Deledda pisała po włosku, ale jej książki są pełne sardyńskich zwyczajów, przesądów i krajobrazu Baronii.

Wieś pielęgnuje tę pamięć: jest szlak literacki z tablicami cytatów w miejscach z powieści, a w dawnym domu rodziny Marras działa muzeum etnograficzne z dawnymi sprzętami i wnętrzami sardyńskiego domu [do sprawdzenia]. Wieczorem, gdy góra Tuttavista różowieje w słońcu, łatwo zobaczyć Galte oczami Efixa.

Źródła: it.wikipedia.org/wiki/Galtell%C3%AC, it.wikipedia.org/wiki/Canne_al_vento, en.wikipedia.org/wiki/Grazia_Deledda, www.nobelprize.org/prizes/literature/1926/summary/

40.38513, 9.61192 (wikidata:Q294814)