Quilotoa to wulkan w zachodnim paśmie ekwadorskich Andów, a dziś przede wszystkim jezioro: zielonkawa woda w kalderze o średnicy ok. 3 km, ok. 250 m głębokości, z taflą na ok. 3500 m i krawędzią wznoszącą się do ok. 3915 m. Kolor wody biorą rozpuszczone minerały, a na dnie wciąż działają fumarole; na wschodnim zboczu biją gorące źródła.

Kaldera powstała ok. 1280 r., po 14 tys. lat uśpienia, w potężnej erupcji o sile 6 w skali VEI. Wybuch miał siedem faz; spływy piroklastyczne i lahary dotarły aż do Pacyfiku, a popiół rozniósł się po północnych Andach. Fakt, że jedna z faz była freatomagmowa, czyli z udziałem wody, sugeruje, że jezioro w kraterze istniało już wcześniej.

Wokół leżą wioski rdzennych mieszkańców wyżyny. Z pobliskiej wsi Tigua wywodzi się malarstwo, które rozsławiło region: na początku lat 70. XX w. Julio Toaquiza, zachęcony przez marszanda z Quito, zaczął malować sceny z życia wsi, święta i legendy na owczych skórach napiętych na drewnianej ramie, pędzlem z kurzych piór. Nauczył tego dzieci i sąsiadów, a obrazy z Tigua pokazywano potem m.in. w siedzibie OPA w Waszyngtonie i w UNESCO w Paryżu.

Laguna jest też sercem pętli Quilotoa: ok. 200 km dróg z Latacungi przez Zumbahua do laguny, dalej nad przepaściami do Chugchilán i Sigchos i z powrotem na Panamericanę. Relacje motocyklistów różnią się co do tego, ile jest tu asfaltu, a ile szutru: część odcinków wyasfaltowano, inne zostały gruntowe [stan nawierzchni do sprawdzenia przed wyjazdem]. To właśnie takie drogi, przez pola na stromych zboczach, wioski i kaniony, są powodem, żeby tę część Ekwadoru przejechać motocyklem, a nie autobusem.