Transchaco: z Asunción przez Chaco do Villamontes (PY09, D092, F11)

Epicka droga motocyklowa · Paragwaj, Boliwia

Drogi	PY09, D092, F11
Długość	ok. 910 km: ok. 470 km Asunción – Filadelfia, ok. 90 km do Mariscal Estigarribia, ok. 120 km do La Patria, ok. 110 km do granicy w Infante Rivarola i ok. 125 km do Villamontes (OSRM, szacunkowo)
Charakter	droga wyprawowa
Sezon	najlepiej w porze suchej i chłodniejszej, zwykle V–IX (w dzień ok. 26–27 °C, noce chłodne, zdarzają się przymrozki); XI–II to upał (średnie maksima ok. 36 °C, rekordy ponad 46 °C) i ulewy, po których boczne drogi gruntowe stają się nieprzejezdne
Długość PY09	780 km od José Falcón (granica z Argentyną) do Fortín Sargento Rodríguez (granica z Boliwią); dawniej zaczynała się w Asunción
Oficjalna nazwa	Ruta Nacional PY09 „Dr. Carlos Antonio López”
Budowa	od 1956 r.; odcinek Asunción – Filadelfia połączony 1961-10-04, otwarty 1961-10-05 („Día del Camino”); asfalt od końca lat 70.
Wojna o Chaco	Paragwaj – Boliwia, 1932–1935; rozejm 1935-06-12, traktat pokojowy w Buenos Aires 1938-07-21
Menonici	Menno (1927, z Kanady), Fernheim z Filadelfią (1930, z ZSRR), Neuland (1947)
Upał	Mariscal Estigarribia: średnie maksimum w styczniu 36,1 °C, rekord 46,4 °C; Villamontes: rekord Boliwii 46,7 °C
Transchaco Rally	od 1971 r., uznawany za jeden z najcięższych rajdów świata

O drodze

Transchaco to droga przez Chaco Boreal, płaską równinę buszu, sawann i bagien, która zajmuje ok. 60% powierzchni Paragwaju, a mieszka na niej kilka procent jego ludności [proporcje do sprawdzenia]. Nie ma na niej przełęczy ani zakrętów: jedzie się nią dla pustki, upału, setek kilometrów prostej i tego, co leży przy drodze. Podróżnicy motocyklowi i samochodowi od dziesięcioleci opisują ją jako cel sam w sobie, przez lata nazywaną „najgorszą drogą Ameryki Południowej”, a od 1971 r. jej okolice są trasą Transchaco Rally, jednego z najcięższych rajdów świata, wymyślonego przez Amerykanina Philipa Bella na wzór Rally Safari. Dziś PY09 ma 780 km od granicy z Argentyną w José Falcón do granicy z Boliwią; ten opis prowadzi z Asunción przez Filadelfię i Mariscal Estigarribia na przejście Infante Rivarola – Cañada Oruro i dalej boliwijską F11 do Villamontes, łącznie ok. 910 km.

Za Asunción droga przekracza rzekę Paragwaj mostem Remanso i mija Villa Hayes. Miasteczko nosi imię prezydenta USA Rutherforda B. Hayesa: po wojnie paragwajskiej Argentyna i Paragwaj poddały spór o Chaco jego arbitrażowi, a jego orzeczenie z listopada 1878 r. przyznało Paragwajowi ziemię między rzekami Pilcomayo i Verde. Pierwsza część drogi prowadzi przez Bajo Chaco, wilgotne Chaco: zalewowe sawanny z palmami karanda'y, rozlewiska z ptactwem wodnym i rancza bydła. Od Pozo Colorado krajobraz robi się coraz suchszy, aż w środkowym Chaco droga wchodzi w gęsty, kolczasty busz z quebracho, palo santo i wielkimi kaktusami, a dalej na północny zachód w Chaco suche, jedno z najgorętszych miejsc kontynentu. Żyją tu jaguary, mrówkojady, pancerniki i taguá, pekari z Chaco, opisane w 1930 r. z kopalnych kości i odnalezione żywe dopiero w 1971 r. Busz znika w szybkim tempie pod pastwiskami: według badań satelitarnych suche lasy Chaco straciły w latach 2000–2019 ok. 20% powierzchni, najwięcej właśnie w Paragwaju.

Środkowe Chaco to kraina menonitów. W 1927 r. przybyło tu z Kanady ok. 1,7 tys. członków wspólnoty, którzy nie chcieli posyłać dzieci do anglojęzycznych szkół, i założyło kolonię Menno z Loma Platą; w 1930 r. menonici uciekający przed kolektywizacją w ZSRR założyli przez Niemcy kolonię Fernheim („daleki dom”), a 17 sierpnia 1931 r. jej stolicę Filadelfię; po II wojnie światowej powstał Neuland. Pierwszy spychacz dotarł tu w 1952 r. i to on wyrównał drogi między koloniami, a 28 lutego 1955 r. prezydent podpisał dekret o komisji, która miała zbudować drogę Villa Hayes – Filadelfia. Prace prowadzili ministerstwo robót publicznych i misja USA, przy pomocy ranczerów z Chaco; od strony Asunción zaczęto w 1956 r., od Villa Hayes w 1957 r., a odcinki połączono 4 października 1961 r. Dzień otwarcia, 5 października, obchodzi się jako „Día del Camino”. Dziś Filadelfia (ok. 20 tys. mieszkańców) i Loma Plata to miasteczka spółdzielni menonickich, z mleczarniami i rzeźniami, a menonici mają duży udział w paragwajskiej produkcji mleka i rolnictwie.

Od Filadelfii droga prowadzi przez dawne pole bitwy. Wojna o Chaco między Paragwajem a Boliwią (1932–1935), zwana „wojną pragnienia”, była najkrwawszą wojną międzypaństwową w Ameryce Południowej XX w.: zginęło według różnych szacunków od ok. 90 tys. do ponad 100 tys. ludzi, wielu nie od kul, lecz od braku wody i chorób. We wrześniu 1932 r. ok. 5 tys. Paragwajczyków przez 22 dni oblegało w Fortín Boquerón, ok. 50 km na południe od Filadelfii, koło Neuland, ok. 620 Boliwijczyków, którzy poddali się 29 września; dziś jest tam muzeum z okopami i cmentarzem. Wojskami Paragwaju przez całą wojnę dowodził José Félix Estigarribia, później prezydent Paragwaju, zmarły w katastrofie lotniczej w 1940 r., od którego nazwiska wzięło nazwę miasteczko Mariscal Estigarribia. W lutym 1935 r. paragwajski atak zatrzymał się pod Villamontes, gdzie dziś kończy się ten opis; rozejm podpisano 12 czerwca 1935 r., a traktat pokojowy w Buenos Aires 21 lipca 1938 r. Paragwaj zachował większość spornego Chaco. Według BBC i innych źródeł część dawnej drogi do Yungas pod La Paz, dziś zwanej „Drogą Śmierci”, zbudowali paragwajscy jeńcy z tej wojny [do sprawdzenia w źródle historycznym].

Transchaco w Mariscal Estigarribia, ostatnim miasteczku przed pustym odcinkiem do granicy z Boliwią. Fot. Cmasi, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Filadelfia: park z wozem z czasów pierwszych osadników menonickich i drzewem o grubym, beczkowatym pniu. Fot. Josep M. Gracia, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Fortín Boquerón: odtworzona komendantura w miejscu pierwszej wielkiej bitwy wojny o Chaco (1932). Fot. Cmasi, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Na drodze

Asunción – Pozo Colorado – Filadelfia (ok. 470 km): asfalt, prawie bez zakrętów. Na dużej części PY09 powstaje druga, równoległa jezdnia ok. 12 m od starej (plan obejmuje ok. 447 km od José Falcón do Villa Choferes del Chaco); dawne odcinki starego asfaltu bywały w złym stanie i łatane, a w 2016 r. ok. 100 km między Pozo Colorado a Teniente Irala Fernández opisywano jako katastrofalne [stan po przebudowie do sprawdzenia przed wyjazdem]. Dużo ciężarówek, także z Boliwii, jadących szybko po prostej.
Filadelfia – Mariscal Estigarribia (ok. 90 km): odcinek przebudowany w ostatnich latach (lot 7, km ok. 450–525); MOPC zapowiadał w 2026 r. nowy punkt poboru opłat na km ok. 477.
Mariscal Estigarribia – La Patria – Infante Rivarola (ok. 230 km): najbardziej pusty odcinek: posterunki wojskowe, estancje i busz po horyzont. Asfalt położony za rządów Nicanora Duarte Frutosa (2003–2008) szybko się rozpadł i był przebudowywany od 2016 r.; według Wikivoyage w październiku 2025 r. cała droga z Asunción do granicy w Infante Rivarola była wyasfaltowana [stan do sprawdzenia przed wyjazdem]. Starsze relacje (2008–2012) opisują tu piach, dziury i kamienie.
Infante Rivarola – Villamontes (F11, ok. 125 km): po stronie boliwijskiej, przez Ibibobo; w relacji z 2023 r. przynajmniej część drogi była asfaltowa, a ok. 10 km za granicą stał posterunek policji spisujący paszport i dane pojazdu [do sprawdzenia przed wyjazdem].
Upał i wiatr: latem w południe asfalt nagrzewa się do granic, a na prostych wieje gorący wiatr. Jechać wcześnie rano, robić postoje w cieniu i pić więcej, niż się chce.
Zwierzęta i noc: bydło i dzikie zwierzęta na jezdni, a po zmroku praktycznie brak oświetlenia; nie planować jazdy nocą.

Praktycznie

Tankowanie: na PY09 do Mariscal Estigarribia stacje co ok. 50–120 km (najdłuższa przerwa między Benjamín Aceval a Pa'i Puku; m.in. Pozo Colorado, Teniente Irala Fernández, okolice Filadelfii i Loma Platy) i kilka w Mariscal Estigarribia; dalej stacja w La Patria (ok. 120 km), potem według OSM stacja Petrochaco tuż za granicą po stronie boliwijskiej i stacje w Villamontes (stan OSM 2026-10). Najdłuższy odcinek, La Patria – Villamontes, to ok. 240 km; jeśli stacja przy granicy nie działa, trzeba mieć zasięg co najmniej na tyle plus zapas na upał i objazdy [do sprawdzenia przed wyjazdem].
Granica: jedyne przejście drogowe z odprawą celną między Paragwajem a Boliwią to Infante Rivarola – Cañada Oruro (stan 2016–2024). W 2016 r. otwarto wspólne centrum graniczne po stronie paragwajskiej, a 1 kwietnia 2023 r. Boliwia oddała po swojej stronie budynek wielofunkcyjny dla służb obu krajów. W relacji z 2023 r. migracja obu państw działała w jednym budynku, boliwijska Aduana ok. 250 m dalej, a strona boliwijska robiła przerwę obiadową. Od października 2024 r. testowano pracę przejścia 24/7 przez 4 miesiące (stan na 2024-10, źródło: Aduana News). Godziny otwarcia, miejsce paragwajskiej pieczątki wyjazdowej (dawniej podróżni załatwiali ją w Mariscal Estigarribia) i odprawa czasowego wwozu motocykla do Boliwii [do sprawdzenia przed wyjazdem].
Opłaty: na PY09 działają punkty poboru opłat, m.in. Remansito koło Villa Hayes i Pozo Colorado, a w 2026 r. zapowiedziano nowy w okolicy km 477 (źródło: Última Hora, stan na 2026-07) [stawki i zwolnienia dla motocykli do sprawdzenia].
Postoje i noclegi: Pozo Colorado (stacje), Filadelfia i Loma Plata (hotele, muzea kolonii, park z wozem osadników), Fortín Boquerón (muzeum wojny, ok. 50 km na południe od Filadelfii, dojazd boczną drogą [nawierzchnia do sprawdzenia]), Mariscal Estigarribia. Za La Patria noclegów praktycznie nie ma aż do Villamontes [do sprawdzenia].
Pora deszczowa: asfalt jest przejezdny, ale drogi gruntowe do fortów, parków narodowych (Defensores del Chaco, Médanos del Chaco, Teniente Agripino Enciso) i estancji po deszczu zamieniają się w błoto; w dawnych relacjach podróżni czekali po kilka dni przy posterunkach.
Zasięg i bezpieczeństwo: między miasteczkami zasięg telefonu jest słaby albo go nie ma; na pusty odcinek warto wziąć wodę na cały dzień i powiedzieć komuś w Filadelfii lub Mariscal Estigarribia, kiedy się wyjeżdża [komunikaty MSZ do sprawdzenia przed wyjazdem].

Źródła (31)