Epicka droga motocyklowa · Boliwia
Camino de la Muerte: stara droga z La Cumbre do Coroico w Yungas (F3 i droga bez numeru)
.jpg){kind=link}
| Drogi | F3, stara droga do Nor Yungas bez numeru (Chuspipata – Yolosa) |
|---|---|
| Długość | ok. 69 km: ok. 34 km asfaltem RN3 z La Cumbre do Chuspipaty, ok. 28 km starej drogi szutrowej do Yolosy i ok. 7 km podjazdu do Coroico (OSRM, szacunkowo; źródła podają 61–64 km dla samego zjazdu La Cumbre – Yolosa) |
| Przełęcze | La Cumbre (4650 m) |
| Charakter | przełęcz, półka skalna, szuter |
| Sezon | pora sucha, zwykle V–X; ok. XI–III mokro, mgła, mocniejsze wodospady na jezdni i osuwiska. Na La Cumbre (4650 m) zimno o każdej porze roku, w dole w Yolosie ciepło i wilgotno [do sprawdzenia] |
| Najwyżej | przełęcz La Cumbre, ok. 4650 m (OSM) |
| Przewyższenie | ok. 3500 m w dół: z ok. 4650 m do niecałych 1200 m w Yolosie |
| Budowa | lata 30. XX w., według przekazów w dużej części rękami paraguajskich jeńców z wojny o Chaco (1932–1935) |
| Sława | w 1995 r. Międzyamerykański Bank Rozwoju (BID) nazwał ją najniebezpieczniejszą drogą świata |
| Objazd | nowa asfaltowa RN3 przez Cotapata z tunelem San Rafael, oddana pod koniec 2006 r.; stara droga od tego czasu prawie bez ruchu ciężarowego |
| Ruch | na starej drodze jeździ się lewą stroną (OSM: driving_side=left), ograniczenie 30 km/h |
| Rowerzyści | ok. 25 tys. turystów rocznie zjeżdża tu rowerami z biurami z La Paz |
O drodze
Z El Alto droga do Yungas wspina się na La Cumbre, przełęcz na ok. 4650 m w Cordillera Real, wśród jeziorek polodowcowych i nagich grani. Za przełęczą zaczyna się jeden z najdłuższych zjazdów w Andach: w niecałe 70 km droga traci ok. 3500 m wysokości i przechodzi z nagiej puny przez mgliste lasy na stromych zboczach aż do tropikalnej doliny rzeki Coroico. Yungas to od dawna zaplecze La Paz: stąd jadą do miasta owoce, cytrusy, drewno i liście koki, a okolice Coroico są jednym z tradycyjnych regionów jej uprawy. Spod Unduavi odbija na południowy wschód Ruta 25 do Sud Yungas, opisana jako Yungas Sur.
Starą drogę wykuto w zboczach w latach 30. XX w. Według przekazów pracowali przy niej w dużej części paraguajscy jeńcy z wojny o Chaco (1932–1935), toczonej wzdłuż dzisiejszej Transchaco; część z nich po wojnie została w dolinach. Droga miała zwykle jeden pas, przepaście do kilkuset metrów i żadnych barierek, a jeździły nią ciężarówki i autobusy do Coroico i dalej do Caranavi i Beni. W lipcu 1983 r. autobus spadł tu do wąwozu i zginęło ponad 100 osób. W 1995 r. Międzyamerykański Bank Rozwoju (BID) nazwał ją najniebezpieczniejszą drogą świata; podawano wtedy średnio ok. 200 wypadków i kilkadziesiąt do stu ofiar rocznie (liczby różnią się w źródłach). Ten sam bank kredytem z 1992 r. sfinansował nowy odcinek Cotapata – Santa Bárbara z tunelem San Rafael. Budowa ciągnęła się latami, m.in. przez osuwiska, a dwupasmowy asfalt z barierkami i odwodnieniem otwarto pod koniec 2006 r. (niektóre źródła podają 2007 albo 2009 r.).
Od tego czasu prawie cały ruch idzie nową RN3, a stara droga od Chuspipaty do Yolosy, ok. 28 km szutru, należy do rowerzystów: biura z La Paz zwożą tu grupy, które zjeżdżają z La Cumbre do Yolosy w towarzystwie busów. Rocznie to ok. 25 tys. osób, a wypadki zdarzają się nadal, także śmiertelne. Najbardziej znany odcinek to półka w górnej części starej drogi, gdzie jezdnia wcina się w prawie pionową ścianę porośniętą paprociami, a z góry spadają na nią strugi wodospadów.
Na dole, za mostem w Yolosie, kręta droga wspina się do Coroico (ok. 1500–1750 m, źródła podają różnie), miasteczka na grzbiecie pod górą Uchumachi, z widokiem na doliny i ośnieżone szczyty Cordillera Real. Według miejscowej opowieści pierwsi mieszkańcy przenieśli się tu na początku XVIII w. ze starego Coroico w dolinie; główne święto to odpust Matki Boskiej 20 października. W okolicznych wsiach, m.in. w Tocaña, mieszkają Afroboliwijczycy, potomkowie niewolników sprowadzonych w czasach kolonii do kopalń Potosí, a potem do plantacji koki w Yungas. Ich tradycją jest saya, muzyka bębnów i śpiewu, a w niedalekiej Mururacie mieszka ich ceremonialny król Julio Pinedo, koronowany przez społeczność w 1992 r., a przez władze departamentu La Paz w 2007 r.
.png){kind=link}
.jpg){kind=link}
Na drodze
- La Cumbre – Chuspipata (RN3, ok. 34 km): dobry asfalt, zakręty i zakosy w dół doliny, ruch ciężarówek i busów do Yungas. Na przełęczy rano bywa lód i mgła; najzimniej jest pierwsze pół godziny jazdy.
- Chuspipata – Yolosa (stara droga, ok. 28 km): ubity szuter z kamieniami i błotem, zwykle na szerokość jednego auta, w OSM z ograniczeniem do 30 km/h. Przepaście bez barierek, nawisy skalne, strumienie i wodospady spadające wprost na jezdnię; w porze deszczowej rozmiękłe pobocza i osuwiska. Kilka miejsc mijania, przy których trzeba się zatrzymać i poczekać.
- Lewa strona: na starej drodze, inaczej niż w reszcie Boliwii, jeździ się lewą stroną. Zjeżdżający trzyma się więc krawędzi przepaści, a kierowca po lewej stronie pojazdu lepiej widzi koło nad brzegiem.
- Rowerzyści i busy: rano i w południe zjeżdżają grupy rowerowe z busami wsparcia. Motocykliści, którzy tu jechali, radzą wjeżdżać na starą drogę po południu (ok. 15:00), gdy grupy są już na dole [do sprawdzenia na miejscu]. Z rzadka trafia się też auto miejscowych.
- Mgła i wilgoć: chmury wchodzą w dolinę zwykle w ciągu dnia; widoczność potrafi spaść do kilkunastu metrów, a mokry szuter i omszałe kamienie są śliskie.
- Kierunek: najlepiej w dół, od La Cumbre do Yolosy, jak rowerzyści i zgodnie z regułą lewej strony. Powrót do La Paz wygodniej nową RN3 przez Cotapata.
Praktycznie
- Tankowanie: stacje w La Paz i El Alto, w Coroico stacja Uchumachi (OSM, stan na 2026-10). Na samej trasie między La Cumbre a Yolosą stacji nie ma, ale dystans jest krótki.
- Opłaty: przy starej drodze stoi posterunek, na którym pobiera się opłatę za przejazd. Organizatorzy wycieczek rowerowych podają 50 Bs od osoby, motocykliści piszą o „kilku dolarach” przy szlabanie na końcu zjazdu i ostrzegają przed sprzedawcami nieoficjalnych biletów (stan na 2026-10, źródła: oferty wycieczek, madornomad.com). Kto pobiera opłatę i ile kosztuje przejazd motocyklem [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Postoje: La Cumbre (jeziorka), punkt widokowy Sacramento nad półką, Yolosa (bary dla rowerzystów), plac w Coroico.
- Zamknięcia: w porze deszczowej osuwiska potrafią zamknąć starą drogę na kilka godzin albo dni; nowa RN3 też bywa zamykana. Stan dróg i blokad (bloqueos) podaje mapa przejezdności ABC (Administradora Boliviana de Carreteras, transitabilidad.abc.gob.bo); w 2025 i 2026 r. blokady protestujących zamykały wiele tras w kraju (stan na 2026-06, źródło: eju.tv) [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Paliwo w Boliwii: cena benzyny dla Boliwijczyków to 6,96 Bs/l (od podwyżki z końca 2025 r.), a dla pojazdów na obcych tablicach agencja ANH ustaliła w styczniu 2026 r. 8,68 Bs/l benzyny i 9,80 Bs/l oleju napędowego; w czerwcu 2026 r. blokady dróg znów utrudniały dostawy paliwa (stan na 2026-06, źródła: La Patria, El Deber) [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Wysokość: La Cumbre (4650 m) leży wyżej niż El Alto. Przed zjazdem warto spędzić kilka dni w La Paz na aklimatyzację; silnik na przełęczy wyraźnie traci moc.
- Motocykl z zagranicy: przed wjazdem trzeba uzyskać zezwolenie na czasowy wjazd pojazdu turystycznego SIVETUR i mieć je przy sobie; pojazdy bez ważnego zezwolenia bywają konfiskowane na wewnętrznych kontrolach celnych (stan na 2026-01, źródło: MSZ Argentyny). Odprawa czasowa w urzędzie celnym na granicy, okres pobytu pojazdu zależy od wizy turystycznej kierowcy (DS 4595 z 2021 r.); pojazd na obcych tablicach, który przebywa w Boliwii do 30 dni, według rozporządzenia o SOAT z 2002 r. jest zwolniony z obowiązkowego ubezpieczenia SOAT [aktualność przepisów do sprawdzenia przed wyjazdem].
Źródła (20)
en.wikipedia.org/wiki/Yungas_Road, es.wikipedia.org/wiki/Camino_a_los_Yungas, www.ecured.cu/Camino_de_los_Yungas, billiken.lat/el-mundo/bolivia-por-que-el-cami..., www.iadb.org/en/project/BO0090, www.lexivox.org/norms/BO-DS-26788.html, www.bolivianlife.com/?p=161539, www.madornomad.com/how-to-motorcycle-the-deat..., www.discovery.com/exploration/Bolivia-Death-Road, en.wikipedia.org/wiki/Coroico, en.wikipedia.org/wiki/Afro-Bolivians, en.wikipedia.org/wiki/Julio_Pinedo, www.openstreetmap.org/node/7103566556, www.openstreetmap.org/way/40695299, www.openstreetmap.org/way/40695296, lapatria.bo/enfoque-nacional/vehiculos-extran..., eldeber.com.bo/economia/bolivia-mantiene-prec..., eju.tv/2026/06/mapa-de-transitabilidad-actual..., www.lexivox.org/norms/BO-RE-DS26871.html, www.lexivox.org/norms/BO-DS-N4595.html