Epicka droga motocyklowa · Boliwia
Yungas Sur: z Unduavi przez Puente Villa do Chulumani (F25)
| Drogi | F25 |
|---|---|
| Długość | ok. 74 km: ok. 48 km Unduavi – Puente Villa i ok. 26 km Puente Villa – Chulumani (OSRM, szacunkowo; kilometraż drogi podaje 69 km do Chulumani). Z La Paz do Unduavi ok. 60 km asfaltem F3 przez La Cumbre |
| Charakter | półka skalna, szuter, serpentyny |
| Sezon | pora sucha, zwykle V–X; ok. XI–III ulewy, błoto, mgła i osuwiska na drodze gruntowej. W dole doliny ciepło i wilgotno, ale dojazd z La Paz prowadzi przez La Cumbre (ok. 4650 m), gdzie o każdej porze roku jest zimno, a rano bywa mróz [do sprawdzenia] |
| Najwyżej | Unduavi ok. 3300 m (model terenu SRTM, szacunkowo); wcześniej na F3 La Cumbre ok. 4650 m |
| Najniżej | Puente Villa ok. 1200 m (SRTM, szacunkowo) |
| Chulumani | ok. 1700 m, stolica prowincji Sud Yungas |
| Nawierzchnia | droga gruntowa z odcinkami betonu i asfaltu (OSM, Wikivoyage, stan na 2026-10) |
| Koca | Yungas to tradycyjny region uprawy koki: ustawa 1008 z 1988 r. dopuszczała 12 tys. ha, ustawa 906 z 2017 r. – 14,3 tys. ha w Yungas La Paz |
O drodze
Yungas to pas stromych, zalesionych dolin na wschodnim zboczu Andów, gdzie góry spadają z lodowców Cordillera Real ku Amazonii. Z La Paz prowadzą tam dwie drogi. Północna, do Coroico, to słynna Camino de la Muerte i nowa asfaltowa F3. Południowa, Ruta 25, odbija od F3 przy posterunku w Unduavi (ok. 3300 m) i schodzi do prowincji Sud Yungas: doliną rzeki Unduavi, przez las mglisty, aż do mostu w Puente Villa (ok. 1200 m), a potem wspina się do Chulumani (ok. 1700 m). Rough Guides nazywają ją dramatycznym zjazdem z wysokich Andów w bujną zieleń Yungas, a Wikivoyage pisze, że nie jest tak niebezpieczna jak stara droga do Coroico, ale ma z nią wiele wspólnego. Za Chulumani Ruta 25 ciągnie się dalej, ponad 400 km, przez Irupanę i Inquisivi aż do Vinto pod Cochabambą.
Droga jest gruntowa, z odcinkami betonu i asfaltu, wcięta w strome zbocza nad doliną. Jej wyasfaltowanie na ok. 74 km obiecuje się od dawna: ustawa z 2004 r. zatwierdziła budowę i asfaltowanie odcinka Unduavi – Chulumani, w 2017 r. ABC zamykała go na czas robót w dzień i nocą, a w lipcu 2026 r. prezydent Rodrigo Paz mówił o 300 mln Bs zapewnionych na tę drogę, choć bez terminów. Na górze, w Unduavi, jest zimno i mokro; im niżej, tym cieplej, a stoki pokrywają tarasy koki, sady cytrusów i plantacje kawy.
Chulumani, „źródło pumy”, to stolica prowincji Sud Yungas, położona na zboczu nad szeroką doliną. Żyje z koki, pomarańczy i kawy oraz z gości z La Paz, którzy przyjeżdżają tu do ciepła; jest znacznie spokojniejsze niż Coroico. Yungas La Paz to tradycyjny region uprawy koki: ustawa 1008 z 1988 r. dopuszczała legalną uprawę na 12 tys. ha w „strefie tradycyjnej”, głównie w Yungas, a ustawa 906 z 2017 r. podniosła limit dla całego kraju do 22 tys. ha, w tym 14,3 tys. ha w Yungas. Plantatorzy z Yungas protestowali, bo ta sama ustawa zalegalizowała 7,7 tys. ha w Chapare i odebrała im część rynku. Tuż przy drodze, na zachód od Chulumani, leży wioska Yanacachi, w której kończy się dawny trakt Takesi, schodzący pieszo z gór do Yungas.
Na drodze
- La Paz – La Cumbre – Unduavi (ok. 60 km F3): asfalt, podjazd z La Paz na La Cumbre (ok. 4650 m) i zjazd do posterunku w Unduavi, wspólny z dojazdem do drogi do Coroico.
- Unduavi – Puente Villa (ok. 48 km): długi zjazd o ok. 2100 m doliną Unduavi, wąska droga gruntowa nad przepaściami, miejscami z betonem. Mgła i mżawka w górnej części, błoto na jezdni po deszczach, kamienie z osypisk [do sprawdzenia na miejscu].
- Puente Villa – Chulumani (ok. 26 km): most na dnie doliny, potem podjazd zakrętami wśród tarasów koki do Chulumani. Pył w porze suchej.
- Ruch: to główna droga z La Paz do Sud Yungas, więc jeżdżą nią codziennie autobusy i zbiorowe taksówki z La Paz (przejazd trwa 2,5–4,5 h). Mijanie na wąskich odcinkach wymaga cierpliwości [zasady mijania i strona drogi do sprawdzenia na miejscu].
- Nocą: w czasie robót w 2017 r. ruch nocny był zakazany ze względów bezpieczeństwa; jechać tylko za dnia.
Praktycznie
- Tankowanie: stacje w La Paz i El Alto, przy F3 w Cotapata (kilka kilometrów za Unduavi w stronę Coroico) i ES Huancané przy F25 tuż przed Chulumani; dalej w Irupanie (OSM, stan na 2026-10). Na samym zjeździe Unduavi – Puente Villa stacji nie ma.
- Postoje: zatoczki nad doliną Unduavi, most w Puente Villa, plac w Chulumani, wypad do Ocobaya między plantacjami koki.
- Zamknięcia: w porze deszczowej osuwiska zamykają drogę na godziny albo dni; przy robotach drogowych ABC wprowadza zamknięcia w godzinach pracy (np. w 2017 r. od poniedziałku do soboty w dzień, nocą całkowity zakaz). Stan dróg i blokad (bloqueos) podaje mapa przejezdności ABC (Administradora Boliviana de Carreteras, transitabilidad.abc.gob.bo); w maju i czerwcu 2026 r. protesty zamykały dziesiątki punktów na drogach kraju, także w departamencie La Paz (stan na 2026-06, źródło: eju.tv) [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Paliwo w Boliwii: od 18 grudnia 2025 r. benzyna dla Boliwijczyków kosztuje 6,96 Bs/l, a dla pojazdów na obcych tablicach agencja ANH ustaliła w styczniu 2026 r. tzw. cenę międzynarodową 8,68 Bs/l benzyny. Rząd zapowiedział całkowite zniesienie dopłat od stycznia 2027 r. W czerwcu 2026 r. w La Paz i El Alto znów stały kolejki do stacji (stan na 2026-06, źródła: ANH, Correo del Sur, Los Tiempos) [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Wysokość: La Paz leży na ok. 3600 m, a La Cumbre na ok. 4650 m. Przed jazdą kilka dni aklimatyzacji w La Paz; silnik na przełęczy wyraźnie traci moc, a w dole w Yungas potrzebne są przewiewne ubrania i środek na owady.
- Motocykl z zagranicy: przed wjazdem trzeba uzyskać zezwolenie na czasowy wjazd pojazdu turystycznego SIVETUR i mieć je przy sobie; pojazdy bez ważnego zezwolenia bywają konfiskowane na wewnętrznych kontrolach celnych (stan na 2026-01, źródło: MSZ Argentyny). Okres pobytu pojazdu zależy od wizy turystycznej kierowcy (DS 4595 z 2021 r.); pojazd na obcych tablicach, który przebywa w Boliwii do 30 dni, jest według rozporządzenia o SOAT z 2002 r. zwolniony z tego ubezpieczenia [aktualność przepisów do sprawdzenia przed wyjazdem].
Źródła (17)
www.openstreetmap.org/relation/2872578, es.wikipedia.org/wiki/Ruta_25_(Bolivia), es.wikipedia.org/wiki/Chulumani, en.wikivoyage.org/wiki/Chulumani, www.roughguides.com/bolivia/lago-titicaca-the..., www.lexivox.org/norms/BO-L-2837.html, eju.tv/?p=5043899, en.wikipedia.org/wiki/Sud_Yungas_Province, www.lostiempos.com/node/264511, countervortex.org/?p=15008, www.anh.gob.bo/InsideFiles/Actividad/Dj/RA-20..., correodelsur.com/economia/20260202/eliminacio..., www.lostiempos.com/actualidad/economia/202606..., eju.tv/2026/06/mapa-de-transitabilidad-actual..., www.cancilleria.gob.ar/es/recomendaciones-tur..., www.lexivox.org/norms/BO-DS-N4595.html, www.lexivox.org/norms/BO-RE-DS26871.html