Typ	zamek, islamskie, miasteczko
Czas	1,5 h
Wstęp	zamek zwiedza się z przewodnikiem, ok. 45 min, przez biuro turystyczne gminy [cena i godziny do sprawdzenia: źródła podają od wstępu bezpłatnego do 6,50 €]
Mury	owal ok. 100 × 46 m, 14 czworobocznych wież z tapialu i chrześcijański donżon z XV w.
Datowanie	tradycyjnie 968 (357 r. hidżry), al-Hakam II; według nowszych badań XI–XII w. [sporne]
Zabytek	pomnik narodowy od 1931 r.
Wydarzenia	La Candelaria z ogniskami 2 lutego; Noche de la Rosa, święto średniowieczne, w ostatni weekend lipca [termin do sprawdzenia]

Na miejscu

• Wejście z przewodnikiem przez bramę z łukami podkowiastymi, spacer po placu broni i murach z widokiem na Sierra Morenę i oliwne wzgórza.
• Obejście zamku z zewnątrz od strony pola, skąd widać cały rząd wież (najładniej w świetle popołudnia).
• Krótki spacer po miasteczku do kościoła San Mateo i wiatraka z XVIII w. na górze wsi.

Rys historyczny

Baños de la Encina leży na wzgórzu tam, gdzie łupkowe zbocza Sierra Moreny opadają ku gajom oliwnym doliny Gwadalkiwiru. Nad białymi domami stoi zamek Burgalimar, długi owal ok. 100 na 46 m, otoczony murem z czternastoma czworobocznymi wieżami prawie tej samej wysokości. Mury i wieże są z tapialu, czyli ziemi z wapnem ubijanej warstwami w drewnianych szalunkach, stąd ich brunatnoczerwony kolor i poziome pasy na ścianach. Od południa wchodzi się kamienną bramą z dwoma łukami podkowiastymi między dwiema wieżami, a jedną z narożnych wież chrześcijanie obudowali w XV w. wysokim kamiennym donżonem, zwanym „almena gorda”. Donżon nie patrzy na drogę, tylko na miasteczko, bo miał przede wszystkim pokazywać, kto tu rządzi. W środku jest pusty plac broni z cysterną pod sklepieniem i resztkami małej twierdzy z XIV w. Mało który zamek z czasów muzułmańskich w Hiszpanii zachował się tak kompletnie.

Wiek zamku jest sporny. Przez ponad sto lat przewodniki powtarzały, że zbudowano go w 968 r. na rozkaz kalifa Kordoby al-Hakama II. Opierały się na płycie z napisem kufickim przechowywanej w Museo Arqueológico Nacional w Madrycie, według której budowę „tej wieży” zakończono w ramadanie 357 r. hidżry, czyli w sierpniu 968 r. Alberto Canto García i Isabel Rodríguez Casanova pokazali jednak w 2006 r., na podstawie dokumentów Real Academia de la Historia, że płyta trafiła do Akademii w 1768 r. z Talavera de la Reina i na rysunku z epoki podpisano ją jako „inskrypcję kuficką z Talavery”. Z Baños pochodzi inna, nagrobna płyta, kupiona w 1902 r. Część badaczy dalej broni związku płyty z zamkiem. Archeolodzy zwracają też uwagę, że puste w środku wieże i wapienny tapial przypominają raczej fortyfikacje z przełomu XI i XII w. niż budowle kalifatu. Pewne jest tyle, że wzgórze zamieszkano dużo wcześniej: wykopaliska w zamku odsłoniły mury osady z epoki brązu, iberyjskie oppidum z IV w. p.n.e. i rzymskie mauzoleum.

Burgalimar pilnował drogi z Kordoby przez przełęcze Sierra Moreny na płaskowyż Kastylii i dlatego w XII w. wiele razy przechodził z rąk do rąk. Alfons VII zdobył go w 1147 r., po jego śmierci w 1157 r. zamek wrócił do muzułmanów, w 1189 r. odbili go Alfons VIII Kastylijski i Alfons IX Leoński, ale i to nie było na długo, a w latach wokół bitwy pod Las Navas de Tolosa (1212), stoczonej ok. 30 km na północny wschód, zamek jeszcze zmieniał właściciela. Na stałe w ręce Kastylii przeszedł w 1225 r., za Ferdynanda III. Stąd przydomek „twierdza siedmiu królów”: w murach bywali Alfons VII, Alfons VIII, Alfons IX, Piotr II Aragoński, Sancho VII Nawarryjski, Ferdynand III i Ferdynand Katolicki. W 1458 r. Henryk IV oddał zamek swojemu konetablowi Miguelowi Lucasowi de Iranzo, ale mieszkańcy nie chcieli zmiany zwierzchnika i w 1466 r. ludzie z Baezy odebrali twierdzę. W czasie wojny z Napoleonem zamek zajęli Francuzi, a do 1828 r. na placu broni chowano zmarłych z parafii. Kilkanaście kilometrów na południe leży Bailén, gdzie w lipcu 1808 r. hiszpańska armia zmusiła do kapitulacji korpus generała Duponta, co było pierwszą wielką porażką wojsk Napoleona w otwartym polu.

Okolica ma też starsze skarby. Na północy gminy zachowały się malowidła naskalne z neolitu, a nad zalewem na rzece Rumblar leży Peñalosa, osada z epoki brązu związana z kulturą argarycką, w której wytapiano miedź z pobliskich złóż. W samym miasteczku warto zajrzeć do kościoła San Mateo z XV–XVI w. i do pustelni Cristo del Llano z rokokowym kamarinem. 2 lutego Baños obchodzi La Candelarię: na ulicach płoną ogniska z gałęzi oliwek ściętych przy przycinaniu drzew.

38.17024, -3.77550 (wikidata:Q2968465)