Huelva (Andaluzja)
Minas de Riotinto (Parque Minero)
| Typ | geologia, kopalnia, rzeka, muzeum |
|---|---|
| Czas | pół dnia (muzeum i pociąg ok. 3 h, pełny pakiet ok. 6 h) |
| Wstęp | muzeum, pociąg, Peña de Hierro i Casa 21 płatne, osobno albo w pakiecie [ceny do sprawdzenia: cennik 2025 tylko w PDF parku]; punkt widokowy nad Corta Atalaya bez opłat [do sprawdzenia] |
| Górnictwo | od epoki miedzi, ok. 3000 r. p.n.e.; największe wydobycie w czasach rzymskich |
| Corta Atalaya | odkrywka ok. 1200 × 900 m, głęboka ok. 345 m, czynna 1907–1992 |
| Río Tinto | ok. 100 km, pH ok. 2, czerwona od rozpuszczonego żelaza |
| Rio Tinto Company | 1873–1954, kopalnie kupione od państwa za 94 mln peset |
| Park | Fundación Río Tinto; muzeum od 1992 r., pociąg turystyczny od 1994 r. |
O miejscu
W górach na północ od Huelvy ziemia ma kolor rdzy, ochry i siarki, a rzeka płynie czerwona jak wino. To efekt jednego z największych złóż siarczków na świecie, tzw. iberyjskiego pasa pirytowego, i ok. 5000 lat kopania. Pierwsze ślady górnictwa pochodzą z epoki miedzi. Potem srebro i miedź wydobywali tu Tartesowie i kupcy feniccy, a najwięcej Rzymianie, których osadę Urium wymienia Ptolemeusz. Rzymskie sztolnie i studnie odkryto przy budowie odkrywek na początku XX w., a dawne hałdy żużla widać do dziś. Po Rzymianach kopalnie na długo opustoszały i ożyły dopiero w 1725 r., kiedy szwedzki inżynier Liebert Wolters dostał od Korony 30-letnią koncesję.
Wielka historia zaczęła się w 1873 r. Bankrutująca I Republika sprzedała kopalnie za 94 mln peset międzynarodowemu konsorcjum z Mathesonami i Rothschildami. Tak powstała brytyjska Rio Tinto Company, a pierwszym zebraniem zarządu kierował Hugh Matheson. W 1875 r. ruszyła kolej wąskotorowa do portu w Huelvie, liczba mieszkańców w ciągu ćwierć wieku wzrosła z ok. 5 do 11,6 tys., a Brytyjczycy zbudowali sobie osobną dzielnicę Bella Vista z wiktoriańskimi domami. Przywieźli też piłkę nożną. Pierwsze mecze grano tu już w latach 80. XIX w., a w 1889 r. ludzie kompanii założyli w Huelvie Recreativo, najstarszy istniejący klub piłkarski w Hiszpanii.
Ciemną kartą jest „año de los tiros”, czyli rok strzałów. Rudę uboższą w miedź prażono wtedy pod gołym niebem w tzw. telerach, a gryzący dym niszczył uprawy i zdrowie mieszkańców. 4 lutego 1888 r. na Plaza de la Constitución zebrało się ponad 12 tys. górników i rolników, a wojsko otworzyło do nich ogień. Ówczesna prasa podawała od 14 do 45 zabitych i rannych, współcześni badacze szacują ofiary na znacznie więcej, nawet ponad 200. W 1954 r. kompania sprzedała dwie trzecie majątku hiszpańskim bankom. Corta Atalaya, otwarta w 1907 r. i przez długi czas największa odkrywka w Europie, przestała działać w 1992 r., a całe wydobycie stanęło w 2001 r. Od 2015 r. cypryjska Atalaya Mining znów wydobywa miedź z sąsiedniej odkrywki Cerro Colorado.
Krajobraz robi największe wrażenie. Corta Atalaya to eliptyczny lej ok. 1200 na 900 m i głęboki na ok. 345 m, z tarasami w kolorach od fioletu po żółć. W Peña de Hierro koło Nervy rodzi się Río Tinto. Woda ma tu pH ok. 2, jak sok z cytryny, i jest czerwona od rozpuszczonego żelaza, a mimo to żyją w niej mikroorganizmy, które czerpią energię z minerałów. Dlatego w 2003 r. NASA i hiszpańskie Centro de Astrobiología wierciły tu na głębokość 150 m w ramach projektu MARTE, a w 2005 r. ćwiczyły zautomatyzowane wiercenie jak na Marsie. Skład chemiczny wody przypomina środowisko, w którym powstały skały marsjańskiej równiny Meridiani Planum.
Na miejscu
- Museo Minero w Minas de Riotinto: archeologia od epoki miedzi po czasy rzymskie, historia kompanii, wagony kolejki górniczej.
- Pociąg turystyczny na dawnej linii do Huelvy, ok. 22 km tam i z powrotem wzdłuż czerwonego koryta Río Tinto (od 1994 r.).
- Peña de Hierro: odkrywka z jeziorkiem i źródłem rzeki, zwiedzanie z przewodnikiem parku.
- Punkt widokowy nad Corta Atalaya i dzielnica Bella Vista z odtworzonym wiktoriańskim domem (Casa 21).
Praktycznie
- Pociąg i Peña de Hierro tylko z przewodnikiem o ustalonych godzinach, a muzeum jest zamknięte 15:00–16:00 (stan na 2026-10, źródło: parquemineroderiotinto.es). Bilety najlepiej kupić z wyprzedzeniem na stronie parku [ceny i rozkład pociągu na dany sezon do sprawdzenia].
- Aracena leży ok. 35 km na północ; okolica leży na ok. 400 m, ale latem jest bardzo gorąco, a w odkrywkach nie ma cienia. Najlepsze pory to wiosna i jesień.
- Nad Corta Atalaya Atalaya Mining zbudowała punkt widokowy i parking; od 2016 r. obiektami do zwiedzania zarządza gmina [dostępność do sprawdzenia]. Do czerwonej wody nie wchodź i nie myj w niej rąk: jest silnie kwaśna i pełna metali ciężkich.
Źródła (9)
es.wikipedia.org/wiki/Minas_de_Riotinto, es.wikipedia.org/wiki/Parque_Minero_de_Riotinto, es.wikipedia.org/wiki/Corta_Atalaya, en.wikipedia.org/wiki/Rio_Tinto_Company, en.wikipedia.org/wiki/Rio_Tinto_(river), en.wikipedia.org/wiki/Recreativo_de_Huelva, astrobiology.nasa.gov/nai/articles/2003/10/5/..., ntrs.nasa.gov/citations/20040062221, www.parquemineroderiotinto.es/
37.69353, -6.59657 (wikidata:Q108690842)