W 842 r. zmarł bezdzietny Alfons II Czysty, który z Oviedo uczynił stolicę Królestwa Asturii. Na następcę wyznaczył kuzyna Ramira, ale gdy ten przebywał daleko, w Bardulii, tron zajął hrabia pałacowy Nepocjan. Jego wojsko nie chciało walczyć, uzurpatora pojmano, oślepiono i zamknięto w klasztorze. Ramiro I panował tylko osiem lat (842–850) i twardą ręką: buntowników kazał oślepiać albo ścinać, a kronika z Albeldy nazwała go „rózgą sprawiedliwości”. W 844 r. odparł wikingów, którzy wylądowali pod Gijón i A Coruñą; późniejsza legenda przypisała mu też bitwę pod Clavijo, w której miał pomagać święty Jakub, ale ta opowieść pojawia się w źródłach dopiero w XIII w. Trwałym śladem jego panowania są budowle na południowym zboczu Monte Naranco, kilka kilometrów nad miastem: pałac i kościół, których nowatorski styl historycy sztuki nazywają „ramirańskim”.

Santa María del Naranco nie powstała jako kościół. To prostokątny, piętrowy budynek z ciosanego kamienia, wsparty na żłobkowanych przyporach, z zamkniętą salą na dole i jasną salą reprezentacyjną na górze, do której prowadzą zewnętrzne schody. Górną salę przykrywa kolebkowe sklepienie z lekkiego tufu, wzmocnione sześcioma łukami poprzecznymi, a na obu końcach otwierają się loggie z potrójnymi arkadami na kolumnach o trzonach skręconych jak lina. Pod łukami i nad oknami wiszą kamienne medaliony, 32 dyski z ptakami, zwierzętami i fantastycznymi stworami, a nad nimi płyciny z postaciami pod arkadkami. Kamienne sklepienie bez drewnianego stropu było w IX w. rzadkością, a budynek uchodzi za najważniejszą budowlę europejskiej sztuki przedromańskiej. Na kamieniu ołtarza zachował się łaciński napis: Ramiro i jego żona, królowa Paterna, „odnowili” to miejsce, a datę podano w erze hiszpańskiej jako dziewiąty dzień przed kalendami lipcowymi roku 886, czyli 23 czerwca 848 r. Do czego służyła sala, wciąż się spierają: najczęściej mówi się o aula regia, sali tronowej i reprezentacyjnej dworu, ale archeolog César García de Castro zaproponował w 2024 r., że było to mauzoleum króla, czemu inni badacze się sprzeciwiają. W XII w. budynek zamieniono na kościół Najświętszej Marii Panny i stąd jego dzisiejsza nazwa.

Ok. 250 m wyżej, w niewielkiej dolince ze strumieniem, stoi San Miguel de Lillo, kościół pałacowy pod wezwaniem archanioła Michała, opiekuna króla. Kronikarze nazywają to miejsce Liño. Była to bazylika o trzech sklepionych nawach, trzy razy wyższych niż szerokie, zakończona potrójną absydą, ale ambicja przegrała z podłożem: grząski grunt nad strumieniem i ciężar sklepień sprawiły, że w średniowieczu, w XII albo XIII w. (źródła podają różne daty), zawaliły się dwie trzecie budowli. Przetrwała część zachodnia: przedsionek, nad nim trybuna, z której król słuchał mszy, i początek naw. Na ościeżach portalu wyrzeźbiono sceny, których wzorem był najpewniej bizantyjski dyptyk konsularny Areobindusa z początku VI w., dziś w Ermitażu: na górze siedzący władca z dwoma dworzanami, na dole lew, akrobata i tancerka, czyli popis cyrkowy na jego cześć. W oknach zachowały się kamienne kraty o geometrycznym wzorze, a na ścianach resztki malowideł.

Oba kościoły i Santa Cristina de Lena na południe od Oviedo wpisano w 1985 r. na listę UNESCO jako „Kościoły Królestwa Asturii”. W 1998 r. wpis rozszerzono o Cámara Santa w katedrze, kościół San Julián de los Prados i średniowieczne źródło La Foncalada w mieście i nazwano go „Zabytki Oviedo i Królestwa Asturii”. Santa María była pomnikiem narodowym już od 1885 r., a w latach 1931–1934 usunięto późniejsze dobudówki, plebanię, dzwonnicę i zakrystię z 1697 r., żeby przywrócić jej wczesnośredniowieczny wygląd. Arkady jej loggii stały się jednym z symboli Asturii, a w 2008 r. Woody Allen nakręcił tu sceny „Vicky Cristina Barcelona”.

W samym Oviedo, jeśli starczy czasu, warto wejść do gotyckiej katedry San Salvador. Jej najstarsza część, Cámara Santa, to dwie nałożone na siebie kaplice z IX w., tradycyjnie przypisywane Alfonsowi II: dolna krypta św. Leokadii i górna kaplica św. Michała, w której w XII w. ustawiono romańskie posągi apostołów. Kaplica powstała jako skarbiec relikwii. Leży tam Krzyż Anielski, który Alfons II podarował katedrze w 808 r.; według legendy wykonali go aniołowie przebrani za obcych złotników, a krzyż widnieje dziś w herbie Oviedo. Obok Krzyż Zwycięstwa, który Alfons III i królowa Jimena ofiarowali w 908 r., wykonany w zamku Gauzón koło Avilés. Tradycja głosiła, że w jego wnętrzu jest drewniany krzyż Pelagiusza spod Covadongi, ale datowanie radiowęglowe pokazało drewno z czasów Alfonsa III; krzyż i tak jest symbolem Asturii i widnieje na jej fladze. Do tego Arca Santa, skrzynia relikwii z chustą zwaną Santo Sudario. Cámara Santa przeżyła dwie katastrofy: w czasie rewolucji asturyjskiej w 1934 r. wysadzono ją w powietrze, a odbudowaną z oryginalnych kamieni konsekrowano ponownie w 1942 r.; w 1977 r. złodziej wyniósł skarby, które odnaleziono częściowo rozebrane w 1981 r. i po konserwacji zwrócono w 1984 r. Pielgrzymi powtarzają stare porzekadło: kto idzie do Santiago, a nie do Zbawiciela, odwiedza sługę, a pomija Pana.