O Santillana del Mar mówi się, że to „miasto trzech kłamstw”: nie jest święte, nie jest płaskie i nie ma morza. Do brzegu jest stąd kilka kilometrów, a gmina sięga wybrzeża, samo miasteczko już nie. Nazwa pochodzi od świętej Juliany z Bitynii. W dokumencie z 980 r. miejsce nazywa się jeszcze Planes, a w 1228 r. już Sancta Illana. Według legendy mnisi przynieśli tu relikwie męczennicy w VIII albo IX w. i zbudowali wokół nich klasztor, który w 980 r. już istniał. Dzisiejsza kolegiata Santa Juliana jest romańska, w większości z połowy XII w.: trzy nawy zakończone półkolistymi absydami, a obok krużganek z końca XII w. z 42 rzeźbionymi kapitelami. W 1889 r. jako pierwsza budowla w Kantabrii dostała status zabytku.

Wokół kolegiaty zachowało się całe miasteczko z kamienia, wybrukowane kocimi łbami i od 1943 r. chronione jako zespół zabytkowy. Torre del Merino z XIV w. była siedzibą merino, królewskiego urzędnika; Torre de Don Borja z przełomu XV i XVI w. mieści od 1981 r. fundację kulturalną; na Casa de los Villa dwóch wąsatych olbrzymów podtrzymuje wielki barokowy herb, stąd jej druga nazwa, Casa de los Hombrones. Sławę dała Santillanie literatura: XVIII-wieczna powieść łotrzykowska Alaina-René Lesage'a „Histoire de Gil Blas de Santillane” („Historia Idziego Blasa z Santillany”), a w XX w. „Mdłości” Sartre'a, w których jeden z bohaterów nazywa ją najładniejszą wsią Hiszpanii.

Na wzgórzu tuż obok leży jaskinia Altamira, „Kaplica Sykstyńska sztuki paleolitu”. Odkrył ją w 1868 r. miejscowy Modesto Cubillas, ale malowidła zauważyła w 1879 r. ośmioletnia María, córka Marcelina Sanza de Sautuoli, który pierwszy uznał je za dzieło ludzi epoki lodowcowej. Na sklepieniu biegnie stado wymarłych żubrów stepowych, a najstarsze znaki mają ok. 36 tys. lat. Oryginał od 2002 r. jest zamknięty dla zwiedzających, bo na malowidłach pojawiła się pleśń; obok działa muzeum z wierną repliką jaskini, otwarte w 2001 r.