Piotryseusztrasy i przewodniki motocyklowe

Region · Rumunia

Maramureș (Marmarosz)

Maramureș (Marmarosz)
Fot. Adam Jones Adam63, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Granicehistoryczny Marmarosz, kotlina górnej Cisy między górami Oaș, Gutâi, Țibleș, Rodniańskimi i Marmaroskimi; w Rumunii ok. 3400 km², ok. 6900 km² za Cisą na Ukrainie
RzekiCisa (Tisa) z dopływami Vișeu, Iza, Cosău, Mara i Săpânța
NajwyżejPietrosul Rodnei, 2303 m; przełęcze Prislop 1416 m i Gutâi 987 m
UNESCOod 1999 r. osiem drewnianych cerkwi; w historycznym Marmaroszu Bârsana, Budești, Desești, Ieud i Poienile Izei, w Kraju Lăpuș Rogoz, w Chioarze Plopiș i Șurdești
OśrodekSighetu Marmației (Syhot Marmaroski) nad Cisą, 32,8 tys. mieszk. (2021)
Mniejszościw okręgu Maramureș mieszka ponad 60% Ukraińców Rumunii, większość w siedmiu gminach; w Vișeu de Sus Szpiszacy (Zipserzy)
Świętamaj – Tânjaua de pe Mara w Hoteni; ok. 27 grudnia – festiwal zwyczajów zimowych Marmația w Sighecie

O regionie

Okręg Maramureș, wydzielony w 1968 r., sięga od Baia Mare po przełęcz Prislop, ale ten opis przyjmuje granicę historyczną. Marmarosz to zamknięta kotlina górnej Cisy, otoczona górami Oaș, Gutâi i Țibleș od zachodu i południa, Rodniańskimi na południowym wschodzie i Marmaroskimi na wschodzie i północy. Baia Mare, Kraj Lăpuș (Țara Lăpușului), Chioar i wschodni Codru należą dziś do okręgu, ale historycznie leżały poza Marmaroszem, po drugiej stronie gór. W latach 1919–1920 konferencja pokojowa w Paryżu podzieliła dawny komitat wzdłuż Cisy: północ, ok. dwóch trzecich powierzchni, przypadła Czechosłowacji i jest dziś ukraińskim Zakarpaciem, a Rumunii została południowa część, ok. 3400 km². Z reszty kraju wjeżdża się tu tylko przez przełęcze, m.in. Gutâi (987 m) z Baia Mare i Prislop (1416 m) z Bukowiny. W środku leżą równoległe doliny Săpânței, Mary z Cosău, Izy i Vișeu, a nad Borșą wznosi się Pietrosul Rodnei (2303 m), najwyższy szczyt Karpat Wschodnich w Rumunii. Góry Rodniańskie są od 1990 r. parkiem narodowym, a Góry Marmaroskie wzdłuż granicy z Ukrainą od 2004 r. parkiem przyrody.

Pierwszą wzmiankę o „ziemi Marmaroszu” źródła datują na 1199 r. Węgierscy królowie mieli tu tereny łowieckie, ale Rumuni rządzili się sami: wsie i doliny podlegały kneziom i wojewodom, a wolnych chłopów z górskich wsi nazywano nameși. W połowie XIV w., według tradycji w 1351 r., król Ludwik Węgierski wysłał Dragoșa z Bedeu na wschód od Karpat, by założył tam marchię przeciw Tatarom. Bogdan z Cuhei, były wojewoda Marmaroszu, którego król w 1343 r. nazwał „niewiernym”, przeszedł góry między 1359 a 1365 r. (daty w źródłach się różnią), wypędził potomka Dragoșa i nie uznał zwierzchnictwa Węgier. Tak powstało niezależne Hospodarstwo Mołdawskie. Bogdan spoczywa w Rădăuți na Bukowinie, a jego wieś Cuhea nazywa się dziś Bogdan Vodă i od 2008 r. ma jego pomnik. Wnukowie Dragoșa, Balc i Drag, uposażyli w 1391 r. monastyr Peri, przez ponad 300 lat siedzibę rumuńskich biskupów Marmaroszu; jego ruiny są dziś po ukraińskiej stronie Cisy. Od 1538 r. kraina należała do Siedmiogrodu, od końca XVII w. do Habsburgów, a po 1867 r. do węgierskiej części Austro-Węgier.

Marmarosz był zawsze wielojęzyczny. Rumuni, prawosławni i grekokatoliccy, mieszkali obok Ukraińców (Rusinów), Węgrów, Żydów i niemieckich Szpiszaków, których po 1770 r. sprowadzono do Vișeu i Borșy do pracy w lasach. Dziś w okręgu Maramureș mieszka ponad 60% Ukraińców Rumunii, a w siedmiu gminach są większością, np. w Poienile de sub Munte nad Ruscovą (90,8% według spisu z 2021 r.). W 1930 r. w Sighecie mieszkało 10 526 Żydów na 27 270 mieszkańców. Między 16 a 22 maja 1944 r. węgierskie władze wywiozły z tutejszego getta do Auschwitz blisko 13 tys. osób, wśród nich piętnastoletniego Eliego Wiesela, urodzonego tu w 1928 r., późniejszego laureata Pokojowej Nagrody Nobla (1986). Kilka lat później komunistyczne władze zamknęły w więzieniu w Sighecie, zbudowanym w latach 1896–1897, przedwojenną elitę Rumunii: w latach 1950–1955 zmarło tu co najmniej 53 więźniów, wśród nich były premier Iuliu Maniu (1953) i historyk Gheorghe I. Brătianu. Od 1993 r. poetka Ana Blandiana i pisarz Romulus Rusan urządzali w ruinie więzienia Memoriał Ofiar Komunizmu i Ruchu Oporu; pierwsze sale otwarto w 1997 r.

Marmarosz żyje z lasu, łąk i turystyki. Z lasów Vișeu drewno zwozi do dziś Mocănița, kolej wąskotorowa o rozstawie 760 mm, zbudowana w latach 1930–1933 doliną Vaseru; w sezonie jeżdżą nią też pociągi turystyczne z parowozem do Paltin, ok. 21 km. Gospodarstwa są małe, siano kosi się często ręcznie, a owce wypasa latem na halach. W Baia Borșa wydobywano rudy ołowiu i cynku: 10 marca 2000 r. pękła tama osadnika Novăț i ok. 20 tys. ton szlamu (w części źródeł 20 tys. m³) spłynęło Vișeu do Cisy, zaledwie kilka tygodni po katastrofie cyjankowej w Baia Mare. Borșa jest dziś ośrodkiem narciarskim i bazą wypraw na Pietrosul Rodnei, a wsie nad Izą i Marą przyjmują gości w pensjonatach agroturystycznych.

Kuchnia i zwyczaje

Drogi motocyklowe

Numery dróg według OpenStreetMap, długości szacunkowe (OSRM, stan na 2026-10).

Epickie drogi motocyklowe w regionie

Co widać z siodła

Źródła (29)

ro.wikipedia.org/wiki/Țara_Maramureșului, en.wikipedia.org/wiki/Maramureș, ro.wikipedia.org/wiki/Pasul_Gutâi, en.wikipedia.org/wiki/Rodna_Mountains, en.wikipedia.org/wiki/Bogdan_I_of_Moldavia, ro.wikipedia.org/wiki/Bogdan_Vodă,_Maramureș, en.wikipedia.org/wiki/Săpânța-Peri_Monastery, en.wikipedia.org/wiki/Wooden_Churches_of_Maramureș, ro.wikipedia.org/wiki/Bisericile_de_lemn_din_..., ro.wikipedia.org/wiki/Biserica_de_lemn_din_Ieud_Deal, www.capital.ro/biserica-de-lemn-din-budesti-j..., adevarul.ro/stiri-locale/baia-mare/bisericile..., en.wikipedia.org/wiki/Merry_Cemetery, ro.wikipedia.org/wiki/Cimitirul_Vesel_din_Săpânța, en.wikipedia.org/wiki/Sighetu_Marmației, en.wikipedia.org/wiki/Sighet_Memorial, www.memorialsighet.ro/, en.wikipedia.org/wiki/Ukrainians_in_Romania, ro.wikipedia.org/wiki/Comuna_Poienile_de_sub_..., ro.wikipedia.org/wiki/Vișeu_de_Sus, www.mocanita.ro/about-mocanita/, www.danube-iad.eu/docs/DN_articles/2000-Heavy..., reliefweb.int/report/hungary/romania-mining-w..., adevarul.ro/stiri-locale/baia-mare/cum-se-fac..., editura.ubbcluj.ro/index.php/puc/catalog/down..., stirileprotv.ro/exclusiv/travel/horinca-medic..., adevarul.ro/stiri-locale/baia-mare/cea-mai-bu..., worldtravelfamily.com/the-ploughing-festival-..., tvrinfo.ro/traditii-vechi-de-zeci-de-ani-cele...

Plik regionu w repozytorium