Region · Rumunia
Muntenia (Wołoszczyzna Wielka)
| Nazwy | Muntenia, Țara Românească Mare (rum.); z Oltenią tworzy Wołoszczyznę (Țara Românească) |
|---|---|
| Powierzchnia | ok. 47 200 km² między Oltem, Karpatami Południowymi, Dunajem i Milcovem z Seretem; ok. 5,9 mln mieszk. razem z Bukaresztem (2021) |
| Stolice | Câmpulung, potem Curtea de Argeș (XIV w.), Târgoviște (od 1396), Bukareszt (od 1659) |
| Najwyżej | Moldoveanu w Fogaraszach, 2544 m (część źródeł podaje 2545 m), najwyższy szczyt Rumunii, w okręgu Argeș |
| Vidraru | zapora łukowa na Argeșu, ok. 166 m, oddana w 1966 r.; jezioro 465 mln m³ |
| Język | gwara muntenska, najbliższa standardowemu rumuńskiemu |
| Święta | ok. 24 czerwca – Drăgaica, jarmark w Buzău znany od XV w. |
O regionie
Muntenia, po polsku Wołoszczyzna Wielka, to wschodnia część Wołoszczyzny. Ten opis przyjmuje granicę historyczną: na zachodzie Olt, za którym leży Oltenia, na północy grań Karpat Południowych (Fogarasze, Iezer-Păpușa, Piatra Craiului, Bucegi), przez wieki granica z Siedmiogrodem, na południu Dunaj, a na wschodzie Milcov i dolny Seret, za którymi zaczynała się Mołdawia. Większość tej krainy to płaska nizina z Bukaresztem i stepem Bărăgan, ale drogi motocyklowe prowadzą przez jej górny pas: przedgórze okręgów Argeș, Dâmbovița i Prahova. Z niziny podnoszą się tu wzgórza z sadami śliwowymi, potem lesiste Subkarpaty, a nad nimi wysokie pasma. W Fogaraszach, w okręgu Argeș, wznosi się Moldoveanu (2544 m), najwyższy szczyt Rumunii. Rzeki przecinają góry przełomami: Argeș pod Poienari, Dâmbovița w wąwozach koło Rucăr i Prahova pod Bucegi.
Wołoszczyzna narodziła się pod górami, a nie na nizinie. W Câmpulung (Długie Pole) osiedlali się Sasi z Siedmiogrodu: w cerkwi przy klasztorze Negru Vodă zachował się nagrobek z łacińskim napisem „comes Laurencius de Longo-Campo” z 1300 r. W listopadzie 1330 r. wojewoda Basarab I rozbił w górskim wąwozie armię węgierskiego króla Karola Roberta pod Posadą (miejsce bitwy jest sporne) i zapewnił księstwu niezależność. Stolica przeniosła się z Câmpulung do Curtea de Argeș, w 1396 r. do Târgoviște, a w 1659 r. do Bukaresztu. Ten ostatni pojawia się po raz pierwszy w dokumencie z 20 września 1459 r., wydanym przez Włada III Palownika (Vlad Țepeș). Rządził on krótko, w 1448 r., w latach 1456–1462 i w 1476 r., a przydomek Dracula, „syn Dracula”, odziedziczył po ojcu, Władzie II Dracul, członku Zakonu Smoka. Według tradycji twierdzę Poienari nad Argeșem odbudowali dla niego w 1459 r. uwięzieni bojarzy, a w nocy z 16 na 17 czerwca 1462 r. napadł w Târgoviște na obóz sułtana Mehmeda II. Z Câmpulung pochodzi też list bojara Neacșu do burmistrza Braszowa Hansa Benknera z 1521 r., ostrzegający przed ruchami Turków nad Dunajem. Długo uchodził za najstarszy zachowany tekst po rumuńsku i do dziś leży w archiwum w Braszowie.
W Curtea de Argeș wojewoda Neagoe Basarab zbudował w latach 1512–1517 (według części źródeł 1515–1517) cerkiew klasztorną z białego kamienia, a malarz Dobromir skończył jej freski w 1526 r. O budowie opowiada ballada „Monastirea Argeșului”: to, co murarze postawili za dnia, w nocy się waliło, więc mistrz Manole zamurował w ścianie własną żonę Annę. Gdy cerkiew stanęła, wojewoda kazał zabrać rusztowania, żeby nikt nie zbudował piękniejszej, a murarze zginęli, skacząc z dachu na skrzydłach z gontów. W miejscu, gdzie spadł Manole, wytrysnęło źródło „Fântâna lui Manole”. W latach 1875–1886 król Karol I kazał cerkiew odnowić francuskiemu architektowi André Lecomte du Noüy, który zamienił stare freski na nowe. Od 1914 r. to nekropolia rumuńskich królów: leżą tu Karol I, Ferdynand I z Marią, Karol II i Michał I.
Gwara muntenska jest najbliższa standardowemu rumuńskiemu i jej cechy widać już w liście Neacșu, a rumuńskie ucho poznaje ją po „ei bea” zamiast „ei beau”. Z czego żyje region? W Ploiești bracia Mehedințeanu uruchomili w latach 1856–1857 jedną z pierwszych dużych rafinerii ropy na świecie, którą 1 sierpnia 1943 r. bombardowali Amerykanie w operacji Tidal Wave. Pod Pitești, w Colibași, dziś Mioveni, od 1968 r. powstają samochody Dacia, najpierw Dacia 1100 na licencji Renault 8, a od 1999 r. w koncernie Renault. Argeș daje prąd: zapora Vidraru, oddana w 1966 r., zasila podziemną elektrownię o mocy 220 MW przez 42 km sztolni. Na wzgórzach przedgórza rosną śliwy, z których pędzi się țuică.
Kuchnia i zwyczaje
- Brânză în coajă de brad: owczy ser z okolic Rucăr i Bran, pokruszony, posolony i ubity w walcach z kory jodłowej albo świerkowej, od której nabiera żywicznego, lekko gorzkiego smaku. Robi się go w czasie letniego wypasu na halach, według jednego ze źródeł od maja do lipca.
- Țuică z argeskich śliwek: wódka śliwkowa z jednej, krótkiej destylacji. Wzgórza wokół Pitești to od dawna kraina sadów, a w 2017 r. złożono w Unii Europejskiej wniosek o ochronę nazwy „Țuică de Argeș” [czy ochronę przyznano – do sprawdzenia].
- Drăgaica, 24 czerwca: dawny obrzęd żniwny, w którym dziewczęta w białych strojach wybierają spośród siebie „drăgaicę” w stroju panny młodej i z kłosami pszenicy i tańczą na rozstajach dróg. W Buzău na wschodzie Muntenii od XV w. odbywa się w tym czasie wielki jarmark, dawniej na wełnę i konie.
Drogi motocyklowe
Numery dróg według OpenStreetMap, długości szacunkowe (OSRM, stan na 2026-10).
- Transfăgărășan: Curtea de Argeș – Vidraru – Bâlea Lac – Cârțișoara (DN7C) – z Curtea de Argeș pod twierdzą Poienari, po koronie zapory Vidraru i brzegiem zalewu do tunelu pod granią Fogaraszy na ok. 2040 m. Odcinek wysokogórski jest otwarty tylko latem i tylko w dzień.
- Korytarz Rucăr – Bran: Câmpulung – Rucăr – przełęcz Giuvala – Bran (DN73) – z Câmpulung przez Dragoslavele i Rucăr, kotlinę Podu Dâmboviței i płaskowyż Fundaty (przełęcz Giuvala, ok. 1260 m) do zamku Bran, między Piatra Craiului a Bucegi.
- Wąwozy Dâmbovicioarei i Dâmboviței (DJ730 i drogi boczne z Podu Dâmboviței) – kilka kilometrów między wapiennymi ścianami, tam i z powrotem; to krótki wypad z DN73, nie osobna droga [przejezdność za wsią Dâmbovicioara do sprawdzenia].
- Transbucegi (Sinaia – Cuibul Dorului – Piatra Arsă) – asfaltowa droga wysokogórska w Bucegi, zimą zamykana przy zagrożeniu lawinowym (np. na przełomie stycznia i lutego 2021 r.). Bez opisu, bo przebieg za Piatra Arsă w stronę Babele, numer drogi (źródła mylą DJ713 i DJ714) i to, czy w parku przyrody Bucegi wolno tam wjechać, są [do sprawdzenia].
Epickie drogi motocyklowe w regionie
- Korytarz Rucăr – Bran: Câmpulung – Rucăr – przełęcz Giuvala – Bran (DN73) – ok. 59 km Câmpulung – Bran, z tego ok. 34 km korytarza Rucăr – Bran (OSRM, szacunkowo)
- Transfăgărășan: Curtea de Argeș – Vidraru – Bâlea Lac – Cârțișoara (DN7C) – ok. 119 km Curtea de Argeș – Cârțișoara, z tego ok. 21 km sezonowego odcinka wysokogórskiego Piscul Negru – Bâlea Cascadă (OSRM, szacunkowo); cała DN7C od Bascov pod Piteszti do DN1 ma 151 km
Co widać z siodła
- Poienari: ruiny twierdzy Włada Palownika na skalnym grzbiecie nad doliną Argeșu, kilka kilometrów przed zaporą Vidraru. Prowadzi do nich 1480 betonowych schodów przez las. Część murów osunęła się do rzeki po trzęsieniu ziemi 13 stycznia 1913 r. Po trzech latach prac konserwatorskich twierdzę otwarto znów 14 kwietnia 2025 r. (Agerpres) [godziny otwarcia do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Vidraru: betonowy łuk wysoki na ok. 166 m, po którego koronie jedzie się drogą. Na skale obok stoi posąg Prometeusza z błyskawicą w dłoni, dzieło Constantina Popovici, symbol elektryfikacji kraju. Jezioro opróżniono do modernizacji elektrowni, a ponowne napełnianie trwa od kwietnia 2026 r. i ma się skończyć w październiku 2026 r. (stan na 2026-04, Euronews) [stan wody do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Curtea de Argeș: biała cerkiew klasztorna w parku, z rzeźbionymi kamiennymi rozetami i dwiema mniejszymi wieżami o skręconych bębnach.
- Câmpulung: miasto na ok. 600 m pod pasmem Iezer-Păpușa, z klasztorem Negru Vodă w centrum. Dalej na północ, w korytarzu Rucăr–Bran, rozrzucone po grzbietach gospodarstwa i owce na halach, a za Dragoslavele droga wspina się do Fundaty (ok. 1360 m), według źródeł najwyżej położonej wsi Rumunii, leżącej już w okręgu Braszów i w historycznym Siedmiogrodzie.
Źródła (25)
en.wikipedia.org/wiki/Muntenia, ro.wikipedia.org/wiki/Muntenia, en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Posada, en.wikipedia.org/wiki/Câmpulung, ro.wikipedia.org/wiki/Scrisoarea_lui_Neacșu, en.wikipedia.org/wiki/Vlad_the_Impaler, ro.wikipedia.org/wiki/București, ro.wikipedia.org/wiki/Târgoviște, en.wikipedia.org/wiki/Poenari_Castle, agerpres.ro/english/2025/04/14/vlad-the-impal..., ro.wikipedia.org/wiki/Mănăstirea_Curtea_de_Argeș, www.euronews.ro/articole/romania-frumoasa-din..., ro.wikipedia.org/wiki/Barajul_Vidraru, structurae.net/en/structures/vidraru-dam, www.euronews.ro/articole/a-inceput-reumplerea..., en.wikipedia.org/wiki/Moldoveanu_Peak, ro.wikipedia.org/wiki/Graiul_muntenesc, en.wikipedia.org/wiki/Ploiești, en.wikipedia.org/wiki/Automobile_Dacia, en.wikipedia.org/wiki/Rucăr–Bran_Pass, ro.wikipedia.org/wiki/Fundata,_Brașov, en.wikipedia.org/wiki/Brânză_de_burduf, romaniatourism.com/pl/prasa-unikalna-rumunska..., ec.europa.eu/geographical-indications-registe..., ro.wikipedia.org/wiki/Drăgaica