Piotryseusztrasy i przewodniki motocyklowe

← Transpirenaica: Pireneje od Morza Śródziemnego do Atlantyku

1

Andora · opcja

Andorra la Vella i Casa de la Vall

Andorra la Vella i Casa de la Vall
Fot. Diego Delso, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Typmiasto, historia, muzeum
Czas2–3 godziny albo nocleg
WstępCasa de la Vall: zwiedzanie z przewodnikiem (godziny i ceny do sprawdzenia); miasto bezpłatnie
Ustrójwspółksięstwo: biskup Urgell i prezydent Francji (pareatges 1278 i 1288, konstytucja 1993)
Wysokośćok. 1023 m, najwyżej położona stolica Europy
Mieszkańcyok. 24 tys. miasto (2023), ok. 90 tys. cały kraj (2026)
Casa de la Valldom rodu Busquets z 1580 r., siedziba parlamentu 1702–2011
Walutaeuro (umowa monetarna z UE z 2011 r.), ale poza UE i Schengen
Językiurzędowy kataloński; powszechnie hiszpański i francuski

Rys historyczny

Andora to górski kraj na 468 km² o średniej wysokości blisko 2000 m; a stolica, Andorra la Vella, na ok. 1023 m, jest najwyżej położoną stolicą Europy. Kraj przetrwał jako średniowieczny relikt. W 843 r. Karol Łysy przekazał doliny Andory hrabiemu Urgell, w 988 r. hrabia Borrell II oddał je Kościołowi z Urgell i biskup został ich panem. W XIII w. o doliny walczyli biskupi Urgell z hrabiami Foix, aż 8 września 1278 r. w Lleidzie biskup Pere d'Urtx i hrabia Roger Bernat III podpisali pareatge, umowę o wspólnym władaniu, uzupełnioną drugą w 1288 r. Prawa hrabiów Foix przeszły na królów Nawarry, a po wstąpieniu Henryka Nawarskiego na tron Francji edykt z 1607 r. uczynił współwładcą głowę państwa francuskiego. Tak jest do dziś: konstytucja z 1993 r. zostawiła dwóch współksiążąt, biskupa Urgell i prezydenta Francji.

Najlepiej widać tę historię w Casa de la Vall, niepozornym kamiennym domu na skale nad doliną Valiry. Zbudował go ok. 1580 r. zamożny ród Busquets (nad drzwiami jest napis „ANTO. B / 1580”), a w 1702 r. kupiła go Rada Ziemi, Consell de la Terra, parlament zwołany przywilejem biskupa z 1419 r. Wiejski parlament w wiejskim domu: na parterze były stajnie dla mułów radnych, a potem sąd i więzienie, w kuchni z wielkim paleniskiem radni jedli w dni posiedzeń, które zwykle wypadały jesienią i zimą, gdy było mniej pracy w polu, a na strychu spali. W sali posiedzeń stoi „szafa siedmiu kluczy” z archiwum kraju: otworzyć ją można tylko wszystkimi kluczami naraz, po jednym dla każdej parafii (do 1978 r. było ich sześć). Parlament przeniósł się w 2011 r. do nowego gmachu obok, ale w Casa de la Vall wciąż odbywają się uroczyste sesje 14 marca, w Dniu Konstytucji, i 21 grudnia, na św. Tomasza.

Przez wieki Andora była biednym krajem pasterzy, kuźni i od końca XVII w. uprawy tytoniu. W lipcu 1934 r. awanturnik Borys Skosyriew, podający się za rosyjskiego barona, ogłosił się „królem Andory Borysem I” i wypowiedział wojnę biskupowi Urgell; po kilku dniach zatrzymała go hiszpańska Guardia Civil w La Seu d'Urgell. Dzisiejsza Andora żyje z turystyki, ok. 80% PKB: ok. 8 mln gości rocznie przyciągają narty i zakupy bez wysokich podatków, a ulica główna stolicy, ciągnąca się aż do Escaldes-Engordany, to jeden ciąg sklepów.

Motocyklista wjeżdża do Andory zwykle przez Port d'Envalira (2409 m), najwyższą przełęcz Pirenejów z drogą asfaltową, otwartą prawie cały rok. Za przełęczą, w Pas de la Casa, Andora schodzi na stronę atlantycką: to jedyny kawałek kraju, z którego woda spływa do Ariège i Garonny, a nie do Valiry i Ebro.

Na miejscu

Praktycznie

  • Granica: Andora używa euro, ale nie należy do Unii Europejskiej ani do strefy Schengen. Przy wjeździe do Hiszpanii (La Farga de Moles) i do Francji (za Pas de la Casa) są kontrole celne; potrzebny dowód osobisty albo paszport. Limity wywozu paliwa, tytoniu i alkoholu podaje rozdział „Zanim ruszysz” w opisie podróży.
  • Tunel d'Envalira (ok. 2,9 km, otwarty w 2002 r.) omija najwyższą część przełęczy; opłata dla motocykla w 2026 r. 4,80 € w jedną stronę (stan na 2026-10, źródła: alto.ad, tollguru). Przy ładnej pogodzie lepiej jechać górą.
  • Paliwo jest w Andorze zwykle tańsze niż we Francji i Hiszpanii [ceny do sprawdzenia przed wyjazdem]; tankować do pełna, ale bez zapasowych kanistrów ponad limit.
  • Parking dla motocykli w centrum [do sprawdzenia]; w godzinach szczytu na głównej ulicy stolicy korki.
Źródła (7)

ca.wikipedia.org/wiki/Casa_de_la_Vall, ca.wikipedia.org/wiki/Pariatges_d%27Andorra, en.wikipedia.org/wiki/Andorra_la_Vella, en.wikipedia.org/wiki/Andorra, en.wikipedia.org/wiki/Boris_Skossyreff, ca.wikipedia.org/wiki/Port_d%27Envalira, ca.wikipedia.org/wiki/T%C3%BAnel_d%27Envalira

42.50667, 1.52056 (wikidata:Q1046548)

Pokaż na mapie OpenStreetMap · Plik punktu w repozytorium