Transpirenaica: Pireneje od Morza Śródziemnego do Atlantyku

Transpirenaica to nie jedna droga ani numer, tylko pomysł na przejazd przez cały łańcuch Pirenejów, od morza do oceanu. Piechurzy mają na to dwa szlaki: hiszpański GR 11 z przylądka Higer do Cap de Creus i francuski GR 10. Motocyklem jedzie się zygzakiem, raz po hiszpańskiej, raz po francuskiej stronie, przez przełęcze, które łączą obie strony gór: od suchych, śródziemnomorskich wzgórz Empordà i Roussillonu, przez Andorę i Port d'Envalira, najwyższą przełęcz Pirenejów z asfaltem, wysokie doliny Katalonii i Aragonii, francuskie przełęcze znane z Tour de France (Peyresourde, Aspin, Tourmalet, Aubisque), po zielone, deszczowe góry Nawarry i Kraju Basków. Po drodze cyrk Gavarnie, kanion Ordesy i puszcza Irati. Plan opiera się na asfalcie; szuter tylko na krótkich, legalnych odcinkach, sprawdzonych w danych drogowych i przepisach (zasady niżej). Po ustaleniu terminu katalog dostanie nazwę z rokiem.

Pireneje przejeżdża też etap powrotny Iberii 2028, ale tylko fragmentem, w drodze do domu. Tu góry są celem same w sobie. Wspólne drogi i miejsca mają jedną kartę i jeden opis, do których linkuje ten pomysł.

Kiedy jechać

• Przełęcze: Port d'Envalira w Andorze jest otwarta prawie cały rok. Port de Larrau (NA-2011 po stronie Nawarry) jest zimą zamknięta: w sezonie 2025/2026 od listopada–grudnia do kwietnia, a francuska D26 bywa odśnieżana później (stan na 2026-10, źródło: Parlamento de Navarra). Col du Tourmalet (D918) jest otwarta mniej więcej od końca maja do października, a odcinek Aubisque – Soulor od maja do listopada [daty co roku zależne od śniegu, do sprawdzenia przed wyjazdem]. Od końca czerwca do września wszystkie przełęcze ze szkicu powinny być przejezdne.
• Lipiec: Tour de France co roku przejeżdża przez kilka pirenejskich przełęczy i w dniu etapu zamyka je dla ruchu prawie na cały dzień (np. 9 lipca 2026 r. D918 pod Tourmalet przy La Mongie od 8:00 do 21:00; źródło: info.fr). Trasa Touru jest ogłaszana jesienią poprzedniego roku: przed wyjazdem trzeba sprawdzić, które przełęcze i kiedy.
• Lipiec i sierpień to wakacje w Hiszpanii i Francji: tłok w Gavarnie, Ordesie, Andorze i na wybrzeżu, a droga do latarni na Cap de Creus jest w dzień zamknięta dla pojazdów.
• Koniec czerwca daje najdłuższe dni, zielone hale i pełne wodospady (Grande Cascade w Gavarnie płynie najmocniej w czasie roztopów); na najwyższych przełęczach i w żlebach leży jeszcze śnieg.
• Wrzesień jest spokojniejszy i chłodniejszy, z krótszym dniem; pod koniec miesiąca na najwyższych przełęczach może spaść pierwszy śnieg [do sprawdzenia]. W Hondarribii 7–11 września trwają święta miasta z Alarde 8 września.
• Latem po południu w górach często przychodzą burze: najwyższe przełęcze lepiej przejeżdżać przed południem.

Dwa kierunki

Ze wschodu na zachód (roboczo). Dojazd z Polski przez południowe Niemcy i Szwajcarię albo przez Alpy i dolinę Rodanu do Perpignan i nad Morze Śródziemne. Pireneje zaczynają się o świcie na Cap de Creus, na wschodnim krańcu Półwyspu Iberyjskiego, a kończą zachodem słońca nad Atlantykiem na przylądku Higer pod Hondarribią. Powrót przez Akwitanię i środkową Francję do Niemiec.

Z zachodu na wschód. Dojazd przez Niemcy i północną Francję (Paryż albo Bordeaux) nad Zatokę Biskajską, przejazd gór od Higer do Cap de Creus i powrót wzdłuż Morza Śródziemnego, przez Prowansję i Alpy. Tak da się połączyć Pireneje z drugą połową pomysłu Paryż i Prowansja (Mont Ventoux, Verdon, Route des Grandes Alpes).

W obu kierunkach szkic gór jest ten sam, tylko odwrócony.

Szkic przebiegu (do dyskusji)

Kolejność ze wschodu na zachód, bez podziału na dni; przełęcze z katalogu dróg mają linki, pozostałe (pogrubione) to kandydaci do opisania. Wysokości i numery dróg według OpenStreetMap (stan na 2026-10).

1. Cap de Creus o świcie → Cadaqués → Figueres → Olot w Garrotxy → Camprodon → Coll d'Ares (C-38 / D115, 1512 m) do Francji → Prats-de-Mollo w Vallespir → Conflent z Villefranche-de-Conflent i Mont-Louis, twierdzami Vaubana z listy UNESCO.
2. Cerdanya → Col de Puymorens (N320, 1915 m) → Pas de la Casa → Port d'Envalira (CG-2, 2409 m) → Andorra la Vella.
3. La Seu d'Urgell → Port del Cantó (N-260, 1718 m) → Sort → Port de la Bonaigua (C-28, 2076 m) → Val d'Aran (Vielha).
4. Vielha → Bagnères-de-Luchon przez Col du Portillon (przejście od 2021 r. zamknięte, stan do sprawdzenia) albo doliną Garonny przez przejście Pont du Roi (N-230) → Col de Peyresourde (D618, 1569 m) → Arreau → Col d'Aspin (D918, 1489 m) → Col du Tourmalet (D918, 2115 m) → Luz-Saint-Sauveur → Cirque de Gavarnie (D921, tam i z powrotem).
5. Luz → Argelès-Gazost → Col du Soulor i Col d'Aubisque (D918, 1709 m) → Laruns w dolinie Ossau.
6. Laruns → Col du Pourtalet (D934 / A-136, 1794 m) → dolina Tena i Lanuza → Biescas → Puerto de Cotefablo (N-260a, 1423 m) → Torla i dolina Ordesa. Inny przejazd na południe: Col de Marie-Blanque (D294, 1035 m) do doliny Aspe i przez Somport do Jaki [do sprawdzenia].
7. Torla → Jaca → doliny Hecho i Ansó [opcja do sprawdzenia] → dolina Roncal (Isaba) → Col de la Pierre Saint-Martin (NA-137 / D132, 1765 m) do Francji → Soule → Larrau → Port de Larrau (D26 / NA-2011, 1573 m) z powrotem do Nawarry → Ochagavía i puszcza Irati.
8. Irati → Orreaga/Roncesvalles → przełęcz Ibañeta (N-135, 1057 m) → Saint-Jean-Pied-de-Port → dolina Baztan → dolina Bidasoi → Hondarribia i przylądek Higer na zachód słońca, opcjonalnie drogą GI-3440 grzbietem Jaizkibel nad oceanem.

Wariant hiszpański środkowych Pirenejów zamiast kroków 4–5: z Sort przez El Pont de Suert do Vall de Boí z romańskimi kościołami Taüll, potem Coll de Fadas i wąwóz Ventamillo (N-260) do Aínsy i Torli. Krócej i bez Tourmalet, Gavarnie i Aubisque, ale z najpiękniejszym odcinkiem N-260.

Kilometry w górach (ok. 1250 km w wariancie francuskim) to szacunek po punktach szkicu (OSRM, szacunkowo), bez dojazdów do noclegów; do przeliczenia po wyborze przebiegu.

Szuter

Trzon trasy jest asfaltowy. Krótkie odcinki szutru wejdą do planu tylko wtedy, gdy są drogą publiczną bez zakazu wjazdu i bez szlabanu, potwierdzoną w OpenStreetMap (rodzaj drogi, nawierzchnia, zakazy) i w przepisach kraju i regionu. Na razie żaden szutrowy odcinek tego nie spełnia, więc szkic jest w całości asfaltowy. Zasady, które trzeba sprawdzić przy każdym kandydacie (stan na 2026-10):

• Katalonia: ustawa 9/1995 o dostępie motorowym do środowiska naturalnego zakazuje jazdy poza drogami i pistami, także pasami przeciwpożarowymi i korytami rzek. W obszarach specjalnie chronionych wolno jeździć tylko pistami i drogami wiejskimi wyznaczonymi w planach ochrony, poza nimi pistami leśnymi asfaltowymi albo szerokimi na co najmniej 4 m; na drogach nieutwardzonych najwyżej 30 km/h, a w obszarach chronionych grupy powyżej siedmiu motocykli są zakazane (źródło: tekst ustawy w BOE; późniejsze zmiany i rozporządzenie 166/1998 do sprawdzenia). Część pist w parkach naturalnych ma latem wjazd tylko z rezerwacją.
• Francja: kodeks ochrony środowiska (art. L362-1, z ustawy z 1991 r.) zakazuje pojazdów silnikowych w przestrzeni naturalnej poza drogami publicznymi, chemins ruraux i drogami prywatnymi otwartymi dla ruchu; decyduje status drogi, nie jej wygląd, a mer może zamknąć drogę znakiem (źródła: odpowiedzi ministerstwa w Zgromadzeniu Narodowym, nota prefektury Sabaudii).
• Andora, Aragonia i Nawarra mają własne przepisy o drogach leśnych i parkach [do sprawdzenia]; duża część pirenejskich szutrów leży w parkach narodowych i obszarach Natura 2000, gdzie zakazy są najczęstsze.

Punkty

Plan dni, „Zanim ruszysz”, „Po drodze” i miejsca tego etapu ↓

Karty z innych podróży na szkicu przebiegu: Taüll i romańskie kościoły Vall de Boí, dolina Ordesa, Lanuza i dolina Tena (Iberia 2028), Ochagavía i puszcza Irati (Kraj Basków i Nawarra jesienią).

Mapa: punkty.geojson, waypointy: gpx/punkty.gpx. Współrzędne pochodzą z Wikidata (CC0) i OpenStreetMap (© OpenStreetMap contributors, ODbL); źródło jest podane przy współrzędnych na karcie każdego miejsca (stan na 2026-10-23). Zdjęcia z Wikimedia Commons na licencjach CC BY i CC BY-SA; autorów podaje przewodnik.

Do rozważenia

• Przełęcze do opisania jako osobne drogi: Coll d'Ares (C-38 / D115), Col de Puymorens (N320), Port d'Envalira (CG-2), Port de la Bonaigua (C-28), Col d'Aspin i Col du Tourmalet (D918), Col de Marie-Blanque (D294), Col de la Pierre Saint-Martin (NA-137 / D132), Port de Larrau (D26 / NA-2011), Ibañeta (N-135) i Jaizkibel (GI-3440).
• Wybrzeże na początku: zamiast przez Olot – droga wzdłuż Côte Vermeille przez Portbou, Cerbère i Banyuls, gdzie francuski GR 10 zaczyna się nad morzem [przebieg do sprawdzenia].
• Doliny zachodniej Aragonii: Hecho i Ansó z kamiennymi wsiami i drogą przez wąwóz Boca del Infierno [do sprawdzenia].
• Krótsza wersja: tylko środkowe Pireneje (Andora – Gavarnie – Ordesa) w 4–5 dni, z dojazdem jak w wariancie wschodnim.

Zanim ruszysz

Francja. Przepisy dla motocyklistów są opisane szerzej w pomyśle Paryż i Prowansja (rozdział „Zanim ruszysz”). W skrócie: kask z homologacją ECE i czterema naklejkami odblaskowymi, rękawice z oznaczeniem CE dla kierowcy i pasażera, kamizelka odblaskowa w bagażu; jazda między pasami dozwolona tylko na autostradach i drogach dwujezdniowych, na zasadach z 2025 r.; na zwykłych drogach zwykle 80 km/h, a tam, gdzie departament przywrócił 90 km/h, decydują znaki (stan na 2026-10). Strefy niskiej emisji z naklejką Crit'Air dotyczą dużych aglomeracji (Paryż, Lyon); górski szkic ich nie przecina, ale dojazd i powrót trzeba sprawdzić [do sprawdzenia przed wyjazdem].

Hiszpania. Od 1 października 2026 r. obowiązuje reforma przepisów ruchu drogowego: rękawice ochronne dla kierowcy i pasażera są obowiązkowe na drogach poza miastem, a zamknięte obuwie na wszystkich drogach (mandat 200 €, 100 € przy szybkiej zapłacie); w korku motocykl może jechać prawym poboczem tylko na oznakowanym odcinku i najwyżej 30 km/h (stan na 2026-10, źródła: motor16.com, motofichas.com; tekst rozporządzenia w BOE do sprawdzenia). Miasta powyżej 50 tys. mieszkańców wprowadzają strefy niskiej emisji (ZBE) z różnymi zasadami dla pojazdów zagranicznych; szkic omija duże miasta [do sprawdzenia, jeśli trasa wejdzie np. do San Sebastián albo Pampeluny]. Na N-260 między La Seu d'Urgell a Sort i w wysokich dolinach Aragonii stacje są rzadkie: tankować do pełna w miastach w dolinach.

Andora. Kraj używa euro, ale nie należy do Unii Europejskiej ani do strefy Schengen, więc przy wyjeździe do Hiszpanii (La Farga de Moles) i do Francji (za Pas de la Casa) są kontrole celne; trzeba mieć przy sobie dowód osobisty albo paszport. Bez cła można wywieźć na osobę (od 17 lat przy tytoniu i alkoholu): 300 papierosów albo 150 cygaretek, 75 cygar lub 400 g tytoniu; 1,5 l alkoholu powyżej 22% albo 3 l poniżej 22%, 5 l wina i 16 l piwa; inne towary do 900 € łącznie; paliwo tylko w zwykłym zbiorniku pojazdu i w jednym kanistrze do 10 l (stan na 2026-10, źródła: ulotki hiszpańskiej Agencia Tributaria i francuskiej douane.gouv.fr dla podróżnych z Andory). Tunel d'Envalira jest płatny (motocykl 4,80 € w 2026 r.), przełęcz górą bezpłatna. Andora nie jest objęta unijnym roamingiem „jak w domu” (obejmuje on UE, Islandię, Liechtenstein i Norwegię; źródło: europa.eu, stan na 2026-01): stawki operatora trzeba sprawdzić przed wyjazdem, a w Pas de la Casa i przy granicy telefon może złapać sieć andorską. Polska polisa OC według portali ubezpieczeniowych wystarcza w Andorze bez zielonej karty [do potwierdzenia w Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych].

Cap de Creus. W sezonie droga do latarni jest w dzień zamknięta także dla motocykli: szczegóły na karcie przylądka.

Do rozstrzygnięcia

1. Kierunek: ze wschodu na zachód (koniec nad Atlantykiem, powrót przez Akwitanię) czy z zachodu na wschód (powrót przez Prowansję i Alpy).
2. Termin i długość: który rok, koniec czerwca czy wrzesień, ile dni w górach (pełny zygzak 7–9 dni czy krótsza wersja).
3. Środkowe Pireneje: wariant francuski (Peyresourde, Tourmalet, Gavarnie, Aubisque) czy hiszpański (Vall de Boí, Coll de Fadas, Aínsa).
4. Szuter: czy szukać krótkich, legalnych odcinków szutrowych, i jakie opony.
5. Noclegi i dni wędrówek: Gavarnie, Ordesa, Irati pieszo czy tylko z siodła.