Epicka droga motocyklowa · Hiszpania, Francja
Col du Portillon i Col de Peyresourde (N-141, D618)
| Drogi | N-230, N-141, D618A, D618 |
|---|---|
| Długość | ok. 71 km Vielha – Arreau, z tego ok. 35 km Luchon – Arreau (OSRM, szacunkowo) |
| Przełęcze | Col du Portillon (1293 m), Col de Peyresourde (1569 m) |
| Charakter | przełęcz, serpentyny |
| Sezon | Peyresourde zwykle przejezdna przez większą część roku, zimą z przerwami po opadach [do sprawdzenia]; przejście graniczne na Portillon zamknięte od 2021 r., stan do sprawdzenia przed wyjazdem |
| Najwyżej | Col de Peyresourde, 1569 m |
| Inne przełęcze | Col du Portillon / Eth Portilhon, 1293 m, granica |
| Peyresourde z Luchon | 13,7 km, średnio 6,9% |
| Tour de France | Peyresourde od 1910 r., 71 razy |
| W filmie | lotnisko Peyresourde-Balestas – początek filmu o Bondzie „Jutro nie umiera nigdy” (1997) |
| GPX | ślad drogi (OpenRouteService, sprawdź w nawigacji) |
O drodze
Droga zaczyna się w Val d'Aran, okcytańskojęzycznej dolinie Katalonii, z której Garonna płynie do Francji. Z Vielhy N-230 schodzi doliną do Bossòst, a stamtąd N-141 wspina się w lesie na Eth Portilhon, po francusku Col du Portillon (1293 m). Nazwa znaczy „mała przełęcz”, bo port to w Pirenejach zwykłe słowo na przełęcz. Po francuskiej stronie D618A zjeżdża doliną Burbe do Bagnères-de-Luchon, „królowej Pirenejów”. Kurort zawdzięcza swój rozkwit Antoine'owi Mégretowi d'Étigny, intendentowi Gaskonii. Od 1759 r. budował on przejezdne drogi, siłą zmuszając mieszkańców do pańszczyzny drogowej, aż musiał ściągnąć dragonów, a w 1761 r. zreorganizował łaźnie. Jego imię nosi główna aleja miasta, Allées d'Étigny, a pomnik z 1889 r. stoi przed termami.
Z Luchon D618 wspina się doliną Larboust na Col de Peyresourde (1569 m). Nazwa znaczy „głucha skała”. Przełęcz od zawsze była głównym przejściem z Luchon do doliny Louron, a drogę po stronie Larboust kazał wytyczyć w XVIII w. ten sam d'Étigny. Dalej poprowadzono ją jako drogę uzdrowiskową Napoleona III. W 1868 r. poseł Achille Jubinal chwalił w parlamencie, że dzięki cesarzowi przez Aspin, Tourmalet i Peyresourde jeździ się powozem w cztery konie równie łatwo jak przez plac Zgody w Paryżu. Szczyt przełęczy wyznacza granicę departamentów Haute-Garonne i Hautes-Pyrénées, a zarazem dawną granicę Comminges i doliny Louron. Las państwowy na zboczach założono na początku XX w., żeby chronił drogę przed lawinami i spływami błota.
Peyresourde była pierwszą przełęczą wielkiego etapu Tour de France z Luchon do Bayonne 21 lipca 1910 r.: po 15 km podjazdu Octave Lapize minął szczyt razem z Gustave'em Garrigou. Od tego czasu Tour przejechał przez nią 71 razy. Najgłośniej było w 2016 r., gdy Chris Froome niespodziewanie zaatakował na zjeździe do Luchon, zaskoczył rywali i wygrał etap samotnie, a po nim założył żółtą koszulkę. Pod przełęczą leży lotnisko górskie Peyresourde-Balestas z pasem długości 470 m i nachyleniem 15%. W styczniu i lutym 1997 r. nakręcono tu początek filmu o Bondzie „Jutro nie umiera nigdy”: scenę nielegalnego targu broni, rozgrywającą się rzekomo w odległych górach daleko od Francji. Dziś lotnisko nazywa się „Altiport 007”.
Po zachodniej stronie droga zjeżdża do doliny Louron, dawnej doliny lodowcowej z jeziorami. Na jej dnie leży jezioro Génos-Loudenvielle, a w latach 1929–1932 ponad tysiąc robotników budowało tu elektrownie wodne. Mówi się tu po gaskońsku, a w czasach Franco setki Hiszpanów przechodziły przełęczami z Aragonii do Louron, uciekając przed reżimem. Droga kończy się w Arreau, gdzie Louron łączy się z doliną Aure i gdzie zaczyna się podjazd na Col d'Aspin.
Na drodze
- Bossòst – Portillon (N-141): wąsko, kręto i w lesie, z ciasnymi nawrotami. Zjazd do Luchon (D618A) podobny: cień, wilgoć i liście na asfalcie.
- Luchon – Peyresourde (13,7 km): szeroka, dobra droga przez wsie Saint-Aventin, Castillon-de-Larboust i Garin; ostatnie ok. 3 km to serpentyny widoczne z daleka.
- Zjazd do Louron: końcówka po stronie zachodniej jest prosta i odsłonięta na wiatr, niżej nawrót przy Loudervielle z widokiem na całą dolinę i jezioro.
- Zwierzęta i kolarze: latem na przełęczy pasą się krowy i owce z hal Garin; kolarzy dużo, bo to klasyk Tour de France.
- Kierunek: ze wschodu (od Luchon) podjazd jest dłuższy i ciekawszy, ze szczytem widocznym przez ostatnie kilometry; z zachodu krótszy i prostszy.
Praktycznie
- Przejście Portillon: od 6 stycznia 2021 r. przejazd przez Col du Portillon był zamknięty decyzją prefekta Haute-Garonne w ramach kontroli granicznych; mieszkańcy Luchon jeździli do Hiszpanii objazdem przez Pont du Roi, ok. 37 km i 45 minut dłużej (stan na 2022 r., źródło: interpelacja w Zgromadzeniu Narodowym). Czy przejście jest dziś otwarte [do sprawdzenia przed wyjazdem]. Gdy nie jest: z Vielhy N-230 do Pont du Roi, dalej N125 i D125 przez Cierp-Gaud do Luchon.
- Sezon: Peyresourde obsługuje stację narciarską Peyragudes, więc zimą zwykle jest odśnieżana, ale po opadach bywa zamykana [do sprawdzenia]. W lipcu sprawdź, czy w dniu przejazdu nie ma tu etapu Tour de France 2028 [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Tankowanie: w Vielha, Bossòst albo Les po stronie hiszpańskiej (zwykle taniej), dalej w Luchon i Arreau [do sprawdzenia].
- Postoje: parking na szczycie Peyresourde, zatoczki nad doliną Louron na zjeździe, Allées d'Étigny w Luchon.
Źródła (11)
fr.wikipedia.org/wiki/Col_de_Peyresourde, en.wikipedia.org/wiki/Col_de_Peyresourde, fr.wikipedia.org/wiki/Col_du_Portillon, www.assemblee-nationale.fr/dyn/15/questions/Q..., fr.wikipedia.org/wiki/Val_d'Aran, fr.wikipedia.org/wiki/Bagnères-de-Luchon, fr.wikipedia.org/wiki/Vallée_du_Louron, fr.wikipedia.org/wiki/Octave_Lapize, en.wikipedia.org/wiki/1910_Tour_de_France, fr.wikipedia.org/wiki/Altiport_de_Peyresourde..., fr.wikipedia.org/wiki/Peyragudes