Behdinan, muhafaza Dahuk (Kurdystan iracki, Irak) · kurdystan
Amadija (Amêdî)
| Typ | widok, miasto, gory |
|---|---|
| Czas | 2–3 godziny; z doliną Sulav i widokami z drogi pół dnia |
| Wstęp | bez opłat |
| Wys. | ok. 1200 m n.p.m. (źródła podają 1185–1400 m) |
| Położenie | miasteczko na płaskiej skale ze stromymi ścianami nad doliną Sapna, w dorzeczu Wielkiego Zabu |
| Behdinan | stolica kurdyjskiego emiratu Behdinan 1376–1843 |
| Brama | Bab Behdinan po zachodniej stronie, jedyna zachowana; wschodnią bramę Zebar zburzono w 1938 r. |
| Minaret | ponad 30 m, XVI w., za sułtana Husajna Walego (1534–1576) |
| Mieszkańcy 1907 | ok. 6000: ok. 2500 Kurdów, 1900 Żydów, 1600 chaldejskich katolików |
O miejscu
Amadija stoi na płaskiej wapiennej skale o pionowych ścianach, ok. 1200 m n.p.m., jak na kamiennym stole postawionym pośrodku doliny Sapna. Domy dochodzą do samej krawędzi urwiska, a dokoła wznoszą się zielone pasma gór przy granicy z Turcją. Z drogi dojazdowej miasto wygląda jak twierdza bez murów, bo mury zastępuje mu skała. Rano dolina bywa wypełniona mgłą i chmurami, z których wystaje tylko płaskowyż z minaretem. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych widoków Kurdystanu irackiego.
Taka naturalna twierdza była zamieszkana od tysięcy lat. Okolicę zdobyli w XI w. p.n.e. Asyryjczycy, potem przechodziła w ręce Medów, Persów, Partów i Sasanidów, a w VII w. muzułmanów. Od 1376 do 1843 r. Amadija była stolicą kurdyjskiego emiratu Behdinan, który przez wieki zachowywał dużą niezależność między Osmanami a Persją. Do miasta prowadziły dwie bramy. Wschodnią, Zebar, zburzono w 1938 r., gdy budowano nową drogę. Zachodnia, Bab Behdinan, przetrwała, z rzeźbionymi wężami na łuku. Za sułtana Husajna Walego (1534–1576) powstała szkoła Qubahan, po której zostały ruiny nad urwiskiem, i minaret wysokości ponad 30 m przy Wielkim Meczecie, sięgającym XII w.
Amadija była też miastem wielu religii. W XII w. mieszkała tu duża gmina żydowska, a urodził się tu Dawid Alroy, który ogłosił się mesjaszem i wzniecił powstanie. Jeszcze w 1907 r. Żydzi stanowili prawie jedną trzecią mieszkańców, obok Kurdów i chaldejskich katolików. W latach 1950–1951, jak prawie wszyscy Żydzi iraccy, wyjechali do Izraela. W 1760 r. dominikanie założyli tu misję, a jeden z nich, Maurizio Garzoni, ułożył włosko-kurdyjski słownik i gramatykę. Miejscowa tradycja mówi, że stąd wyruszyli do Betlejem Trzej Królowie, co nie ma potwierdzenia w źródłach historycznych.
Na miejscu
- Spacer dookoła płaskowyżu wzdłuż krawędzi, z widokami na dolinę Sapna [nowa ścieżka wokół miasta, „kamienny pas”, była w budowie w 2026 r. – do sprawdzenia].
- Brama Behdinan po zachodniej stronie, do której schodzi się schodami z miasta. Minaret Wielkiego Meczetu i ruiny szkoły Qubahan.
- Dolina Sulav przy drodze z Dahuku, kilka kilometrów przed miastem, z potokami, wodospadami i herbaciarniami pod drzewami, gdzie w upał przyjeżdżają kurdyjskie rodziny.
Praktycznie
- Na płaskowyż prowadzi kręta droga asfaltowa. Miasteczko jest małe, motocykl zostaje przy głównej ulicy [parking do sprawdzenia]. Szkic jedzie z Zachu przez Amadiję i dalej na wschód przez Barzan do Rawanduzu.
- Kurdystan iracki ma własne wizy i kontrole. W 2023 r. obywatele UE dostawali na granicy z Turcją wizę Regionu Kurdystanu za 70 USD na 30 dni, ważną tylko w Regionie. Za wjazd motocyklem płacono 30 USD, carnetu nie żądano, a ubezpieczenia OC dla motocykla nie dało się kupić (madornomad.com, 2023-09) [wszystko do sprawdzenia przed wyjazdem]. Na drogach są częste punkty kontrolne.
- W lipcu w dolinach jest gorąco, ale na płaskowyżu i w Sulav wyraźnie chłodniej niż w Dahuku. W letnie weekendy i w Id al-Fitr przyjeżdżają tłumy z miast Iraku.
Źródła (7)
en.wikipedia.org/wiki/Amedi, en.wikipedia.org/wiki/Great_Mosque_of_Amedi, www.kurdistan24.net/en/story/385468/The-Kurdi..., mcid.mcah.columbia.edu/mapping-mesopotamian-m..., en.wikipedia.org/wiki/Sapna_valley, mzv.gov.cz/erbil/en/news_and_events/amedi.html, www.madornomad.com/motorcycle-travel-guide-iraq/
37.09190, 43.48700 (wikidata:Q460736)