Frygia, prowincja Eskişehir (Turcja) · dojazd
Dolina Frygijska (Frig Vadisi): Miasto Midasa (Midas Şehri)
| Typ | skalne miasto, widok, frygijskie, ruiny, antyk |
|---|---|
| Czas | 1,5–2 godziny na pomnik Midasa i obejście skały; z Aslantaş, Yılantaş albo Ayazini po drodze pół dnia |
| Wstęp | bezpłatnie (taryfa Ministerstwa Kultury i Turystyki od 2027-04-01: Midas Yazılıkaya Örenyeri – ÜCRETSİZ, źródło: alomaliye.com) [do sprawdzenia przed wyjazdem] |
| Pomnik Midasa | skalna fasada ok. 17 m wysokości, VII w. p.n.e. |
| Napis | staro-frygijski: Ates, syn Arkiasa, poświęca pomnik Midasowi, „wodzowi i władcy” |
| Skała | tufowy płaskowyż ok. 60–70 m nad dnem doliny |
| Wykopaliska | Francuski Instytut Archeologiczny tuż przed i po II wojnie światowej; wznowione od 2022 r. (Uniwersytet Anadolu) |
| Szlak Frygijski | 506 km pieszo, ukończony w 2013 r.; trzy trasy schodzą się w Yazılıkaya |
O miejscu
Między Eskişehirem, Kütahyą i Afyonem wyżyna Anatolii rozpada się na labirynt płaskich skał, kanionów i ostańców z miękkiego tufu wulkanicznego. Wiatr i woda wyrzeźbiły w nim kominy, grzyby i stoliwa, a pomiędzy nimi rosną sosny, pola i niewielkie wsie. To Dolina Frygijska, choć dolina to raczej cały kraj skał rozrzucony na kilkudziesięciu kilometrach. Frygowie, lud, który przybył do Anatolii z Bałkanów po upadku państwa Hetytów, mieli tu swoje góry święte. W skałach wykuwali grobowce, ołtarze i wielkie fasady poświęcone bogini matce, którą nazywali po prostu Matar, „Matką”. Grecy znali ją później jako Kybele.
Najsłynniejsza z tych fasad zdobi skalny cypel nad wsią Yazılıkaya, czyli „zapisana skała”. Ma ok. 17 m wysokości i udaje front świątyni z trójkątnym szczytem, pokryty geometrycznym wzorem, który naśladuje terakotowe okładziny frygijskich budowli. U dołu wykuto niszę, w której zapewne stał posąg bogini; na jej ścianach ktoś wyrył słowo MATAR. Wyżej biegnie napis w alfabecie frygijskim: Ates, syn Arkiasa, poświęca pomnik Midasowi, nazywając go „wodzem ludu i władcą”. Dlatego podróżnicy XIX w. uznali fasadę za grobowiec Midasa, a skałę nad nią nazwali Miastem Midasa. Grobowcem nie jest, ale datowana na początek albo połowę VII w. p.n.e. może być hołdem dla zmarłego króla.
Midas był postacią historyczną. Asyryjskie kroniki z końca VIII w. p.n.e. wspominają Mitę z kraju Muszki, przeciwnika króla Sargona II, a Grecy pamiętali, że jako pierwszy barbarzyński władca złożył dar w Delfach. Legenda dała mu złoty dotyk i ośle uszy, a tradycja mówi, że odebrał sobie życie, gdy na Frygię spadli Kimmerowie. Na szczycie skały, za fasadą, leżała osada z murami, schodami wykutymi w skale, cysternami i ołtarzami ze schodkowymi tronami dla bogini. Pierwsze wykopaliska prowadził tu Francuski Instytut Archeologiczny tuż przed i po II wojnie światowej, a od 2022 r. prace wznowił Uniwersytet Anadolu z Eskişehiru.
Okolica żyje dziś z rolnictwa i powoli odkrywa turystykę pieszą. W 2013 r. wolontariusze wytyczyli Szlak Frygijski (Frig Yolu), 506 km pieszych tras przez cztery prowincje. Trzy jego odnogi, z Seydiler, Yenice Çiftliği i Yassıhöyük koło Gordionu, schodzą się właśnie w Yazılıkaya. Po drodze leżą skalne wsie z czasów bizantyjskich, takie jak Ayazini z kościołem wykutym w skale, i pomniki z lwami, które pilnowały grobów frygijskich możnych.
Na miejscu
- Pomnik Midasa najlepiej oglądać po południu, gdy słońce pada na fasadę i wydobywa wzór, a napis da się przeczytać przy tablicy informacyjnej obok.
- Ścieżka na szczyt skały: schody i tunele wykute przez Frygów, ołtarz z tronem bogini, cysterny i widok na całą dolinę. Obok stoi niedokończony pomnik („Mała Yazılıkaya”), na którym widać, jak kamieniarze zaczynali pracę od góry.
- Po drodze z Kütahyi albo z Afyonu: grobowce z lwami Aslantaş i Yılantaş w dolinie Köhnüş oraz skalna wieś Ayazini z kościołem i kominami jak w Kapadocji [przebieg objazdu do sprawdzenia].
Praktycznie
- Yazılıkaya leży ok. 27 km na południe od Seyitgazi i ok. 66 km na południe od Eskişehiru. Do wsi prowadzi wąska droga asfaltowa, parking pod skałą [nawierzchnia ostatniego odcinka i parking do sprawdzenia]. Boczne drogi do Aslantaş i pomników w dolinie bywają gruntowe, po deszczu z gliną.
- Teren otwarty, godziny 08:00–17:00 według zestawienia muzeów (bez daty stanu) [do sprawdzenia przed wyjazdem]. Usług prawie nie ma: paliwo i jedzenie w Seyitgazi, Han albo w Kütahyi.
- Wyżyna leży ok. 1000–1300 m n.p.m. [do sprawdzenia], więc w czerwcu i lipcu dni są ciepłe, ale wieczory chłodne. Cienia przy skale mało.
Źródła (10)
en.wikipedia.org/wiki/Yaz%C4%B1l%C4%B1,_Han, en.wikipedia.org/wiki/Phrygian_Way, www.livius.org/articles/place/yazilikaya-midas-city/, en.wikipedia.org/wiki/Midas, kureansiklopedi.com/tr/detay/midas-yazilikaya, www.milliyet.com.tr/gundem/yazilikayada-kazi-..., arkeonews.net/excavations-in-and-around-yazik..., www.flypgs.com/blog/frig-vadisi-gezi-rehberi-..., www.turkishmuseums.com/Uploads/Müze/Dosya/063..., www.alomaliye.com/wp-content/uploads/2026/09/...
39.19948, 30.71320 (wikidata:Q137170054)